hósdagur 26. mars 2015síða 44

20 Mentanarblaðið hjá Miðlahúsinum 3 • 27. mars 2015 20 Um útisetar og tilflytarar esin einfaldi og við­kom­ andi spurningur tek­ ur samanum og lýsir hug­tøk í samband við menn­iskjaliga flyting og ferðing. Koutonin leggur fyri við at staðfesta, at í orðatilfeinginum um menn­iskja­liga flyting eru framvegis nøkur hierarkisk orð, og eitt teirra er hugtakið “expat”. Tað, sum á føroyskum verður til “útisteti”. Hann vísir á, at enska orðið er stytting fyri “expatriate” og lýsir per­són, ið býr antin fyribils ella varandi í einum øðrum landi, enn har viðkomandi er upp­vaksin. Orðið er samanseting av “ex” (úti úr) og “patria” (land, faðirland). Á føroyskum: útiseti. Ein, ið er útlagin. Út frá hesi allýsing kundi ein trúð, at ein og hvør, ið fer uttanlands at starvast, er ein “útiseti”. Óansæð húðarlit ella tjóð­ skap. Sambært Koutonin er hetta er tó ikki støðan í veruleikanum: “útiseti” verður einans nýtt um vesturlendsk hvít fólk, ið fara uttanlands í arbeiðsørindum. Øll onnur fólkasløg eru “immigrants”. Tað sum á før­oyskum verður til “tilflytari” ella “inn­vandrari” í gerandistalu. Hetta seinna hug­takið er komið úr donskum, men nógv av okkara kjaki um tilflytarar tekur støði í donskum viðurskiftum, og verður hugtakið av tí sama nógv nýtt. Útisetamentan í París Í løtuni eru eg og daman búsitandi í París í nakrar mánaðir. París telist mill­ um heimsins mest multietnisku býir. Søgu­liga sæð hevur Frakland verið “síðsta bastión” áðrenn Atlantshav, og tí eru nógv fólk komin her á teirra ferð vestureftir. Sum fyrrverandi imper­ium hevur Fraklandi eisini tikið ímóti borgarum frá sínum fyrrverandi kolonium. Hetta fjølbroytnið endur­ spegl­ast í gøtunum í París, ið eisini er ein mentanar­liga og intellektuelt ríkur býur. Lista­søvn, sjónleikahús, biografar, kon­sert­høli og bókahandlar í hundratali. Innan bókahandilsvirksemið í býnum finst ein submentan av bókhandlum, ið spesiali­sera seg í at selja enskar bøkur. Kannar ein hesar handlar nærri, sæst skjótt ein romantisk frásøgn um, at teir eru mannaðir av “expats”, t.e. úti­set­um úr ensktmæltum londum. T.d. eru starvs­ fólkini í handlunum San Francisco Books og Berkeley Books of Paris útisetar úr Kalifornia í USA. Kendasti enski bók­ handilin í býnum er Shakespeare & Co. nær­hendis Notre Dame kirkjuni, og hesin nógv vitjaði handil hevur tað sum part av sínum konsepti, at vallarar og úti­setar av øllum handa slag koma at H “Hví eru hvít fólk útisetar, tá restin av okkum eru tilflytarar?” Sosialaktivisturin og ritstjórin Mawune Remarque Koutonin úr Togo setur henda spurning á heimasíðuni hjá The Guardian um vikuskiftið Knút Háberg Eysturstein Sylvia Beach (t.v.) stovnaði og átti upprunaliga Shakespeare and Co. bókahandilin, ið útgav skald­ søguna Ulysses hjá James Joyce (t.h.) 1922.