hósdagur 26. februar 2015síða 17

Fríggjadagur 27. februar 2015 sosialurin 24 17 »Um alt hevði gingið sum ætlað, so høvdu vit havt selt tey fyrstu rognkelsini fyri tveimum árum síðani, men vit hava havt nógvar tekniskar trupulleikar, millum annað við vatngóðskuni, og hava vit verið noydd til at framt stórar íløgur í at reinsa sjógv. Men nú sær út til, at tað riggar, og í apríl vænta vit at verða klár at selja tey fyrstu rognkelsini« – Eg havi onki ímóti, at vinnan sjálv fer í sving. Laksalúsin er tann hóttanin, sum hon nú einaferð er, so tað er væl skiljandi uppá allar mátar, at alararnir vilja hava ferð á. Tað hevur gingið illa hjá okkum, tað er púra sannheit. Talan er um ein royndar­verkætlan, har vit byrja at framleiða eitt fiskaslag, ið vit einki kendu til, og tá má ein rokna við, at snávingar­steinar eru á vegnum. Nú hava vit fingið ta vitanina, ið gerð tað møgu­ligt at ala rognkelsi í Føroyum, sigur Kristian Petersen. Ein triðingur etur Royndirnar at lata rognkelsi ganga saman við lúsafongdum laksi hava hinvegin gingið væl. Tey hava gjørt hesar royndir í trimum kørum á royndarstøðini, sum Fiskaaling hevur í Nesvík, og Kirstin Eliasen, lívfrøðingur og samskipari av lúsateljingunum á Fiskaaling, er væl nøgd. – Tað sær út til at fungera, men tað eru tó ikki øll rogn­kelsini, ið eta laksalús – umleið ein triðingur av teimum dáma lýsnar. Tað er fínt, men vit royna sjálvandi at kanna, hví so er, so vit við møgu­ligum kynbótar­ arbeiði kanska kunnu fáa lutfallið longur upp, sigur hon. Tó at trupulleikar hava verið við rognkelsunum, so vísir Kirstin Eliasen á, at granskingin hjá Fiska­ aling hevur fingið nógva og slóð­ brótandi vitan til vega um nógv viðurskifti innan alingina, ikki minst laksalúsina. Finna rekandi lýs – Við áhaldandi gransking eru vit í dag komin at kenna lívfrøðina hjá lúsini betur. Millum annað vita vit, at hon eitt skeið av lívinum livir uttan vert og bara fer við rákinum. Tá eru tær sera ringar at finna, men her hava okkara granskarar tikið øll á bóli við at finna ein hátt, so lýsnar kortini kunnu finnast í sjónum. Tað kann hava stóran týdning at vita, hvar stórar konsentrasjónir av rekandi lús eru. – Man hevur eisini funnið út av, at vindur hevur nógv meira at siga, enn man helt, tí rekandi lýsnar eru uppi í sjónum og fara við ovasta vatn­lag­num við vindinum. Í Noregi brúka teir eitt skjúrt rundan um ali­ringin, fyri at rekandi lýsnar ikki skulu sleppa inn. Tað er eisini roynt á onkrum føroyskum alibrúki, veit eg, men viðurskiftini eru ikki heilt tey somu her, tí tá ógvusligur vindur er, verða lýsnar blandaðar djúpri niður í sjógvin. – Júst hetta, at lúsin rekur frítt í nakrar dagar beint eftir kleking, ger, at summi øki kunnu vera betri vard enn onnur. Stuttir firðir, sum liggja út til opið hav – til dømis Vestmanna, Fuglafjørður og Oyndarfjørður – eru væl fyri í so máta. Tí tess styttri tað er til streyma­sjógv, tess skjótari verður sjógv­urin skiftur út. Tað merkir at ein størri partur av nýklæktu lýsnum reka burtur úr aliøkinum, áðrenn tær koma til tað stigið, tá tær vilja finna sær ein vert, greiðir Kirstin Eliasen frá. Telja lýs Lúsaarbeiðið hjá Fiskaaling er býtt í tveir partar, gransking og tænasta. Tí almenna fyritøkan hevur, síðani laksateljingin varð lógarkravd í 2009, talt lýs fyri allar tær føroysku ali­fyri­ tøkur­nar. Tað verður gjørt aðru hvørja viku á hvørjum tí einasta alibrúki, og sjálvt um lógin heimiðlar, at tað ein part av árinum bara verður talt eina­ ferð um mánaðin, so hevur altíð verið talt aðru hvørja viku kortini. Alifyritøkurnar rinda fyri lúsa­ teljingar­nar og fáa tølini at vita – hvør einstøk alifyritøka fær eisini tølini fyri allar hinar fyritøkurnar, umframt at tær eina ferð um mánaðin eru á lúsa­fundi á Fiskaaling. Heilsufrøðiliga Starvsstovan fær eisini tølini frá lúsateljingunum, sum hon skal sambært lógini, og har kann landsdjóralæknin seta tiltøk í verk, um hann metir, at lúsastøðan er vorð­ in hættislig á einum alibrúki. Tá kann lands­djóralæknin annaðhvørt útseta ella nokta nýggjari smoltútseting. Fakta um Fiskaaling Fiskaaling er eitt alment partafelag, sum skal granska, menna og ráðgeva innan aling og at reka vinnu­ligt virksemi innan hetta virk­semisøkið. Almenna fyritøkan fær árliga játtað 9,5 milliónir krónur til gransking, meðan restin av virkseminum verður fíggjað við inntøkum fyri tænastur og sølu av yngli og rognum. Fiskaaling selur umleið 70 prosent av ynglinum og rognunum, sum føroysku smoltstøðirnar keypa. Inntøkurnar hjá Fiskaaling í fjør vóru 26,5 milliónir krónur, tá granskingarjáttanin er tald við. Roknskapurin er ikki almennur enn, men sambært Kristiani Petersen, stjora, fer hann at vísa eitt hall. Høvuðssætið hjá Fiskaaling er við Áir, har stórur partur av granskingini eisini fer fram. Ein royndarstøð er eisini í Nesvík, og á Lívfiskastøðini í Skopun gongur lívfiskurin. Umroknað til fulltíðarstøv, arbeiða tilsamans 37 fólk á Fiskaaling, harav tey 15 eru granskarar. Trý arbeiða í umsitingini. Kirstin Eliasen, lívfrøðingur og samskipari av lúsa­teljing­ unum á Fiskaaling. Visti tú? Rognkelsi eitur Cyclopterus lumpus á latínskum fakmáli Kristian Petersen, stjóri. Myndir: Álvur Haraldsen Les eisini viðmerking hjá Birnu Mørkøre, lands­ djóralækni, á síðu 29