hósdagur 19. februar 2015síða 41

17 Mentanarblaðið hjá Miðlahúsinum 2 • 20. ferbuar 2015 17 annað tílíkt, er eisini væl kend og spælir við í heitinum. At standa við sítt „Hon er omma mín“ er ein yrking í fýra ørindum um eitt barn, sum stend ur øðru megin millum normarnar í barna- mentanini um, hvussu foreldur og omm- ur og abbar skulu vera, og hinu meg in síni egnu foreldur, ommu og abba, sum - eins og fólk flest - ikki fylgja hesum normunum. At hetta eru normarnir í barna mentanini, merkir ikki, at børnini hava skapt teir, men heldur at tey ogna sær normar í samfelagnum. Øll ørindini eru eins uppbygd: Fyrsta regla nevnir okkurt, sum eyðkennir ávikavist ommur, abbar, mammur og pápar yvirhøvur. Onnur og triðja regla eru um, hvussu púr asta ólík omma, abbi, mamma og pápi frásøgufólkið eru normunum, og fjórða regla greiðir frá kolldømingini hjá „børnunum“, nevniliga at hetta er óhósk- andi. Í seinastu reglu í hvørjum ørindi mót mælir frásøgufólkið dóminum og fer í part við ommu síni o.s.fr.: Ommur siga søgur, bjóða børnum bomm. Mín snakkar mest um Harley Davidson. Á síni motorsúkklu buldrar hon framvið. Og børnini tey siga, hon er einki ommulig. Men :/: hon er omma mín :/: Barnið stendur millum bólkamentanina og sína persónligu støðu og torir at halda fast við sítt egna. Ein eldri barna yrk- ing, sum hevur sama temað, t.e. at barn ber næstringar sínar – foreldur, abba og ommu – saman við teir hjá øðr um børn um, er „Abbi tín er ríkur“ eftir Hans Andrias Djurhuus. Har eru mót setn ing- ar nir ikki millum ólíkar lívsstílar, men millum ríkidømi og fátækt. Poppur og móti tiknir í favn Flestar yrkingar í bókini eru eins og „Hon er omma mín“ í fyrsta persóni. Í teimum flestu er tað týðiligt, og tað er drongur, sum eigur røddina,og tað er eisini væl styðjað av myndunum. Í einari yrking, „Kalla meg Babe“, eigur genta røddina. Babe er skúlagenta, komin í tannárini og uppslúkt av at liva í ungdómsmentanini – poppi og móta – . Málið er føroyskt ungdómsmál: Eg tími ikki skúlan. Foreldur eru tóm. Útvarpið er rotið, har er ongin vón. Systkin eru strævin. Eg fái andaneyð. Millum mínar vinir eri eg okey. – sett við slangi, enskum máliskum og orðum, partvíst við føroyskari stav set- ing: up to date, kjatti, trend, hittar, hott, rular, stinkar, megagott. Babe hevur ikki fyrivarni fyri hesi ment an, eins og drongurin í „Hon er om- ma mín“ hevur fyrivarni fyri norm un um, ið verða hildnir fram fyri hann; tvørt ur- ímóti gevur hon seg heilt yvir til henn- ara av ungum eldhuga, og eingin setir fing urin á tað. Men so kemur mynda- mað urin Edward Fuglø uppí og tulkar hana við vaksnum eygum sum eitt stórt barn, ið ímyndar sær at vera ein vaksin, sexut genta við tamarhaldi á støðuni. Siðbundin formur og boðskapur Mótsetningur til „Babe“ er „Karin“. Yrkingin er ein siðbundin triðja per sóns- søga um Karina, frá hon er lítil, til hon er seytjan ár. Læran í søguni er løgd í munn in á einari gamlari konu, og boð- skap ur hennara er tann klassiski, at góðska, her millum ættarliðini, gentuna, mammu na og ta gomlu konuna, er meira verd enn tað verðsliga virðið í tí gull- ringi num, sum søgan snýr seg um. Nýggj fyrimynd Í „Eitt hitt“ ger ein drongur yrking og tóna lag, syngur, spælir og venur tað so væl, at lagið verður eitt „hitt“ um allan heimin. Sagt verður frá, at sangurin hoyrdist,tá ið forsetin hevði hildið røðu, pápi dreingin er hugtikin av lagnum, og mamma hansara murrar sangin meðan hon hyggur út á vánna. Henda yrkingin setir fram eina nýggja fyrimynd til før- oysk ar dreingir at stremba fram ímóti hundr að ár aftan á sangir sum „Tá eg verði stórur“ (1907) og „Kongaríkið í Bábylon“ (1915). Eina utopi um eitt før- oyskt heimshitt, sum verður at hoyra, tá ið ein føroyskur forseti hevur hildið røðu. Kular røtur og annar skaldskapur fyri børn Kular røtur hevur einki av tí meta máls- liga orðaleikinum, sum vit síggja helst og best hjá Alexanduri Kristiansen, men eisini øðrum, ið yrkja til børn. Í Kul um rótum er tað hittinorðaða knýtt at tí episka í yrkingum, sum varpa ljós á heimin hjá nútíðarbørnum og -tann- áringum. Stílurin hjá Steintóri Rasmussen er real ist iskur, skemtið er á innihaldsfláini, mál burðurin leggur seg aftrat veruligum ung dóms máli. Millum annað hetta ger tað áhugavert at bera yrkingarnar sam- an við tær gomlu føroysku barna yrk ing- ar nar. Bera vit saman við Barnarímur (1915) Hans Andriasar er munurin ovurstórur á umstøðum, umhvørvi og søgum. For- eld ur, tað at gerast vaksin fyllir minni nú. Børnini og tey ungu hava størri al bogarúm, og fyrimyndirnar eru úr popp- og ungdómsmentanini. Men sum víst omanfyri, rúma yrkingarnar eisini óbroyttum virðum og metingum, hóast tað, sum er uttanum, er umbroytt: familj- an er enn kjarnin í tilveruni, og lutfallið mill um dreingir og gentur er ikki broytt.