hósdagur 26. februar 2015síða 19

Fríggjadagur 27. februar 2015 sosialurin 24 19 tíðargrein Tíðargreinin verður skrivað av skiftandi fólkum, sum ikki dagliga eru knýtt at blaðnum. Evnini eru ymisk, men viðgera øll okkurt evni, sum er viðkomandi fyri tíðina júst nú. Fram við stálbustini Øssur Winthereig fríyrkis journalistur K lokkan var júst farin av eitt mikudagin, tá boðini sprungu upp í høgra borði á heimasíðuni hjá Før­oya Rætti undir »Seinasta nýggja«: Dómur sagdur av Føroya Rætti 25. februar 2015«. So var bara at skrolla skjótt niður í gjøgnum tær 60 síðurnar og leita eftir setninginum ”Thi kendes for ret!” Og har stóð tað púra greitt, at Jørgen Niclasen, landsstýrismaður, fekk rætt í øll sínum pástandum móti Kringvarpinum og Portal.fo. Og har sat eg á redaksjónini í kring­ varpshúsunum í Sortudíki, tí eg fýra tímar seinni – sum avloysari – skuldi í studio við eini sending um – júst henda dómin. Inni á Facebook, sum hevur átik­ið sær leiklutin, sum fimta stats­vald og hvørt sekund um­boðar fólka­ havið í landinum, sprungu við­ merk­ingar upp um, at dómsvaldið var í hondunum á Jørgen ella at nú var endaliga prógvað, at Jørgen ikki hevði gjørt nakað galið, ella at nú var prógvað, at kringvarpið var andstøðumiðil. Tann mánadagin, tá fyrsti rættar­ fundur var hildin, fór eg ein túr inn í Føroya Rætt. Har sótu tey fýra umboðini fyri pressuna við eitt borð til vinstru við sínum verjum, og til høgru í rættar­ salinum vóru Jørgen Niclasen, lands­stýris­maður, og Christan Andrea­sen, verji hansara. Jørgen sat og Christian stóð uppi og blaðaði í ring­bindum og greiddi rættinum frá teimum setningum, sum teir vildu hava rættin at døma deyðar at vera. Tann morgunin helt eg tað vera ófrættakent at síggja trý av stats­ valdunum trýstroyna hvønn annan. Annað statsvaldið – tað útinnandi – triðja statsvaldið – dómstólin – og tað sonevnda fjórða statsvaldið – pressuna. Í mai í fjør var tað fyrsta statsvaldið – tað lóggevandi – sum við eini mis­álitisuppskoti eisini trýst­royndi vald­skipanina. Í løgtinginum var gandaorðið »álit« ein partur av sjálvari løgtings­ við­gerðini. Spurningurin var um løgtingið hevði álit á lands­stýris­ manninum. Í uppskotinum frá tjóð­veldi, javnaðarflokkinum, fram­sókn og sjálvstýrisflokkinum var eitt nú sagt, at álitið á politisku skip­anina og rættarfatanina verður máað burtur, um hetta ikki fær avleiðingar og ábyrgd at staðfesta. 17 av 33 tingfólkum høvdu fram­ haldandi álit á lands­stýris­mann­ inum – 16 høvdu ikki. Føroya Rættur átti so tørn og skuldi taka støðu til um tað var rætt, at Jørgen Niclasen ikki hevði álit á tí, sum kring­varpið hevði borið fram um tollmálið um árskiftið 2013-2014. Jørgen Niclasen hevði í fyrsta lagi funnið 50 brot í tíðinda­send­ ing­um og øðrum sendingum, sum hann helt vóru ærumeiðandi fyri seg. Tá til stykkis kom, stóðu 18 brot eftir. Og á síðu 59 eftir »Thi kendes for ret«, stóð, at Jørgen hevði rætt í sínum misálitið á kringvarpið og vær ærumeiddur. Tey 18 brotini eru nú dømd deyð at vera, og bæði Kringvarpið og Sveinur Tróndason, sum tá ar­ beiddi á portal.fo, fingu bøtur og Jørgen skuldi eisini hava endurgjald teimum. Og í dag – dagin eftir – gruni eg yvir, um tað var ófrættakent ella um alt hetta er eitt tekin um, at vit hava eitt sunt fólkaræði, har tey fýra stats­valdini stríðast sítt stríð. Og at tað er á henda hátt, at enda­ ligar reglur verða settar fyri, hvussu vit gera í okkara fólkaræði. Har spælireglurnar verða teknaðar og endaliga rættvísið verður høgt í grót. Í fyrsta lagi nakrar gerðir hjá einum landsstýrismanni í fíggjar­ málum, í øðrum lagi ein jour­nal­ ist­isk viðgerð av gerðunum, síðani politisk viðgerð og so dómstólurin, sum setur alt upp á pláss. Og so aftur pressan og so Face­ book sum hvør í sínum lag aftur viðgera tað, sum hendi í Føroya Rætti. Um hetta er mátin, sum vit finna fram til okkara slag av rættvísi, so skal álitið millum allar hesar partar (Facebook undantikið!) verða høgt í grót. Og tað er tað ikki! Onki tykist longur vera høgt í grót. Jú, tað er eitt sindur ófrættakent, tá fyrstu viðmerkingar eftir ein slíkan dóm eru, at dómarin er í lummanum í Jørgen ella at kring­ varpið er í lummanum á politisku and­støðuni ella at løgtingið ikki tænir fólkinum. Álit merkir ikki at renna sum flongdur hundur undan hvørjum øðrum, men álit merkir, at vit hava hvør okkara leiklut og verða vird fyri at fylla innihald í leiklutin. Onkursvegna mugu vit avgera, um vit vilja hava eitt samfelag, har vit hava álit á øllum hesum valdum, til vit finna onkran annan máta at skipa okkum. Í løtuni kann tað tykjast, sum vit skiftast um at undirgrava álitið á valdini. Um fýra tímar skuldi radarin í luft­ ina við viðmerkingum og tankum um, hvørjar avleiðingar hetta fór at fáa ella skuldi hava, at sonevnda fjórða statsvaldið fekk ein lúsing frá dómsvaldinum. Fjórða statsvaldið skuldi til arbeiðis. Tað hevur staðið høgt í grót, at øll fýra statsvaldini hava sínar leiklutir, og álit eigur av vera millum tey, men hesin orðini tykjast vera mosagrógvin. Eg haldi, at vit skulu fara eftir stálbustini og busta mosan av bókstavunum, so teir aftur standa klárir. Avleiðingin nú skal vera, at vit tora at síggja, hvussu stóran týdning tað hevur at hava eitt fjórða statsvald, sum ger sítt arbeiði, og trýstroynir valdið – tað er ein av týdningarmestu uppgávunum hjá pressuni. Samstundis mugu vit ásanna, at tað hevur eisini týdning at hava álit á tí drátti, sum er millum øll statsvaldini. Størstu vandarnir beint nú eru, at leikluturin hjá fjórða statsvaldinum verður broyttur til krúpandi lifr fyri hinum trimum statsvaldunum, og at fimta statsvaldið tekur yvir, og talið av »like« verður avgerandi leiðstjørnan. » Tað hevur staðið høgt í grót, at øll fýra statsvaldini hava sínar leiklutir og álit eigur at vera millum tey, men hesi orðini tykjast vera mosagrógvin. Eg haldi, at vit skulu fara eftir stálbustini og busta mosan av stavunum, so teir aftur standa klárir. «