mánadagur 2. mars 2015síða 38

22 NR. 2 I 2. MARS 2015 Vinnublaðið hjá Miðlahúsinum LAKSÁFOSS VÍSIR ATFINNINGUM AFTUR agni Laksáfoss hevur áður verið í hornatøkum við aðrar búskaparfrøðingar, tí hann stendur rættiliga einsamallur her heima við sínum sjónarmiðum og vísindaliga hátta lagi, tá hann ger búskapar- greiningar sum hana, hann júst hevur gjørt fyri Reiðara felagið. Í so máta undrar tað hann ikki, at Jóannes Jacobsen, búskaparfrøðingur og adjunktur, ið ofta er frammi í almenna kjakinum um búskaparfrøðilig evni, gevur honum av grovfíluni fyri nýggju kanningina um samfelags týdningin av føroysku fiskivinnuni. Men Magni Laksáfoss vísir øllum atfinningunum aftur. – Hann leggur meg undir at halda, at tær innlendsku vinnurnar onki virði skapa. Tað havi eg ongatíð sagt, tí sjálvandi hevur alt virksemi í Føroyum virði í sær sjálvum, bæði útflutningsvinnurnar, almenni sektorurin og privata innlendska vinnan. Virði á teimum kunnu vit rokna út og síggja í BFI- og BTÚ-roknskapunum fyri tær ymisku vinnu- greinarnar. Eg sigi bara, at tað er ein orsøk til, at tær innlendsku vinnurnar, tær sum ikki fáa beinleiðis inntøkur uttaneftir, eru har, og orsøkin er útflutningsvinnurnar og annað virk semi, sum fær pengar til landið úr út- heim inum, sigur hann. Ástøðið í lagi Magni Laksáfoss er eisini fúsur at verja sín umstrídda myndil, ið Jóannes Jacobsen sigur vera skrambul: – Myndilin hjá mær tekur støði í einum alment viðurkendum búskaparfrøðiligum ástøði, ið nevnist eksport-led growth ástøðið – onkuntíð verður tað tó nevnt Thirlwall’s law, onkuntíð Harrod’s foreign trade multiplier og onkuntíð Balance of Payment Constraint Growth Models. Og hetta ástøðið er sera einfalt, tí tað sigur bara, at støddin á útflutning inum, sum svarar til inn tøkur nar á gjalds javnanum, avmarka støddina á búskapinum. Hetta merkir, at skal búskapurin vaksa, mugu inntøkurnar úr út- land inum vaksa fyrst, tí búskaparvøksturin er avmarkaður av okkara inntøkum úr útland- inum. Ein annar møguleiki fyri vøkstri er tó, nevniliga at minka um importkvoturnar. Greiður samanhangur Sambært Magna Laksáfoss vísa tey seinastu 50 árini ein greiðan samanhang millum stødd ina á føroyska útflutninginum og stødd- ina á føroyska búskapinum. – Føroyska lutfallið millum inntøkur á gjaldsjavnanum og BTÚ hevur ligið á 1,5 hesa seinastu hálvu øldina. Tað merkir, at búskapurin í søguliga tíðarskeiðinum javnt hevur verið hálva aðru ferð so stórur sum inntøkurnar á gjaldsjavnanum. Hetta lut fallið kann sjálvsagt broytast við at vit broyta innflutningsmynstrið hjá okkum, men søgu liga mynstrið vísir seg at vera rættiliga støðugt, sigur hann og vísir á, at líknandi útrokn ingar, sum tær, ið hann hevur gjørt, eis ini eru gjørdar viðvíkjandi fiskivinnuni í Íslandi og við líknandi úrsliti. Gjøllig eftirkanning – Í 2012 kom ein frágreiðing við heitinum »The economic importance of the Icelandic fisheries cluster — Understanding the role of fisheries in a small economy«, sum er skrivað av Thor Sigfusson, Ragnar Arnason og Karyn Morrissey. Ragnar Arnason starvast á búskapardeildini á University of Iceland. Kanningin er eisini almanna kunngjørd í vísindaliga tíðarritinum Marine Policy í 2012, og fyri at fáa tílíkar greinar almanna kunn- gjørdar í sovorðnum vísinda ligum tíðarritum, mugu tær gjøgnum eina sera gjølliga og atfinningar sama eftirkanning fyri at staðfesta, at vísinda liga grundarlagið er í lagi. – Í hesi kanningini koma teir fram til, at fiskivinnan í Íslandi stendur fyri umleið 26 prosentum av búskapinum, men nevna sjálvir, at teir helst undirmeta nakað av týdning- inum, fiskivinnan í veruleikanum hevur. Tað rætta er helst, halda teir, at fiskivinnan í Íslandi stendur fyri umleið 30 prosentum av samlaða búskapinum, sigur Magni Laksáfoss. Gørtz-frágreiðingin Hann vísir eisini á, at hann stórt sæð nýtir somu vísindaligu mannagongd í sínum greiningum, sum er nýtt í sonevndu Gørtz- frá greiðingini. Henda frágreiðingin, hvørs veru liga heiti er »Krisen i den færøske økonomi – herunder bankerne«, var bíløgd av landsstýrinum og kom út í august 1994. Í henni stendur millum annað soleiðis um týdningin av fiskivinnuni: »Ud fra oversigterne over BFI’s fordeling på erhvervsgrupper kan fiskeriets betydning for Færøernes økonomi umiddelbart ses. Ved en umiddelbar betragtning ser betydningen ikke ud til at være så stor som normalt antaget, idet andelen af BFI stammende fra fiskeri, fiskeindustri og havbrug i perioden har været mellem 25 og M MAGNI LAKSÁFOSS LEGGUR DENT Á, AT HANN ONGANTÍÐ HEVUR SAGT, AT INNLENDSKA VINNAN OG ALMENNI GEIRIN ONKI BÚSKAPARLIGT VIRÐI HAVA Í SJÁLVUM SÆR. MEN BÆÐI ERU TREYTAÐ AV, AT EIN ELLA FLEIRI INNTØKUSKAPANDI VINNUR ERU AT FÍGGJA TÆR, SIGUR HANN Ingolf S. Olsen – PRESS – Eg kundi komið við einum hópi av útlendskum frágreiðingum, har multiplikator- effektin verður innroknað júst soleiðis, sum eg geri, og lærubøkurnar siga tað sama, sigur Magni Laksáfoss, búskaparfrøðingur, millum annað í sínum aftur svarið til atfinningarnar hjá Jóannesi Jacobsen.