leygardagur 10. juli 2004síða 9

16 Nr. 130 - 10. juli 2004 UTTAN ÚR HEIMI Fyrireika seg til kríggj Norðurkoreanski verjumálaráðharrin hevur biðið landsins hermegi fyrireika seg til kríggj við USA. Hósdagin vóru tíggju ár liðin, síðani fyrrverandi norðurkoreanski forsetin Kim Il Sung doyði, og tað var á einum minningarhaldi, at Kim Il Chol, verjumála- ráðharri, bað landsins hermenn vera til reiðar at berjast við amerikanararnar. Hann segði, at hermenninir mugu fyrireika seg til at verja tað sosialistiska móðurlandið, og at herurin skal standa sum ein jarnmúrur um landið. Kim Il Chol legði USA undir at fyrireika seg til at gera innrás í Norðurkorea, men at tað verður gjørt í loyndum. Hetta er annars ikki fyrstu ferð, at hann sigur USA fyrireika seg til leypa á Norðurkorea. Færri danir Framrokningar í Danmark vísa, at danska fólkatalið fer at minka alla hesa øldina, og at um aldarskiftið verða umleið 700.000 færri fólk í Danmark enn nú. DREAM-bólkurin, sum ger ymsar framrokningar fyri fleiri danskar ráðharrastovur, hevur fyrr mett, at fólkatalið fór at veksa hesa øldina. Í dag búgva 5,4 milliónir fólk í Danmark, og bólkurin hevur fyrr sagt, at talið verður 5,7 milliónir í 2100. Men nú stjórnin hevur gjørt tað truplari hjá fremmandafólki at búseta seg í Danmark, eru útlitini broytt, sigur bólkurin við Politiken. Fyri trimum árum síðani búðu 5.430.000 fólk í Danmark. Síðani hevur talið verið minkandi, og í 2100 fara 4,7 milliónir fólk at búgva í Danmark, vísa framrokningarnar hjá DREAM-bólkinum. Í 2100 verða 22 prosent av øllum dønum av útlendsk- um uppruna, men DREAM-bólkurin sigur, at hevði stjórnin ikki havt hert útlendingapolitikkin, høvdu tey av útlendskum uppruna verið umleið ein hálv millión fleiri um hundrað ár. Dømdir fyri tikaradráp Ein dómstólur í Kina hevur dømt tveir menn í fongsul, tí teir høvdu dripið og etið ein sibiriskan tikara. Tað er ikki loyvt at drepa sibiriskar tikarar, tí stovn- urin er so lítil. Men teir báðir kinesararnir høvdu kort- ini lagt eina tikarafellu uttan fyri heimbygdina í fjøll- unum í Heilongijang-landspartinum. Almenna blaðið Shanghai Daily skrivar, at tá fellan hevði staðið nakrar dagar, kom ein sibiriskur tikari í hana. Tá hann hevði sitið í felluni nakrar dagar, fóru menninir eftir honum, drupu hann og ótu kjøtið. Nú hevur ein dómstólur givið teimum báðum monnunum níggju og fimm ára fongsul fyri tikaradrápið. Altjóða grunnurin, sum arbeiðir fyri at verja hótt villdjór, heldur, at tað eru ikki meiri enn einir 500 villir sibiriskir tikarar eftir í landnyrðingspartinum av Kina og har eysturi í Russlandi. Hóast myndugleikarnir í Kina og Russlandi hava bannað monnum at veiða sibir- iskar tikarar, verða fleiri veiddir á hvørjum ári, skrivar Shanghai Daily. Seyðin burtur frá vegnum Tað er ikki bara í Føroyum, at seyðurin hevur hug at leggjast fram við vegnum. Nógvastaðni í Noregi er myndin tann sama, men í hvussu er ein bóndi hevur sett sær fyri at loysa tann trupulleikan. Alf Moe Carstens, sum er bóndi á Tromsø-leiðini, sigur við blaðið Nordlys, at hvør einasti seyður, sum heldur til við vegin ella niðri í fjøruni, verður tikin. Hann viðgongur, at tað er ikki lætt at venja seyðin at halda seg burtur frá vegunum, tí hevur eitt lamb verið har saman við mammuni, fer tað aftur hagar seinni. Kortini hevur hann valt at halda fast við avgerðina um at drepa tað, sum fer oman til vegin. – So seyðurin hevur einki í at velja. Fer hann tríggjar ferðir oman til vegin, verður hann tikin og sendur beinleiðis í sláturhúsið, sigur Alf Moe Carstens. Tann olympiski eldu- rin verður roknaður sum tað fremsta tek- inið um frið og semju. Men á Kýpros elvdi hann til polit- iskan spenning. Í næsta mánað byrja teir olympisku summarleikirnir í Athen, og ta seinastu tíð- ina hevur tann olympiski eldurin verið á veg til grikska høvuðsstaðin. Nú um dagarnar kom eldurin til Kýpros, sum var tað seinasta staðið, sum fekk vitjan av eldinum, áðrenn hann kom til Grikkalands. Men á Kýpros hendi tað, at stjórnin í tí turkiska Norðurkýpros kravdi at sleppa at fyrireika eitt al- ment hátíðarhald í sam- bandi við, at tann olymp- iski eldurin kom til oynna. Tað kravdi millum annað, at eldurin skuldi berast eina aðra leið enn upprunaliga ætlað, men altjóða olymp- iska nevndin segði nei. Grundgevingin hjá nevnd- ini var, at hon leggur seg ikki út í tað politiska stríðið á oynni. Bara Turkaland hevur viðurkent tann norðara partin av Kýpros sum sjálvsstøðugt ríki. Olympiski eldurin elvdi til politiskt split Ongantíð hava so nógvir danskir reið- arar søkt um upp- høggingarstuðul sum í ár, og vandi er fyri, at fleiri av teimum gonlu fiskivinnu- havnunum hvørva FISKIVINNA Árni Joensen fartekst@mail.dk Fiskivinnan í Danmark er í kreppu. Stórari kreppu. Meiri enn 200 reiðarar hava søkt tað almenna um upp- høggingarstuðul, og so nógvar umsóknir hava myndugleikarnir ikki fingið í mong ár. Serliga í Norðurjútlandi hava nógvir reiðarar valt at geva skarvin yvir, og har er vandi fyri, at summar av teimum gomlu fiskivinnu- havnunum fara at hvørva. Einaferð var Lemvig ein av teimum stóru fiskivinnubý- unum. Nú eru bara níggju skip eftir har, og av teimum hava fýra søkt um upp- høggingarstuðul. Tað eru bankarnir, sum krevja skip- ini upphøgd, tí tey klára ikki sínar skyldur, skrivar Jyllandsposturin. – Verða tey fýra skipini upphøgd, hava vit bara fimm eftir, og tað er ov lítið til at reka ísvirkið, fiska- marknaðin og bedingina í býnum, sigur formaðurin í fiskimannafelagnum í Lemvig, Jens Søndergaard, við blaðið. Hann leggur aft- urat, at skipini útvega nógv arbeiði uppi á landi, so tað er ein vanlukka fyri allan býin, steðgar virksemið í fiskivinnuni. Formaðurin í danska fiskimannafelagnum, Thor- kild Førby, er dapurskygd- ur. Hann sigur, at tað er sera óheppið, verða so nógv skip upphøgd. Veksa fiskastovnarnir aftur, sleppa danir ikki at byggja nýggj skip, tí ES-reglurnar forða tí, sigur hann. Í matvørumálaráðnum hava tey bara 50 milliónir krónur til upphøggingar- stuðul, men har eru tey sinnað at finna meiri peng- ar, so fleiri skip kunnu høggjast upp. Nógv donsk fiskiskip skulu høggjast upp Amerikonsku mynd- ugleikarnir siga seg hava upplýsingar um, at al-Qaeda fyrireikar eitt álop á USA YVIRGANGUR Árni Joensen fartekst@mail.dk Um stutta tíð fer yvirgangs- felagsskapurin al-Qaeda at søkja at onkrum máli í USA. Tað segði ein amerik- anskur embætismaður við blaðið New York Times í gjár. Embætismaðurin segði, at USA hevur upp- lýsingar um, at al-Qaeda fyrireikar eitt álop, og at leiðslan í felagsskapinum er við í fyrireikingunum. Sambært embætismann- inum halda amerikanarar- nir, at Osama bin Laden er virkin framvegis, og at hann heldur til einastaðni í fjøllunum á markinum ímillum Afghanistan og Pakistan. Hann legði aftur- at, at fregnartænastan CIA er vitandi um, at bin Laden hevur havt samband við fleiri av sínum monnum, og at hann hevur biðið teir fyrereika eitt álop. Fyrradagin segði amer- ikanski trygdarmálaráð- harrin, Tom Ridge, at al- Qaeda fer at leypa á mál í USA í sambandi við for- setavalið í heyst. Sambært ráðharranum hevur CIA boðað frá, at valstríðið upp undir forsetavalið er eitt álopsmál hjá al-Qaeda. Nú hóttir hann aftur USA Úr fjøllunum á markinum ímillum Afghanistan og Pakistan hóttir Osama bin Laden nú aftur við at leypa á mál í USA Nr. 130 • leygardagur • 10. juli 2004 • 78. árgangur • www.sosialurin.fo Hart lív at rógva Annað árið eru FM stevnurnar sjey í tali. Talið á stevnum hevur økst so líðani upp gjøgnum árini, so tað munnu rógvararnir ikki hava merkt so væl. Men fyri fyrstu ferð nakrantíð verður róð seks FM stevnur út í eitt KAPPRÓÐUR Solby A. Eliasen solby@sosialurin.fo Fyri fyrstu ferð nakrantíð hava rógvarar luttikið á FM stevnum seks vikuskifti út í eitt. Hetta er nakað, sum ongin hevur roynt fyrr, men sjálvandi hava nøkur helst luttikið á bygdastevnum, sum tó ikki telja við hóast alt. Men sum sagt, so er hetta, við seks stevnum út í eitt, nakað spildurnýtt. Summi vilja vera við, at tað hoyrist meira um skaðar í ár enn undanfarin. Av tí sama verður hvíldin tað minni, tá tað skal venjast hvørja viku til stevnu. Um hetta er rætt ella ikki, skal her verða ósagt, men tað er ein sannroynd, at fleiri av manningunum hava upplivað, at tey missa ein av teirra rógvarum í eitt tíðarskeið vegna ryggskaða ella okkurt annað. Stutt ár Hóast kappróður valla kann sigast at hava ein langt kappingarár, er talan um eitt hart ár. Venjingin hjá summum byrjar longu í januar, og gerst hon bara alt harðari og harðari so hvørt sum tað líður móti sumri. Einans sjey dystir, so er kappingin avgjørd. Eirinda- leyst? Kanska, men um vit taka fótbóltin sum eitt dømi, so hevði tað neyvan borið til at havt 18 FM stevnur í kappróðri. Kappróður verður skýrd- ur at vera ein tann harðasta ítróttargreinin, sum er til. Tað er helst ikki so langt frá veruleikanum. Um hugt verður at manningunum, tá tær eru lidnar at rógva, er ikki nógv eftir av teimum ta fyrstu løtuna. Og so ikki at gloyma árabløðrurnar og bekksárini, sum hvør tann einasti rógvari stríðist við tær fyrstu vikurnar, eftir at venjingarnar í bátinum eru byrjaðar. Tað kann til tíðir vera nærum óhugnaligt at hyggja í eyguni á einum rógvara, sum hevur givið alt. Men á ein ella annan hátt, so rúnarbindur hendan ítróttin tey flestu, sum royna hana. Einaferð segði ein rógv- ari, at kappróður er soleið- is, at antin elskar tú tað, ella hatar tú tað. Økir spenningin Inntil einaferð miðskeiðis í nítiárunum vóru tað einans fimm stevnur, sum taldu við í FM. Hetta varð hildið at vera ov lítið, tí FM kapp- ingin kundi verða avgjørd aftaná einans tríggjar stevn- ur. Tá kom so sundalags- stevnan við í FM og í fjør kom so sjeynda FM stevn- an, sum kallast fjarðastevna og skiftir ímillum Vest- manna, Skála og Strendur. Tað letur til at vera nøgd- semi millum rógvararnar kortini um, at so nógvar stevnur telja við. Hetta økir jú um spenningin og møgu- leikarnar hjá teimum ymsu at gera seg galdandi, eru góðir, hóast byrjanin ikki er so góð. Vit hava spurt nakrar rógvarar, sum hava róð í fleiri ár, um tað er øðrvísi, nú so nógvar stevnur eru upp í slag. Svarini hjá teim- um síggjast niðanfyri. Kappróður er ein sera hørð ítróttargrein, men kortini verða rógvararnir so tiknir av henni, at flestu teirra halda fram í fleiri, fleiri ár Savnsmynd Maiken Johannesen, rør við Havfrúnni Situr á lærinum stýriborð Hvat heldur tú um, at tað eru sjey FM stevnur? – Eg haldi, at tað er nokk so strævið. Kappingarárið verður so langt, men annars haldi eg, at tað er fínasta slag. Er tað strævnari í ár, nú seks stevnur eru út í eitt? – Ja, tað er ræðuliga strævið, haldi eg. Væntar tú, at talið á stevnum fer at økjast meira? – Nei, tað vænti eg ikki. Í øllum verður talan um eitt øgiliga langt kappingarár, um so verður. Hava tit havt nógvar skaðar umborð hjá tykkum? – Ja, onkur hevur havt skaða, men tað hevur ikki verið so nógv kortini. Hvat tippar tú til róðurin dag? – Vit ætla okkum sjálvandi at vinna, vit vóru jú so nær við seinast. Men annars vænti eg, at Blikur og Sílið eisini fara at verða frammarlaga. Og kanska Firvaldur eisini. Uni Oknadal, rør við Nevinum Reyða Situr á lærinum, bakborð Hvat heldur tú um, at tað eru sjey FM stevnur? – Tað er deiligt. Sjálvandi skulu tað vera nógvar stevnur, tí tað er betur at sleppa at kappast oftani. Tað grundi eg á, at tað er so nógv venjing, og tekur tú samlaða minutt talið á stevnuróðrum og venjing- um, so kundi tað komið nógv meiri burturúr. Er tað strævnari í ár, nú seks stevnur eru út í eitt? – Tað havi eg ikki beinleiðis hugsað so nógv um. Tað er bara gott, at tað eru nógvar stevnur, men sjálvandi merkist tað fyri familjuna. Man hevur ikki ta somu tíðina við hús. Væntar tú, at talið á stevn- um fer at økjast meira? – Nei, tað verður tað ikki, sum nú er. Tað er ein reglu- gerð, sum sigur, at tað skal vera eitt frítt vikuskifti undan ólavsøku, um tað skuldi verðið neyðugt at flutt ein róður. So um tíðarskeiðið skal vera tað sama, fer tað ikki at bera til. Men tað kundi verðið gott, um tað blivu fleiri. Hava tit havt nógvar skaðar umborð hjá tykkum? – Ja, vit hava verið nógv merktir av skaðum. Fleiri hava mist fleiri venjingar orsakað av skaðum. Og eg haldi, at tað hava verið fleiri í ár enn undanfarin ár. Men tað veldst jú um, hvussu persónarnir eru. Hvat tippar tú til róðurin í dag? – Eg vænti, at vit vinna. So verður Argjabáturin numm- ar tvey og Kvívíkingur nummar trý. Sjálvt um eg onki hevði havt í móti, at tað varð umvent har. Martin Venned, rør við Eysturoyingi Situr á toftini, stýriborð Hvat heldur tú um, at tað eru sjey FM stevnur? – Tað dámar mær væl. Tað áttu faktiskt at verið fleiri, tí tað er gott at kappast nógv. Harvið fæst nógv meira burtur úr kappróðr- inum. Og um ein tapir eina av teimum fyrstu stevnunum, so hevur ein betur møguleika til at vinna tað tapta innaftur við nógvum stevnum. Er tað strævnari í ár, nú seks stevnur eru út í eitt? – Tað havi eg ikki hugsað so nógv um, so nei, tað haldi eg ikki. Væntar tú, at talið á stevn- um fer at økjast meira? – Eg vænti ikki, at tær fara at økjast í tali. Kappróður er so fokuseraður upp á stevnur, sum er, og tað er ikki pláss fyri fleiri stevnum, so sum umstøður- nar eru nú, trúgvi eg ikki, at talið fer at økjast. Men tað kundi verðið gott, haldi eg. Tí so kanska man kundi flutt fokus frá stevnum og gjørt føst FM øki at rógva kapp á og havt munandi fleiri kappingar. Hava tit havt nógvar skaðar umborð hjá tykkum? – Nei, vit hava ikki havt nógvar skaðar í ár. Hvat tippar tú til róðurin í dag? – Eg vænti, at Eysturoy- ingur fer at vinna. So verð- ur Nólsoyingur nummar tvey og Havnarbáturin nummar trý. C M Y K 17 16