hósdagur 26. februar 2015síða 15

FRÍGGJADAGUR 27. FEBRUAR 2015 SOSIALURIN 24 15 - Vit telja lús hvørja viku, og tað er ongin ivi um tað, at rognkelsini halda teimum niðri, sigur Bogi Jacobsen finst her framman undan, í før oysk- an sjógv. Í Noregi høvdu tey tó eisini trupul- leik ar við at kyns bóta arbeið num og við at fáa rognkelsayngul undan, men so varnaðust íslendingar føroyska áhug an í rognkelsum og bjóðaðu seg fram. - Tað var íslendska kynsbótastøðin Stofnfisk, ið var áhugað at framleiða rogn kelsas molt til okkum. Teir fram- leiða frammanundan laksarogn og –yngul til føroysku alivinnuna, hava eisini góð sjúkuhagtøl, og Heilsufrøðiliga Starvs stovan segði tað vera í lagi, bara vit fingu eina heilsuváttan úr Íslandi. So vit gjørdu avtaluna við Stofnfisk longu í fjør vár, sigur Bogi Jacobsen. Góður handil Í fyrstu syftu bað Luna bara um 150.000 rognkelsismolt at seta út í ali brúkið í Sørvági, men kyns bóta- ar beiðið hjá íslendingunum gekk so væl, at teir fingu heili 500.000 smolt und an. Tí endaði Luna við at keypa 200.000 rognkelsi, settu 70.000 út í Mið vági 14. november og 130.000 í Sør vági 19. desember. Hvørt rognkelsi kostar 15 krónur, so talan er um stórar íløgur. Men rigg- ar tað, so er talan kortini um ein góð- an handil. Í Føroyum eru ongin neyv, almenn tøl fyri, hvat kemiska avlúsingin í ali- vinnuni kostar, men í vinnuni verð- ur roknað við, at kostnaðurin er á leið hin sami sum í Noregi. Og har hevur avlúsingin seinastu árini kost- að millum eina og tvær krónur fyri hvørt framleitt kilo av laksi. Árliga føroyska laksaframleiðslan er í løtuni umleið 70 milliónir kilo (70.000 tons), og tað merkir, at bar- dag in móti lýsnum kostar millum 70 og 140 milliónir krónur um árið, um ikki verður funnið upp á okkurt nýtt – sum til dømis at brúka rognkelsi. Fyri Luna, sum framleiðir 10.000 tons um árið, kostar vanliga av lús- ingin 10-20 milliónir krónur um ár ið, um norsku tølini eisini passa í Før- oy um. Tað ganga javnt umleið tvær millión ir laksar í ringunum, og mest effek tiva avlúsingin við rognkelsum fæst, tá eitt rognkelsi er fyri hvørjar tíggju laksar. Tað merkir, at Luna skal brúka eini 200.000 rognkelsi um árið. Kost nað urin er 15 krónur stykkið, so ár ligi kostnaðurin verður tríggjar millión ir krónur. Men tað er minni enn ein triðingur av, hvat avlúsingin kost ar, um bara avlúsingarevni verða brúkt. Størri smolt Sjálvt um nógv bendir á, at rognkelsi er eitt gott alternativ til kemisk av lús- ingarevni, so ásannar Bogi Jacob sen, at tað ikki er ein loysn, ið einsa møll megnar at standa lívsseigu laksa lýs- num kurl. Og her kemur stóra útbyggingin av smoltstøðini hjá Luna á Fútakletti á Vág oynni inn í myndina. Her er fram leiðslukapasiteturin øktur mun- andi við eini útbygging fyri umleið 60 milliónir krónur. Henda útbyggingin er júst liðug og fyrstu ynglini eru sett út í kørini í nýggju, stóru høllini. Eitt høvuðsendamál við hesi út- bygg ing ini er at fáa møguleika fyri at lata smoltið vaksa longri í kørum á landi, áðrenn tey verða sett út í alibrúkini. Tað hevur í øllum førum tveir greiðar fyrimunir við sær – framleiðslan kann økjast uttan at økja talið og vavið av sjóaliøkjum, og sam stundis verður fiskurin minni ábær ur fyri lúsavøkstri. Tí fiskurin skal ganga í styttri tíð á sjónum, enn tá smærri smolt verða sett út, og tá laksa lús brúkar tíð at byggja seg upp og menna seg sum stovn, merkir tað, at hon ikki fær so góða tíð at fáa fótin fyri seg, sum tá fiskurin skal ganga í út við tvey ár í ringunum. - Vit miðja ímóti, at vektin verður 600 gramm, áðrenn smoltið fer á sjógv. Tá skal tað bara ganga eitt ár í ali brúkinum, áðrenn tað er komið upp á umleið seks kilo og klárt at taka, og vit vóna, at hetta saman við rogn kelsunum fer at halda lúsatølini und ir markvirðinum. Í øllum førum eiga vit við hesum at kunna avmarka kem isku avlúsingina munandi, sigur Bogi Jacobsen. Framleiðslan økist Tá alingin í Føroyum tók seg upp í 1980-árunum, var vanligt, at smoltini vórðu sett út, tá tey bara vigaðu um- leið 40 gramm. Seinastu árini hevur miðal vektin á smoltunum verið um- leið 120 gramm, og tað er nústani nú, at alifyritøkurnar miðvíst eru farnar at lata smoltini vaksa seg enn størri. T il dømis fer Luna í næsta mán- aða at seta smolt, ið viga millum 300 og 500 gramm út í alibrúkið í Vest- manna, og longu næsta ár verður standard vektin 600 gramm. Talan er um stórar íløgur á landi, men hjá Luna meta teir íløguna vera góða, tí við at seta so stór smolt út, sum kunnu takast aftur longu eftir ein um ári og sendast á marknaðin, ber til at økja framleiðsluna við einari helvt, um alt gongur til vildar. Her í nýggju høllini hjá Luna omanfyri Fútaklett á Vágoynni skal laksaynglið vaksa seg til 600 gramm stór smolt, áðrenn tey verða sett út