hósdagur 16. apríl 2015síða 26

Fríggjadagur 17. apríl 2015 sosialurin 43 Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 26 Óli Jacobsen Funnu saman tá ið hon ávísti honum hýru Klæmint úr Konradsbrekku og Pat úr Newcastle: Í sínum arbeiði at ávísa donskum sjómonnum nýggjan kjans, tá ið skip teirra vóru søkt undir krígnum, hitti Pat Klæmint úr Havn. Tey eiga sítt íkast til okkara søgu um heimsbardagan Søgur frá krígnum 2. partur E in teirra, sum var við til minn­ingar­ haldið í Newcastle í 2005 var Pat Jacobsen. Hon hevði eina serliga søgu. Hon giftist við Klæmint Jacobsen úr Havn. Klæmint var sonur Marin og Meinhard Jacobsen, Klæmint var sostatt beiggi rit­høv­ undin Jørgen Frants Jacobsen. Tey búðu í Konradsbrekku, í Havn og vóru seks systkin. Afturat báðum beiggjunum vóru systrarnar Anna Katrina, Fransiska og Hanna, sum vóru ógiftar, og Hella, sum var gift við Dánjal Paula Danielsen av Velbastað. Meinhard doyði longu í 1917, meðan Marin livdi til 1954. Søgan hjá Klæminti Klæmint sigldi við danska tangaskipinum »Anglo Mærsk«. Tá Danmark varð hersett, varð skipið tikið av bretskum myndugleikum í Australia. Eftir hetta sigldi tað fyri bretskar myndugleikar. »Anglo Mærsk« var 26. oktober 1942 á veg til Bretlands við farmi úr Freetown í Sierra Leone á vesturstrond Afriku. Teir sigldu í eini konvoy, har tilsamans 44 skip vóru við. Av hesum vóru 4 donsk. At verja skipafylgið vóru fimm korvettir og tveir trolarar. Men teir vóru kortini álopnir av týsk­ um kavbátum og vórðu skotnir við 12 torpedo­ um, áðrenn skipið fór til botns. Klæmint hevði frívakt, tá skipið fyrstu ferð varð rakt. Hann fór beinanvegin niður í maskin­rúmið. Maskinsjefurin var tá rýmdur upp á dekkið. Klæmint tók ræðið á maskinuni og hevði samband við skiparan á brúnni. Hann fór ikki úr maskinrúminum fyrr enn í seinastu løtu. Saman við skiparanum var hann seinasti maður at fara av skipinum. Systrarnar ánaðu óráð Systrarnar heima hildu seg skilja, at okkurt var hent við skipinum, sum Klæmint sigldi við. Men tær fingu einki at vita fyrr enn 22. desember, tá ið Klæmint kemur heim. Stutt áðrenn hann skuldi avstað aftur átta mánaðir seinni, fekk hann bretska heiðursløn fyri tað dirvi, hann hevði sýnt í sambandi við »Anglo Mærsk«. Hann hevði undir ringum og vandamiklum umstøðum vísti slíkt dirvi, at hann varð heiðr­ aður við heiðursmerkinum "Member of the British Empire, MBE", eitt tað fremsta heiðurs­ merkið, sum varð latið av bretsku myndug­ leikunum. Klæmint var lítillátin, og hann hevði ongan hug at fara niðan til amtmannin, men til endans eydnaðist tað tó mammuni og systrunum at fáa hann at eftirlíka at koma. »Heimið« hjá sjófólkinum í Newcastle Nú er tað, at Pat kemur inn í myndina. Tá Klæmint kemur til Onglands eftir at skip hans­ ara er søkt, fer hann til Newcastle, har hann hittir Pat. Her kann takast í støðuna hjá donskum sjófólki undir krígnum. Tá Danmark varð hersett av týskarum í apríl 1940, var danski handils­flotin staddur ymsa staðni úti í heimi. Skipini høvdu tá valið ímillum at halda áfram at sigla fyri eitt hersett Danmark við møguleika at sleppa heim, ella tey kundu velja at sigla úti í heimi undir sameindari leiðslu. Hetta merkti, at skip og manning ikki kundu fara heim til Dan­markar, so leingi kríggið vardi. Tað var ein heilt stórur partur av bæði skipum og sjófólki, sum hóast tilboð um at sleppa heim til Danmarkar, heldur valdu at tæna teimum sameindu. Túsundtals av donskum sjómonnum vóru í hesi støðu, og teir høvdu brúk fyri einum »heimi«, t.v.s. einum staði, teir kundu koma, tá teir vóru í landi. Hetta »heim« gjørdist New­ castle. Tað vóru altíð nakrir hundrað mans, sum vóru heima í senn. Tað hevði framman undan verið nógv samband millum Danmark og Newcastle. Tískil gjørdist Newcastle heim­ býur hjá 3.000 donskum sjómonnum. Hetta var umleið helvtin av øllum teimum donsku sjómonnunum í sameindari sigling. Her var neyðugt við føstum skipanum at kunna taka ímóti so mongum sjómonnum. Tað var jú eingin danskur myndugleiki at taka sær av teimum, so í fyrsta umfari fall uppgávan tí á danska konsulin í býnum. Hetta gjørdist skjótt ov nógv fyri hann. Tískil gjørdust tað sjómannafeløgini, sum tóku um endan. Áhuga­málini hjá donsku sjófólkunum vórðu samskipað í Danish Merchant Navy Pool, stutt­ nevnt »poolen«. Sum frá leið varð eisini álagt donskum sjó­ monnum, sum komu upp á land í Bretlandi, at fara til Newcastle. Har fingu teir eitt loyvi, sum segði, hvussu leingi teir kundu vera í landi. Her var nógv at fyrireika, m.a. at fáa høli til hetta virksemið. Tað eydnaðist at fáa høli mitt í býnum beint yvir av St. Nikolas dóm­ kirkjuna í miðbýnum í Newcastle, har árliga minn­ingarhaldið fyri sjólatnar danskar og før­oyskar sjómenn verður hildið. Sum nevnt í seinasta parti verður tað í ár 10.mai kl. 12 við føroyskari luttøku m.a. av løgmanni og bispi. Í poolen skuldu sjómennirnir kunna koma og gera tey ørindini, sum teir høvdu brúk fyri. Har arbeiddu eini 10-15 fólk. Eitt blað varð givið út, sum kallaðist »Kureren«. Hetta blaðið var sambindingarlið millum »poolin« og sjó­fólkið. Tað var eisini ein uppgáva at ávísa sjómonnunum eitt stað at búgva, tá teir vóru í landi. Hetta var ikki altíð lætt í eini krígsstøðu, har tørvurin var stórur. Pat og »poolurin« Pat koma at arbeiða á »poolinum« heilt frá byrjanini, og til hon giftist í 1944. Hon kom tí tætt upp at sálini hjá hesum donsku sjó­fólk­ unum. Hesir høvdu tað ikki altíð stuttligt. Víst høvdu teir tikið eina greiða støðu fyri teimum sameindu móti týskarum. Men at vera avskorin frá sínum nærmastu var ein stórur prísur at gjalda. Afturat hesum kom, at tað gekk ikki so væl við krígnum tey fyrstu árini, tá ið týskarar tyktust at vera við yvirlutan. Útlitini at sleppa heim aftur vóru sera óviss. Hetta var tann stóri munurin millum hesar sjómenn og teir, sum sigldu við føroyskum skipum, sum hóast alt sluppu til hús. Teir eldru tóku hetta tyngri enn teir yngru. Tað vóru jú teir, sum høvdu konu og børn heima. Hesir orkaðu ikki at vera ov nógv í landi í Newcastle. Komu teir í land, vildu teir bert sleppa avstað aftur sum skjótast, meðan teir yngru ikki tóku tað so tungt. Ein av uppgávunum hjá Pat var at ávísa hesum monnum kjans við skipi. Nógvir teirra komu til Newcastle aftaná, at skip teirra varð søkt. Teir høvdu verið hepnir og vóru slopnir við lívinum. Nú skuldi eitt annað danskt skip finn­ast at fara við. Tað vóru stórt sæð ikki aðrir arbeiðsmøguleikar enn at fara avstað aftur til sjós. Tað hendi ofta, at hesir menn, sum fingu Siðsøga Pat saman við dótrini, Marin, og manni hennara, Klæmint Heinesen