mánadagur 13. apríl 2015síða 13

13 Mánadagur 13. apríl 2015 · Nr. 41 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Fólkatingvalið 2016 Annika Olsen Fólkaflokkurin Tað stundar móti fólka­tings­ vali í Danmark og eygleiðarar meta dagliga um, nær for­ sætismálaráðharrin fer at trýsta á valknøttin. Søguliga hevur fólkatingsvalið ikki líka stóran á áhuga millum manna í Føroyum sum løg­ tingsvalið, men hetta valið hevur ongantíð havt størri týdning enn just nú. Tey seinastu 4 árini hava Føroyar havt 2 sambandsumboð, sum umboða Føroyar, tvey um­boð, sum bæði tala fyri ES limaskapi. Tíðin er nú komin til, at Føroyar eisini fáa eitt umboð, sum hevur eina sjálvstýrisáskoðan, og sum hevur eina aðra áskoð­ an á ES viðurskiftini enn nú­ verandi umboð hava. Í hesum sambandi havi eg tikið av­ gerð um at bjóða meg fram til komandi fólkatingssval. Hjartað hjá Danmark liggur Bruxelles Danmark er limur í ES, meðan Føroyar standa uttanfyri hendan felagsskap. At hetta alsamt gerst meiri trupult fyri viðurskiftini millum Føroyar og Danmark er sjón fyri søgn. Hjartað hjá dønum liggur í ES, og alt lóggávuvald í Danmark er rættað móti Bruxelles, og alsamt størri sjálvsavgerðarrættur verður fluttur av Christiansborg til ES. Hetta ger viðurskiftini millum Føroyar og Danmark sera trupul, tí vit eru ikki limir í ES. Um vit ikki eru á varðhaldi, verða ES direktivir og ráðsavgerðir smoydar niðuryvir Føroyar, sum vit als ikki kunnu góðtaka. Hetta er ikki ein gongd leið fyri Føroyar, og eiga vit at vera á varðhaldi yvirfyri hesari gongd, tí Føroyar eru ikki limur í ES og eiga heldur ikki at blíva tað. Hóast Føroyar enn ikki eru sjálvstøðugar, so hava vit heimtikið nógv lóggávuvald, bæði á fiskivinnuøkinum og vinnuøkinum, og tí er umráðandi, at fótonglar ikki verða lagdar fyri teimum møguleikum sum liggja her fyri Føroyar, á hesum sera vitalu økjum fyri føroyska búskapin. Norðurlanda mál Sum norðurlendskur sam­ starvs­ráðharri havi eg eyg­ leitt hesa gongd tey síðstu 4 árini, og ES lond­ini í tí norðurlendska sam­starv­ inum hava øll sjóneykuna rættað mótvegis ES heldur enn móti norðurlondum. Hendan gongdin er ræðandi, tí vit gera okkum samstundis sera veik í noðurlendskum høpi og í arktiskum høpi. Tað eru fleiri dømi um, at vit í tí norðurlendska sam­ starvinum hava forðað fyri sera óhepnum avtalum, sum høvdu stillað føroyingar í eina trupla støðu. Eitt dømi er Arjeplog avtalan, sum eftir ætlan skuldi uppsigast. Varð hendan avtalan upp­ søgd hevði tað kunnað fing­ ið óhepnar avleiðingar fyri autorisatiónina hjá heilsu­ starvsfólkum í Føroyum og harvið avmarkað teirra arbeiðsmøguleikar. Nú er málið steðgað til vit hava fingu greiðu á autorisa­tións­ spurninginum hjá føroyskum heilsustarvsfólkum. Føroyar vunnu á ES Vð einum sterkum fiski­mála­ ráðharra hjá Fólkaflokkinum vunnu Føroyar á ES í makreltrætuni. At Føroyar fingu okkara rættvísa býtið av markrelinum hevur verið við til at bjarga Føroyum og tí føroyska búskapinum. Somuleiðis hevur hetta givið Føroyum størri virðing og umtalu á uttanríkisspolitiska pallinum. Føroyar kunnu í dag við uppreistari pannu føra ein virkan uttan­rikis­ politikk og vinna Føroyum størri atgongd til altjóða marknaðir. Okkum nýtist ikki longur at smæðast burt­ur í tí stóra selskapinum, og við sera dugnaligum em­bætis­ fólkum úr Føroyum hava vit fingu fleiri góðar avtalur í hús seinastu árini. Ístaðin fyri at lima Føroyar inn í ES felagsskapin, eiga vit at brúka alla orkuna uppá at fáa ein góðan fríhandilssáttmála við ES og betra um mark­naðar­ at­gongdina av føroyskum vørum á ES marknaðinum. Arktiska økið At danir eru heilhjartaðir yvir fyri ES síggja vit eisini í teirra arktiska politikki. Her hevur danski uttanríksráðharrin boðað frá, at ES eigur at fáa eygleiðarastatus í Arktiska ráðnum, og avgerðin um at geva ES fullan limaskap er uttan iva ikki langt burtur. Hetta er rættiliga djarvt av dønum, tí einasta orsøkin til, at danir yvirhøvur hava nakað at siga í Arktiska ráð­ num er orsakað av Føroyum og Grønlandi. Vit eiga at leggja trýst á Danmark um, at Føroyar fáa sjálvstøðugan limaskap í Arktiska ráðnum. Tað er ikki nóg gott at sita undir liðini av danska uttan­ ríkisráðharranum á fundum í Arktiska ráðnum og av náði kunnu vit fáa orðið. Hetta er mannminkandi, tí tað arktiska økið hevur alstóran týdning fyri Føroyar. Vit eiga at seta okkum greið mál fyri, hvat vit vilja við arktiskum politikki og sjálvstøðugur limaskapur má og skal á breddan. Vit kunnu ikki sum tjóð bara standa á síðulinjuni, meðan stórveldini ota seg meir og meir inn á økið hjá okkum í norðurhøvum. Tí er tað ongantíð so umráðandi sum just nú, at Føroyar fáa eina sjálv­stýris­ rødd í Fólkatingið, eina rødd, sum røkir áhugamálini hjá Føroyum og føroysku tjóð­ ini. Stakir pensjónistar verða taparar Helgi Abrahamsen løgtingsmaður Tað er ein kendur trupulleiki, at sosialar veitingar ofta enda í hondunum á teimum, sum tær ikki vóru ætlaðar til. Ein avleiðing av tí er, at minni verður til teirra, sum eftir ætlan skuldu hava peng­arnar. Eg hugsi her um fólka­ pensjónistar og tað kjakið sum seinastu tíðina hevur verið um munin millum gift og ógift. Skulu øll fáa líka? Skal munur vera á støkum og pørum? Og skal munur vera á um pørini eru gift ella ógift? Var ongantíð ætlanin við skipanini Frá politiskari síðu hava vit valt eina skipan, har stakir pensjónistar hava fingið meira upp á seg enn tey giftu. Hetta er gjørt út frá tí tank­anum, at nógvar av útreiðslunum hjá einum støk­um pensjónisti eru líka stórar sum tær eru hjá pør­ um. Tað kostar tað sama at fylla ein oljutanga, líka­mikið um eitt ella tvey fólk búgva í húsinum. Eisini hevur ein grundleggjandi tanki ver­ið, at hjún hava skyldur mót­ vegis hvørjum øðrum. Men hvussu so við teim­ um, sum liva saman uttan at vera gift? Tey eru á pappír­ inum støk, og hava tí rætt til hvør sína pensjón av tí hægra slagnum. Men øll vita, at ætlanin við at veita hægri pensjón til støk hevur ongan­ tíð verið at gera mun millum hjún og sambúgvandi sum ikki eru gift. Vilja ikki misnýta skipanina Eg vil ikki við hesum leggja fólk undir at vilja misnýta skipanina, tí rættiliga nógv av teimum sum liva saman ógift, eru einkjur og einkjumenn sum hava funnið saman á eldri árum, og av tí at bæði sita í óskiftum búgvi eftir fyrra hjúnafelagan, kann tað vera trupult at ganga í nýtt hjúnalag. So í flestu førum er talan helst ikki um eina roynd at misnýta skipanina. Heldur er tað skipanin, sum er somikið stirvin, at fólk velja ta lættastu loysnina, sum í hesum førinum eisini gevur fleiri pengar. Skipanin eggjar beinleiðis til, at fólk skulu liva saman, uttan at vera gift, og tað er óheppið. Trupulleikin er, at hetta gevur ein mismun bæði mót­ vegis teimum giftu og teimum støku, og tann mismunin mugu vit frá politiskari síðu fáa rættaðan. Tey støku verða taparar Í august mánaði fekk lands­ stýriskvinnan við almanna­ málum ein fyrispurning, har hon varð spurd, um hon ætl­ aði at gera nakað við munin millum giftar pen-sjónistar og tey sum liva saman uttan at vera gift. Hon svaraði, at um gift og ógift skuldu hava líka nógv í pensjón, so fór tað at kosta landskassanum einar 55 til 65 mió. krónur um árið og tað hevði hon ikki pengar til – og so hendi einki. Eg undrist á hetta svarið, tí vit tosa altso um nøkur sum fáa meira útgoldið enn tey eftir ætlan eiga at fáa, og tí skuldi tað ikki kostað landskassanum pengar, at fingið hetta mistakið rættað. Tað skuldi annaðhvørt kost­ að minni, ella tað sama (um spardu inntøkurnar verða býttar út til hini). - Men sjálvandi – vit eru í einum valári, og tá skal eingin missa nakað. Tí verður víst til eina loysn, har øll fáa meira. - Altso øll skulu fáa líka nógv, líkamikið um tey eru hjún, støk ella liva saman ógift. Jú tað ljóðar mikið gott. Men hvussu so við teimum sum veruliga eru støk? Ætla vit at tey í framtíðini skulu klára seg fyri helvtina av tí sum hjún og sambúgvandi fáa? Tað vera hesi, sum í longd­ini verða taparar um tann loysnin verður vald. Sama skipan fyri børn og pensjónistar Fyri mær er eingin ivi um, at støk eiga at fáa eina lut­ falsliga hægri pensjón enn hjún, tí teirra pensjón skal røkka til fleiri útreiðslur. Hin trupulleikin við at líkastilla hjún og sambúgvandi má loysast á ein annan hátt, og tað ber væl til. Vit hava longu í dag eina skipan við fríplássum á dag­ stovnaøkinum, har mun­ur ikki verður gjørdur á, um for­eldrini hjá barninum eru gift ella ógift. Og tá tað ber at halda skil á teimum ting­ unum á barnaøkinum, so má tað eisini bera til viðvíkjandi pensjónistum. Sjálvandi skulu hjún fáa líka nógv sum sambúgvandi, sum ikki eru gift, og sjálvandi skulu støk fáa lutfalsliga meira enn pør. kjak