hósdagur 26. mars 2015síða 10

Fríggjadagur 27. mars 2015 sosialurin 36 10 føroyska málið Gandkend mál­ kynstur á Móður­ máls­degnum Hóast Móðurmálsdagurin er á føðingardegi V.U. Hammershaimbs, faðirinum at føroysku stavsetingini, livir føroyska máli eisini fyri tey, ið ikki eru før at lesa stavsetingina. Sjóndepilin greiddi frá framúr tal­ gildum loysnum fyri blind, sjón- og lesiveik á Móðurmálsdegnum Mortan Østerø H ey, eg eiti Hanus! ljóð­ar klokkureint úr hátal­ar­ anum, hóast einki orð kemur út um varrarnar á Karin Kass, leiðara á Sjóndepilinum. Eyðkenda strikan á teldutøkum skrivi­forritum blinkar framan fyri tekstin, sum lýsir dagførdu føroysku teldu­taluna á stórskíggja í Norður­ landa­húsinum. Hesin hevur pen­ sjón­erað Sjúrð, gamla teldutalaran, og eitur nýggi teldutalarin Hanus. Gamli teldutalarin átti navnið eftir »pápa sínum« og KT-mennaranum, Sjúrði Gullbein. – Eg fari matematiskt til verka við upplestrinum, og mær dámar reglusemi. Av tí sama dámar mær einki serligt føroyska málið við sínum óreglusemi, heldur Hanus áfram, og áhoyrararnir í Skálanum í Norður­ landahúsinum eru bæði bergtiknir av nátúrliga ljóðinum, samstundis sum teir at flenna at maskinuni, ið ljóð­ar júst sum ein føroyskur maður, men ikki er førur at hugsa útum óreglu­ semi. Byrjaði í 1999 Verkætlanin at veita sjón- og lesi­veik­ um betri umstøður at ferðast í talgilda heim­inum er púra greitt borin fram av einari sterkari idealismu. Tey hava verið ógvuliga fá fólk um at avrika eitt megnararbeiði, hóast vánalig lík­indi. – Arbeiðið við føroyskari teldutalu byrjaði í 1999, og síðani hevur gingið stútt framá. Fimm ár eftir, at verk­ ætlan­in fór av bakkastokki, varð Sjúrður til reiðar at taka í nýtslu í 2005, sigur Karin Kass, leiðari á Sjón­ depil­inum. Sjón- og lesiveikir føroyingar hava tó ikki altíð verið teldutalu fyriuttan. Av fyrstan tíð varð týsk tala sett at lesa føroyskan tekst. Sum teldutalan varð ment á ymsu málunum, ið stig­ víst mintu meir um føroyskt, royndu norsk og íslendsk teldutala seg eisini at føroyskum upplestri. – Vit hugsaðu sum so, at við ís­ lendskum varð komið serstakliga tætt upp á føroyskt, og vit settu okk­um í samband við íslendska KT- menn­aran, Petur Helgason at vita um ikki varð gjørligt við einari føroyskari til­lag­ing av íslendska upplestrinum, sigur Karin Kass. Íslendingar góvu íblástur Íslendingurin kom til Føroya, setti seg við borði og lurtaði meðan Karin Kass eldhugað greiddi frá, hvussu hon ætlaði, at fáa íslendskt-føroyskan upp­lestur. Eftir at Karin hevði tosað í longri tíð, og Petur hevði eina betri hug­mynd av hvussu føroyskt ljóðaði, blund­aði hann brádliga og legði høvdi afturá. Karin steðgaði við at tosa, og Petur fóru undir at harka, snýsa, snorka og fýsa. – Hann gjørdi greitt, at soleiðis fór tað at ljóða, um íslendska talan skuldi tillagast føroyskum. Har var einki annað at gera, enn at fara undir eina reina føroyska loysn. Vit fóru undir føroysku loysnina, og nøkur ár seinni varð føroyskt heimsins minsta teldu­ tala, sigur hon. Síðani upprunaligu teldutaluna, er nógv tøknilig menning farin fram, og stórtsæð alt, sum ein telda megnaði í 2005, ber nú til at gera á einari snild­ fon. At Sjóndepilin hevur drigið Hanus og Honnu við í snildfonirnar, fingu áhoyrarnir gjørt greitt í Skála­ num í Norðurlandahúsinum. Maður Karin Kass, Leif Abrahamsen, trein fram á pallin. Púra ørt – Eg helt Karin verða púra øra. Tað var hol í høvdi at fara undir eina so drúgva verkætlan – uttan nakra fígg­ing. Eg má siga sum er, eg trúði yvir­høvur ikki upp á verkætlanina. Men nú standi eg her, verkætlanin er vorðið eitt ómetalig flott produkt, og eg kann gera hetta: Skíggin á telefonini hjá Leif Abrahamsen verður varpaður upp á stór­skíggjan, og hann tekur fatur í eina føroyska bók. – Hyggið nú, sigur hann errin á mál­inum, meðan áhoyrarnir halda ondini. Við myndatólinum á snildfonini hjá sær tekur hann mynd av einari blað­síðu mitt í føroysku bókini. Myndin er tikin umvegis appina »TextGrabber«, ið skipar myndina so­leiðis, at hon verður reiður tekstur. Eitt, tvey og trý, so ber til hjá Hanusi teldu­talara at lesa tekstin, sum fyri løtu síðani einans var tøkur fyri tey lesi­sterku. Fólkini í salinum tykjast ikki long­ ur verða á Móðurmálsdegi, men sita sum hugdu tey at gandakynstri. Tá ið gand­urin leggur seg nakað, bresta áhoyrararnar lógvarnar saman og fagna stóru frambrotunum og tí ótroytt­iliga arbeiðinum, sum fólkini hand­an Hanus og Honnu hava lagt fyri. Hóast Móðurmálsdagurin verð­ur hildin á føðingardegi V.U. Hammers­ haimbs, faðirinum at føroysku stav­ set­ingini, var tað verkætlanin til frama fyri tey, ið ikki hava atgongd til skrift­máli, ið bergtók. Søgan er hin sama – tað er móti øllum sann­ lík­ind­um, at eitt pinkumál fær slík gróðrar­líkindi. »Har var einki annað at gera, enn at fara undir eina reina føroyska loysn«  Røddir: Hanus & Hanna  KT-mennari: Sjúrður Gullbein Føroysk teldutala  1999 Grunnur stovnaður  2005 Føroysk teldutala er tøk  2011 Varð farið undir at dagføra taluna  2013 Dagførd teldutala, mannfólka- og konufólkaraddir  2015 Móðurmálsdagur: framløga við ótali av talgildum møguleikum Appir  Voice Dream Reader – bjóðar føroyskan lestur av allari skrift.  TextGrabber – Ger mynd av teksti til reiðan tekst.  Við báðum, ber til at taka mynd av einum og hvørjum føroyskum teksti, og toga tekstin á Voice Dream Reader, har teksturin verður lisin á føroyskum. Visti tú? V.U. Hammershaimb hevði verðið 196 ár á Móðurmáls- degnum Mynd: Álvur Haraldsen