hósdagur 26. februar 2015síða 28

Fríggjadagur 27. februar 2015 sosialurin 24 28 Mortan Østerø F ilms- og sjónvarpsáhugin hjá Jan Berg Jørgensen er eyðsýndur, og hann hugdi eisini at øllum pørtunum av »House of Cards« upp á styttri tíð, enn hann vil viðganga. Hann er virkin sum skrivari í nevndini fyri films­felagið Klippfisk, umframt at undirvísa í film- og sjón­varps­ kunnleika, miðlakunnleika og enskum í Hoydølum. Sambært honum, er døkka, mani­ pulativa antihetjan úr House of Cards bygt á Richard III úr leikritinum hjá Shakespeare. – Kevin Spacey hevur spælt Richard III og var sjálvur ikki í iva um, at Frank Underwood er modeleraður á Richard III hjá Shakespeare. Felags fyri leikin »Richard III« og »House of Cards« er, at rithøvundarnir leggja dent á fjøltáttaðar høvuðspersónar og per­són­ligu menningina hjá teimum. Haraftrat ganga frásøgusnildirnar hjá Shakespeare enntá aftur, tá ið Frank vendir sær beinleiðis til áskoð­aran og gevur okkum nakrar millum­rokningar, sum somuleiðis dregur okkum við inn í hansara djúpu motiv. Hyggjarin verður so­statt onkursvegna sam­sekur í illgerðunum, sigur Jan. Menniskjalig antihetja Tá ið vit hitta Frank Underwood fyrstu ferð í House of Cards er hann í uppskoti at gerast nýggi uttanríkis­ ráðharrin í USA. Underwood verður eis­ini kallaður inn til fundar við starvs­fólkaleiðaran í Hvítu Húsunum í trúnni um, at hann fær sessin. Tað gerst tó greitt, at hann verður sáld­ aður frá í hesum umfarinum, og kyn­ iski demokraturin fer beint undir at fyrireika sína fyrilitarleysu hevnu­ søku. Og hyggjarin sleppur við á ferð­ ina yvir í døkku skuggasíðuna. – Døkkar antihetjur hava eina nógv størri menniskjaliga dýpd, enn streymlinjaðar týpur í vælpussaðum, roman­tiskum Hollywood filmum. Longu í 17. øld lat John Milton frá sær episku yrkingina »Paradise Lost«, har skapanar­søgan verður borin fram á ein øðrvísi hátt, og Satan tekur seg út sum tann menniskjaligi vegna sínar feilir. – Høgrahond Guðs, Satan, verð­ ur brádliga degraderaður, tá ið Jesus verður settur í starv. Satan verð­ur onkursvegna umlopin og ikki virðis­ mettur fyri síni avrik. Tá ið hann so mót­mælir av øvundsjúku, verður hann tveittur úr himli saman við nøkrum einglum, og harvið verður umheim­ur­in skapaður. Sambært Jan Berg Jørgensen, er tað her, at tað menniskjaliga liggur – í smáligheitunum, í øvundini og æru­sjúkuni, sum vit vita, ikki eiga at taka ræði á okkum. Tað er hvørki tann full­komni óndskapurin og ella algóði Guðurin, ið hevur okkara áhuga, men heldur er tað ferðin úr einum staðið í annað, sum fangar, vísir hann á. – Ferðin hjá Frank Underwood er sambærlig við episku yrkingina hjá John Milton. Eins og Satan verð­ur hann somuleiðis umlopin, og menn­ iskja­liga øvundin og ærusjúkan tekur heilt yvir. Aftursvar hansara er at skaffa sær alsamt størri politiskt vald, og við valdinum síggja vit, at Frank stigvíst fremur verri og verri gerðir. Í hugaheiminum hjá áskoð­ar­ anum verða illgerðirnar møguliga rætt­vísgjørdar á sama hátt, sum ein kaldur Underwood ger tað í allar­ fyrsta partinum av House of Cards. Har sæst hann taka kvørkratak á einum líð­andi hundi, og heldur á, inntil hund­urin liggur lívleysur. Kaldur vendir hann sær bein­ leiðis til áskoðaran og greiðir frá, at stundum er minst hugaliga gerðin tann mest neyðuga at fremja. Vit verða púra fangað í hansara rætt­ vís­gerð – og taka møguliga undir við henni út frá hansara fortreytum – men við niðurbræðingini av »fjórða vegg­inum« (skilnaðurin millum sjón­ leik­aran og áskoðaran, red.), verður áskoðarin nærum samsekur, sigur Jan Berg Jørgensen, ið er spentur at vita um ein niðurstøða kemur í triðju sesong. mortan@sosialurin.fo – Døkka antihetjan og ferð hennara yvir í skuggaheimin, er ein kend søga heilt frá 1600talinum. Kyniski Frank Underwood er ein av hesum, og umboðar nakað frummenniskjaligt, sum fangar okkum, heldur Jan Berg Jørgensen Frank Underwood er ein antihetja House of Cards  Upprunaliga bretsk røð frá 1990.  Netflix keypti rættindini til røðina í 2011.  Í 2013 komu fyrstu 13 partarnir út samstundis.  Varð fyrsta netframleidda røð, sum varð Emmytilnevnd.  Um 3-5 milliónir fólk verða mett at hava sæð minst ein part.  27. februar verða 13 spildurnýggir partar lagdir afturat teimum 26 verandi. Hyggjaragildið – binge viewing  At hyggja at 2-6 pørtum av sendirøð í einum.  Kent frá 1980unum.  Vundið upp á seg, sum røðir eru vorðnar teldutøkar.  Netflix letur allar partarnar av nógvum sjónvarpsrøðum út samstundis.  60% av amerikanarum viðganga, at tey javnan halda hyggjaragildið. Jan Berg Jørgensen