mánadagur 2. mars 2015síða 37

21 Vinnublaðið hjá Miðlahúsinum NR. 2 I 2. MARS 2015 samstundis brúkar skeiv amboð, kann úrs litið bert verða spekulasjónir, heldur Jóannes Jacobsen. – Eg haldi, tað er eitt skeivt uppáhald at siga, at innlendska vinnan onki skapar. Eg góðtaki ikki tann premissin. Allir aðrir búskapar frøðingar, sum eg kenni og veit um, vita, at innlendsk vinna eisini skapar virðir, og tað er simpulthen onki grundarlag fyri uppáhaldinum hjá Magna Laksáfoss í búskapar vísindini yvirhøvur. Búskaparliga er tað absolutt skilagott, at man viðhvørt klippir hvørjum øðrum, málar húsini hjá hvørum øðrum, passar børn hjá hvørjum øðrum, leggur gips á beinið hjá hvørjum øðrum o. s. fr. Tað er eisini virðisskapandi. Nei, tað er rætt, at vit ikki kunnu liva av klippa hvørjum øðrum, men vit kunnu heldur ikki liva av bara at selja fisk. Tað er ein spurn ingur um at hava tað rætta lutfallið mill um ymisku vinnurnar, sigur hann. Ein trúarspurningur Adjunkturin á Fróðskaparsetrinum sigur seg absolutt onki kunna brúka ella taka til sín í kanningini hjá Magna Laksáfoss. – Men møguleikin er sjálvandi, at hann hevur fingið eina opinbering og funnið fram til okkurt, sum búskaparvísindin ikki visti av áðrenn, og sum er rættari enn tað, sum hon annars sigur. Tað má man so gera upp við seg sjálvan, hvat man trýr, Magna Laksáfoss ella vísindini, og eg trúgvi vísindini, sigur Jóannes Jacobsen. - Hevði eg skula gjørt eina kanning av samfelagstýdninginum av fiskivinnuni, so hevði eg reint faktuelt hildið meg til ta grundleggjandi uppteljingina av BFI. Ta talvuna hevði eg kunna sett upp eftir fáum minuttum, og tann uppteljingin vísir støðuna, sum hon er. Síðani hevði eg kanska boðið mær til at gjørt eina konjunkturanalysu við útrokningum av, hvussu sveiggj í fiskivinnuni hava ávirkað búskapin, og hvussu møgulig komandi sveiggj fara at ávirka hann, sigur hann. Týdningarmikil vinna Jóannes Jacobsen leggur dent á, at hann við sínum kritikki av kanningini hjá Magna Laksáfoss ikki roynir at undirmeta stóra týdningin, sum fiskivinnan hevur í búskap- inum og samfelagnum. - Tað er ongin ivi um tað, at tað er hend ein ógvuslig tøknilig menning í fiskivinnuni, og at tann menningin er atvold til, at vit nú kunnu fáa eina risastóra virðisøking burtur úr fiskiríkidøminum, sum vit hava ræði á. Tann virðisøkingin er jú vaksin øgiliga nógv yvir eitt langt tíðarskeið, og tað er absolutt ein høvuðsorsøk til, at føroyska samfelagið er so ríkt, sum tað er í dag. - Talið av teimum, sum arbeiða í fiskivinnuni, minkar alla tíðina, men vit fiska líka stór virðir fyri tað. Hvør einstakur reiðari skapar ella fiskar nógv meira enn fyrr, og tað er tað, sum tøknilig menning er, at hvør einstakur arbeiðstími í vinnuni skapar størri virðir enn árið frammanundan, ella tey tíggju árini frammanundan. - Men harfrá og til at tekna eina statiska mynd, sum vísir, júst hvussu nógv fiskivinnan ávirkar samlaða búskapin her og nú, tað ber als ikki til í mínum eygum. Og als ikki, tá tað samstundis verður sagt, at til dømis tey virðini, sum verða skapt í handilsvinnuni í Havn, hjá fysioterapøjtunum í Klaksvík og annars øll tann innlendska vinnan, ikki eru til sum sjálvstøðug virðisskapan, men bert eksisterar orsakað av fiskivinnuni og øðrum valutaskapandi virksemi. Tað kann ein bú- skapar frøðingur als ikki kenna aftur í sínari vísind. Kongstankin um, at tær valutaskapandi vinnurnar einsamallar eru tær, sum alt annað virksemi í landinum livir av, er burturvið, heldur Jóannes Jacobsen, adjunktur í búskaparfrøði á Fróðskaparsetri Føroya. – Hatta er ein søga, sum Magni Laksáfoss hevur bryggjað uppi í høvdinum á sær sjálvum, tí har er í øllum førum absolutt onki grundarlag fyri hasi søguni í altjóða viðurkendari búskaparfrøði, sigur hann. Av tí, at avleidda innlendska vinnan sambært Magna Laksáfoss er til orsakað av eftirspurningi úr øðrum vinnugeirum, er fyrsta stigið hjá honum at býta henda stabban út á hinar stabbarnar (talvan vinstrumegin). Síðani ger hann tað sama við almenna geiran (talvan høgrumegin). FISKIVINNAN ER HELVTIN AV BÚSKAPINUM SAMBÆRT NÝGGJARI KANNING, SUM MAGNI LAKSÁFOSS, BÚSKAPARFRØÐINGUR HEVUR GJØRT FYRI FØROYA REIÐARAFELAG, STAVAÐU 43 PROSENT AV FØROYSKA BÚSKAPINUM Í 2012 FRÁ FISKIVINNUNI, OG SÍÐANI ALDARSKIFTIÐ HEVUR FISKIVINNAN VERIÐ GRUNDARLAG UNDIR UMLEIÐ HELMINGINUM AV ØLLUM TÍ BÚSKAPARLIGA VIRKSEMINUM Í FØROYUM Ingolf S. Olsen – PRESS prosent. So stórur partur av tí saml aða føroyska búskap- inum stavaði í 2012 frá fiskivinnuni, sambært nýggjari kanning hjá Magna Laksáfoss, búskapar frøðingi. Kanningin, sum var almannakunngjørd 11. februar, byggir í høvuðs heitum á 2012-tøl frá Hagstovu Føroya, sum í ávísan mun eisini eru framroknað til 2013. Beinleiðis virksemið í fiskivinnuni í 2012 – bruttofaktorinntøkan, BFI – var 1,9 milliard krónur, men Magni Laksáfoss hevur við sínum serliga myndli roknað seg fram til, at fiski vinnan umframt hetta við sínum eftir- spurningi eftir vørum og tænastum hevði eitt avleitt virksemi í privata geiranum á 1,350 milliard krónur og fíggjaði alment virk- semi fyri eina milliard krónur, sum so aftur hevði avleitt alment virksemi fyri aðrar 900 milliónir krónur við sær. Tilsamans gevur hetta 5,1 milliard krónur, sum var fiskivinnunar lutur í tí samlaða føroyska búskapinum á 11,95 milliardir krónur í 2012. Í frágreiðingini vísir Magni Laksáfoss á, at búskaparstøddin á fiskivinnuni hevði verið enn størri, um hann hevði talt alt við. Millum annað staðfestir hann, at ein stórur partur av virkseminum hjá føroysku arbeiðs megini uttanlands er fylgivirksemi av føroysku fiskivinnuni, og at útflutningur av til dømis trolum, trollemmum og aðrari útgerð til fiski vinnuna er ein ringvirkningur av eftir- spurning inum frá heimligu fiskivinnuni. Í samandráttinum í kanningini sigur Magni Laksáfoss eisini, at útrokningar vísa, at týdn ingurin av fiskivinnuni hevur ligið millum 40 og 60 prosent av tí samlaða bú- skap inum í tíðarskeiðnum 1999 – 2013. 43 Magni Laksáfoss, búskapar- frøðingur, hevur brutto- faktor inntøkuna, BFI, í øllum búskapar høvuðs- bólk unum sum grundar lag undir sínum útrokningum.