týsdagur 7. apríl 2015síða 15

15 Mikudagur 8. apríl 2015 · Nr. 39 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Samstarv heldur enn klandur – útbyggingin av Tórshavnar Havn Annfinn Brekkstein Býráðslimur í Tórshavnar Kommunu fyri Sambandsflokkin Tá okkara landspolitikarar ikki megna at leiða og stýra landinum, við eitt nú at seta í verk nýskipanir av ym­isk­um slag og fáa avlop á fíggjar­ lógini í bestu tíðum, ja so royna teir seg nú sum veru­ ligar lokalpolitikarar – tann seinasti í røðini er Jákup Mikkelsen. Vit minnast øll eina veg­ leiðandi fólkaatkvøðu frá 3. mai 2012 um kommunu­ samanlegging, har ætlanin var at savna Føroyar í 7 bú­ skaparliga, fyrisitingarliga og sosialt burðardyggar eindir. Men hendan fólkaatkvøða man vera ein tann løgnasta í nýggjari tíð. Landsstýrið reisti land og ríki runt við ong­um boðskapi – onkur ímóti, onkur annar fyri. Henda verkætlan um komm­ unu­samanlegging er eitt døm­ið uppá, at samgongan og landsstýrið flýggjaðu und­an ábyrgd og uppgávuni at skipa samfelagið bygnað­ ar­liga optimalt. Slíkar sam­ an­leggingar eru í okk­ara grannalondum ikki av­ greidd­ar við fólkaatkvøðu, men av tí, til eina og hvørja tíð, sit­andi tingi, samgongu og stjórn. Tórshavnar Kommuna er ein stór kommunal eind, sum hevur búskaparliga styrki at menna seg, meðan smáu kommunurnar bara gerast veikari og detta burt­ ur­ímillum. Hetta er sam­ gonguni og lands­stýrinum fyri at takka. Tað at hava stórar kommunueindir hong­ ur neyvt saman við møgu­ leikunum fyri útbyggingum runt um í landinum, men tá eindirnar eru so smáar, so er hetta jú ein forðing fyri menning, men ikki hjá Tórs­havnar Kommunu við tí stødd henda kommuna hevur. Jákup Mikkelsen sær ikki út til at virða tað kommunula sjálvræðið og avgerðarættin, sum er hjá kommununum. Hann er farin at føra lokal­ politikk. Tá nú tey, sum eru vald at leiða og stýra landinum ikki megna tað, hvar fara tey so, jú at reka lokalpolitikk og kommunalpolitikk – tí er ov lítið skil í lands­poli­tikk­ inum. Vit í Tórshavnar Býráð hava valt at fara undir at útbyggja Tórshavnar Havn, fyri at skapa møguleikar fyri framburði og menning, soleiðis, at vit framhaldandi kunnu hava arbeiðspláss í Havn til m.a. verkafólkið. Vit vísa, at vit duga og hava dirvið at útbyggja í takt við tær nýggju avbjóðingarnar, sum framtíðin krevur av okk­um. Vit skapa rúmd fyri at skipa Tórshavnar Havn sum eitt nútímans og spennandi vinnuøkið, soleiðis at vit fáa fult útnyttilsi av økinum, við at útbyggja til góðshavn og ferðavinnu - og hareftir skipa vit havnaøkið. Tað hevði verið upp á sítt pláss, at landspolitikkarar í sama mun høvdu politiskar visiónir uppá landsplan um okkara framtíð, og ikki ganga ímóti framburði og menning av høvuðsstaðnum. Vónandi verður tað ikki Sam­bandsflokkurin, sum í Ting­inum fer at leggja forð­ ingar fyri at menna okkara høvuðsstað. Hendir tað, so verður tað onki minni enn eitt skrædl fyri flokkin í Suður­streymi til eitt kom­ andi Løgtingsval, og ser­liga fyri tey, sum standa aftan­ fyri. Tiðargrein T íðin er búgvin at bjóða masto­dontunum av. Allir føroyingar eiga at kunna fáa sína løn og kunna avgreiða síni grundleggjandi pengaviðurskifti uttan um bankarnar. Tí skal tað almenna bjóða øllum løntakarum eina borgarakonto og ein tryggan netbanka. Bankarnir hava í fleiri ár útveitt tænastur til borgaran sjálvan at av­greiða, og deildir og kassar kring landið eru niðurløgd. Afturfyri noyð­ast vit at brúka ein dýran og óstabilan danskan netbanka, sum sambært bankastjóranum, er opin fyri teldusnýkum. Tí skulu vit hava eitt alment og trygt alterna­tiv, við lítlum ella ongum umsitingar­ gjaldi. Tað hevur verið ov nógv ónøgd við bankarnar síðstu árini. Hesir somu bankar, sum vórðu bjargaðir av van­liga løntakaranum, tá ið krepp­an rakti. Herfyri skuldu vit rinda fyri at sleppa at hava eina van­liga lønar­konto, men hetta bleiv tíbetur broytt eftir fólksligt og politiskt trýst. Ónøgdin hevur verið stór um illa lýddu “bidrøgini” av realkredit­lánum, sum bankarnir sjálvir regulera. Teldu­skipanin varð flutt av landinum, og hóast føgur lov­orð, gjørdist hetta ævintýrið eftir øllum at døma mun­andi dýrari fyri brúkaran enn lovað. Og nú var aftur galið, tá ið vit fingu tvey í at velja: Tekna teg til danskt Nem-id ella blív útihýst frá netbankanum og tín­um egnu pengum – enn ein avgerð, sum varð broytt eftir fólks­ ligt og politiskt trýst. Monopol uppá føroyingin Ov leingi hava vit lempað føroyingin upp í lógvarnar á bankunum, utt­an at krevja eina ávísa dygt, trygd og tæn­astu afturfyri. Tá ið sam­tíðar­ skatta­skipanin varð sett í verk, vórðu allir føroy­ingar lóg­givnir inn í bank­arnar, tí ásett varð, at tú skuldi hava eina lønar­konta í ein­um góðkendum skatta­av­rokn­ inga­r­staði, og higartil hava bara bank­arnir verið góðkendir. Men sigast má, at bankarnir taka seg væl betaltar fyri at goyma og umsita tær mongu milliardirnar, sum føroyski løntakarin fær inn á kontoina árliga – og samfelagssinnið er so sum so. Alternativ til bankarnar Í øðrum londum er vanligt við co­ operativum peningastovnum, har enda­málið ikki er avlop, men at veita limunum tryggar, dyggar og ódýrar fíggjartænastur. Í Bretlandi er hetta heilt vanligt. Og nú eru Coop-handlarnir í skandinavisku lond­unum farnir undir slíkt virk­ semi, har matvøruhandlarnir eisini virka sum “bankadeildir”, sum veita kund­unum vanligastu banka­tæn­ asturnar, herundir lán. Forkvinnan í Pedagogfelagnum endurtók gamla hugskotið um ein fakfelagsbanka herfyri. Frá­ líkt um aðrir formenn- og kvinn­ ur loftaðu hesum, og vístu veru­ ligan sam­starvs­vilja í hesum máli. Feløgini kundu verið sterk á slíkum økjum, eins og við alterna­tivari bú­staðar­bygging. Tey hava áður staðið saman um stór samfelags­ gagn­lig mál, so tað er bara at taka kappingina upp, eins og vit kenna frá til dømis Arbejdernes Lands­ bank í Danmark. Vit høvdu giro-stovuna hjá Post­verki Føroya, sum hevði ver­ ið uppløgd at víðkað, tá ið kjarnu­ tænasturnar hjá postverk­inum mink­aðu. Tíverri valdi man held­ur at niðurlaga hesa frálíku skip­an, sum hóskandi kundi verið tin­að upp­aftur nú fólk sjálvi kunnu um­ sita síni vanligastu penga­viður­ skifti á netinum. Ein cooperativur banki er ein møgu­leiki. Eitt fakfelagsalternativ ein annar. Endurskapan av Giro- stovuni ein triðji. Eisini eiga vit at kanna møguleikan fyri at loyva út­lendskum peningastovnum at kappast við føroysku bankarnar. Men politiskt eiga vit tryggja, at allir føroyingar kunnu fáa sína løn og kunnu avgreiða síni grund­leggj­ andi pengaviðurskifti, hóast teir ikki eru kundar í einum av bankunum. Tí skulu vit hava eina skipan, har allir føroyingar hava eina trygga og dygga borgarakonto, har allar lønir verða fluttar á, og har netbanki er ein partur av skipanini. Hava førleikan Ongin ivi er um, at vit hava før­ leikan til at framleiða slíka skipan her í Føroyum, eitt nú í regi av Elek­tron ella Gjaldstovuni. Og hóast banka­mál er felagsmál í ríkin­um, so skal tað ikki forða okk­um í at menna okkara egnu lønar- og gjaldsskipan. Vit hava í fleiri førum ment ein­faldar og ódýrar skipanir til allar land­sins borg­arar, í mongum før­um saman við fak­feløg­unum; Sam­halds­fasta, Barsilsgrunnin, Als, talgilda heilsu­ skipanin og keldu­skatta­skip­anina. Skipanir, sum í øðrum lond­um eru munandi fløktari og dýrari at umsita enn okkara. Hetta er fyri­ munurin hjá einum lítlum landi, har kompleksiteturin er avmarkaður. Mugu kanna møguleikarnar Tí eiga vit at kanna, hvat krevst; fíggjarliga, løgfrøðiliga og tøkniliga, fyri at stovna borgarakonto, har enda­málið ikki er eitt avlop í hundrað­millióna klassanum, men vanligar pengatænastur til vanliga løntakararan, hvørs skattur verður drigin frá lønini, longu áðrenn hann fær hana í hondina – tí har er onki at avskriva ella at spekulera í allíkavæl. Hartarbeiðandi fólk, sum fara frá húsum á morgni fyri at fáa breyð á borðið, og ikki fyri at rinda ómaksgjøld í ovurmát til tey, sum hava átikið sær leiklutin sum løngjaldsstovur. Fólk, sum bara royna at fáa tað heila at ganga upp, ofta við lágum ella óstøðugum inn­ tøkum, við húsaláni, rentustuðli, skáum og hópin av føstum út­reiðsl­ um. Við einari borgarakonto kunnu fólk sjálvi umsita síni penga­ viðurskifti á netinum, og so rinda bankanum og øðrum kreditorum mánaðargjøldini og aðrar rokningar tann vegin. Og í sama viðfangi kunnu vit so kanna møguleikan fyri einum Føroyakorti, okkara egna gjaldskort, sum vit kunnu heva og rinda við í øllum føroyskum handl­um. Tað er bara um at koma ígongd. Borgarakonto til øll Allir løntakarar áttu at fingið eina borgarakonto til lønina sum alternativ til bankarnar Rigmor Dam kjak