týsdagur 3. mars 2015síða 20

Mikudagur 4. mars 2015 · Nr. 26 20 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 kjak Lóggeva fyri uppboðssølu av fiski í Føroyum Pensjónistar – sum er, loysir tað seg ikki at arbeiða Alfred Olsen Løgtingsmaður fyri Sambandsflokkin og formaður í Løgtingsins Vinnunevnd Í kunngerð nr. 6 frá 24. janu­ ar 1992, 6ið varð grundað á løgtingslóg nr. 111 av 3.8.1990, varð álagt skipum yv­ir 110 tons, at tey skuldu selja 3. hvønn túr yvir upp­boðs­ søl­una, fyri at tryggja, at í minsta lagið 30% av veiðuni varð seld yvir uppboðssølu í Før­oy­um. Reiðarar og eigarar av fiski­førum, sum ikki seldu ásettu nøgdina, vóru sektaðir við bót, fyri tað nøgdina, sum vant­aði í tey 30%. Tíverri helt henda skip­ an­in uppat líka eftir ár­ hundra­skiftið, og síðani tá er tað bara gingið tann skeiva vegin, kanska ikki so drastiskt í fyrstani, tí flestu skipini vóru meira leys av virkj­un­um og hildu seg til upp­boðssøluna, sum av­rokn­ aði skipini bein­an­vegin sum veið­an var seld. Tíverri seldu tó so gott sum allir bátarnir, ið fisk­aðu upsa, ongantíð yvir upp­boðs­ søl­una, men seldu bein­leið­is til tey 2-3 virkini, sum virk­ aðu upsa.   Gongdin higartil Men gongdin hesi seinastu ár­ini hevur tíverri útviklað seg til, at flest øll skip nú eru knýtt at ávísum virkjum, og tí landa tey fiskin beinleiðis til hesi virki, við tí fylgju, at í dag eru tað stórt sæð einans um­leið 5 skip, sum selja mest sum alla sína veiðu yvir upp­ boðssølu. Hetta meti eg vera sera óheppið, bæði fyri skip­ ini og manningarnar, hvat prísi viðvíkur. Tí tá prísurin á upp­boðs­ søl­uni er avgerandi og grund­ ar­lagið fyri, hvønn prís skip, sum selja beinleiðis til virk­ini fáa fyri veiðuna, so er neyð­ ugt fyri at tryggja rætta prís­ in, at bæði útboðið av fiski og talið á keyparum er nøkt­ andi. Tá hetta ikki er støðan í dag, er ein stórur spurningur, um prísurin, sum skipini og har­við manningarnar fáa fyri fiskin, er tann rætti, t.d. prís­ur­in á upsa, sum allur verð­ur seldur beinleiðis til virk­ini – hevði hann ikki ver­ ið hægri, um upsin var bjóð­ að­ur út alment á upp­boðs­ søl­uni? Lóggeva fiskin yvir uppboðssølu Eg havi ikki verið heitur tals­ maður fyri at leggja óneyð­ ug­ar bindingar á vinnuna, men við tí gongd, sum vit síggja í dag, og sum vil enda við, at ongin fiskur verður bjóð­að­ur út alment, og sum vil hava við sær, at tey virki og arb­eiðspláss úti um landi, ið ikki eiga part í skipum, ong­an møguleika hava at fáa fatur í nøkrum fiski, so eri eg fyri, við lóg at áseta, at eitt ávíst minstamark av fisk­in­ um skal bjóðast út í Før­oy­ um, yvir uppboðssølu, so­leið­ is at øll hava møguleika at bjóða uppá fiskin, eisini tey virkini sum ikki eiga part í skipum fáa atgongd til fisk­in, umframt at skipini fáa tann rætta prísin og fáa peng­ar­ nar, tá veiðan er seld.  Eg haldi, at vit við lóg eiga at áseta, at minst 3. hvør túr­ ur (33%), ella stramma tað upp og siga, at 2. hvør túrur (50%) av veiðuni skuldi ver­ ið seld yvir uppboðssølu, tí tað hevði havt við sær eina atgongd hjá øllum fram­leið­ ar­um til rávøruna, til gagns fyri virkini og arbeiðsfólkini runt um í landinum, eins og kapp­ing­in um fiskin hevði havt við sær hægri prísir, til gagns fyri skip og manning.   Partur av komandi fiskivinnulóg Sjálvur eri eg fyri, at vit í einari komandi fiski­vinnu­ lóg, saman við lóg­ar­krav­in­ um um, at veiðan skal yvir før­oysk­an kaikant, skulu áseta lógarkrav um, at 33% til 50% av øllum botnfiski und­an Føroyum, eins og av kvot­um á fjarleiðum, verður boð­in út á uppboðssølu. Ingrid S. Henriksen Tað skal loysa seg at arbeiða Seinnu árini hevur Fólka­ flokk­ur­in áhaldandi sagt, at tað skal loysa seg at arbeiða. Flats­katt­urin, ið varð sett­ur í gildi av borgarligu sam­gong­ uni í 2012, gjørdi, at tað fór at loysa seg sera væl at arbeiða, um tú var høgtløntur. Meðan flat­skatturin ikki hjálpir uppá fíggjarligu støðuna hjá teim­um, sum hava lága løn – og hjálpir ikki pensjónistum, sum hava lága inntøku aft­ur­ at fólkapensjónini. Loysir seg ikki at hava hálvtíðarstarv, um tú ert fólkapensjónistur Tað loysir seg ikki pen­inga­ liga at hava vanligt hálv­tíð­ar­ starv hjá fólkapensjónistum. Arb­eiðs­inntøka hjá fólka­ pen­sjón­ist­um verður ikki ein­ans skattað við flatskatti og kommunuskatti, men verð­ur harumframt mót­ rokn­að við heili 60% í fólka­ pen­sjóns­við­bót­ini, um arb­ eiðs­inn­tøk­an/-inntøkan fer upp um 61.900 kr. árliga. Við galdandi mót­rokn­ing­ ar­regl­um í pensjónsviðbótini loys­ir tað seg ikki fíggjarliga at hava hálvtíðarstarv og hava arbeiðsinntøku upp á t.d. 100.000 kr. árliga, tí ógv­us­liga mót­rokningin í pen­sjóns­viðbót­ini ger, at fólkapensjónisturin miss­ir ein stór­an part av pen­sjóns­ við­bótini (fer inntøkan upp um 61.900 kr. verður mót­ rokn­að við 60% í pen­sjóns­ við­bótini og er onki eftir av pen­sjónsviðbótini hjá støk­ um fólkapensjónisti, tá arb­ eiðs­inn­tøkan er komin upp á 127.320 kr.) Sera ógvusligu mót­rokn­ ing­ar­regl­ur­nar í føroysku pen­sjónsviðbótini uppá heili 60% og tað, at pensjónisturin miss­ir oljuviðbótina, um inn­ tøk­an fer upp um 60.000 kr. ár­liga, ger at tað ikki loysir seg hjá fólkapensjónisti at hava arbeiðsinntøku, sum er mill­um 60.000 kr. og 127.320 kr. árliga. Hevur stakur fólka­pen­ sjón­ist­ur inntøku, sum fer upp­um 60.000 kr. árliga, miss­ir hann oljuviðbótina, sum er 7.608 kr. fyri árið 2015. Mist oljuviðbót, mót­ rokn­ing í pensjónsviðbótini, komm­unu­skatt­ur og lands­ skatt­ur gera, at ein­ans uml. 35 kr. eru eftir av hvørj­um 100 kr., sum fólka­pen­sjón­ ist­ur hev­ur í arbeiðsinntøku ið ligg­ur millum 61.900 kr. til 127.320 kr. um árið. At ein­ans 35 kr. eru eftir av hvørj­um hundrað krónum, ein hev­ur í arbeiðsinntøku, ger, at tað loysir seg ikki pen­inga­liga at arbeiða og hava hálv­tíð­ ar­starv, um ein er fólka­pen­ sjón­istur. At peningaliga úrtøkan hjá fólkapensjónistum, sum hava vanligt hálvtíðarstarv, er sera lítil, er sera órími­ligt yvir fyri teimum fólka­pen­ sjón­ist­um, sum ynskja at arb­eiða at royna at vinna sær pening at hava afturat lágu upphæddini, sum fæst í fólka­pen­sjón og útgjaldi frá sam­haldsfasta. Tað loysir seg fíggj­ ar­liga hjá donskum fólkapensjónistum at arbeiða Mótrokningin í donsku fólka­pensjónsviðbótini er einans 30,9% (t.v.s. at mót­ rokn­ing­in upp á 60% í før­ oysku pensjónsviðbótini er 29,1 % hægri enn tað, sum er galdandi í donsku pen­ sjónsviðbótini). Eis­ini er frádráttarfría upp­hædd­in í donsku fólka­pen­sjóns­við­ bótini hægri enn hon er í føroysku fólka­pen­sjóns­við­ bót­ini. Danska frádráttarfría upp­hæddin er 67.500 kr. fyri árið 2015. Og er føroyska frá­ dráttarfría upphæddin so­ leiðis 5.600 kr. lægri enn sam­ svar­andi upphædd í donsku pen­sjónsviðbótini. Mugu broyta § 19 í føroysku pen­sjóns­ lóg­ini um mót­rokning – so tað fer at loysa seg at arbeiða Landsstýrið og løgtingið eiga beinanveg at broyta mót­ rokningarreglurnar í pen­ sjóns­viðbótini, soleiðis at tað eins og í Danmark fer at loysa seg hjá fólkapensjónistum at hava parttíðarstarv og t.d. arb­eiða hálva tíð. Mótrokningin upp á 60% í § 19 í føroysku pensjónslógini eig­ur at verða lækkað niður á danskt støði – tvs. lækkað nið­ur í helvt. Eisini eigur frá­dráttarfría upphæddin at verða hækkað upp á danskt støði – tvs. verða hækk­að úr 61.900 kr. upp í 67.500 kr., so føroyskir pen­ sjónistar kunnu vinna eins høga upphædd sum dansk­ ir pensjónistar, áðr­enn mótroknað verður í fólka­ pen­sjónsviðbótini. Hetta so­leið­is at tað umsíðir fer at loysa seg peningaliga at arb­ eiða hjá føroyskum fólka­ pen­sjón­ist­um. Bogi Andreasen býráðslimur fyri Fólkaflokkin Eg fegnist um, at vit í bý­ ráð­num í kvøld hava sam­ tykt, at gera kirkjugarð í Hoy­vík. Byggi- og bý­ar­ skip­an­ar­nevndin hevur arb­eitt mið­víst við hesum máli í bý­ráð­num, og tað er ordi­liga gleði­ligt, at tað nú er sam­tykt. Avgerð er tikin um, at Tórs­havnar kommuna keyp­ir eitt øki á 35.000 fer­ metr­ar til endamálið, og eft­ir ætlan byrj­ar arbeiðið í 2016. Hoyvík er ein býur, har vøkst­ur­in í fólkatalinum er stórur, tí eiga vit í Tórs­ havn­ar býráð, at virka fyri, at hes­in partur av Tórs­ havn­ar komm­unu, fær bestu karmar at vaksa í. Ein kirkjugarður er ein na­ túr­lig­ur partur av sam­fe­ lag­num, og ein tílíkur eig­ur sjálv­andi at liggja í Hoy­vík. Nú fáa h­oyví­k- ­ingar sín kirkjugarð