mánadagur 27. apríl 2015síða 9

9 Mánadagur 27. apríl 2015 · Nr. 47 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 øki, sum heilsuverki, kemur man út fyri sera torførum rað­festingum, men er tað ein partur av spennandi ar­ beiðslýsingini. – Sum allir aðrir stovnar og fyritøkur, skulu vit fyri­ halda okkum til ásettar fíggj­arkarmar. Vit hava m.a. leitað okkum ráð frá riti hjá etiska ráðnum í Danmark, har nakrar vegleiðingar eru at heinta, um hvussu man skipa seg eftir avmarkaðum umstøðum til torførar rað­ fest­ingar. Fyri at siga tað bart út, er tað ómetaliga tor­ført. Virksemi hjá lands­ sjúkrahúsinum fevnir um eitt ótal av sjúkum og nógv­ ar týðandi deildir, ið øll hava sínar tørvir á fígging – og tað er okkara uppgáva at sor­tera frá og raðfesta eft­ir nøkrum etiskum og fak­ligum grund­reglum, sigur Sigurð, sum sannar, at fíggjar­ligu raðfestingar hjá sjúkra­hús­ leiðsluni og depilsleiðslunum – eftir verandi fíggjarbygnaði – ikki eru serliga vinaligar mótvegis broytingum í eftir­ spurninginum eftir tæn­ast­ um. – Um ein viðgerðarháttur brádliga vinnur seg nógv fram, og fleiri fólk ynskja og tørva viðgerðina, so fylgir ein eykajáttan frá politiska myndugleikanum ikki neyð­ turviliga við. Tá sigur tað seg sjálvt, at vit verða noydd at umraðfesta, fáa starvsfólk at »renna skjótari« og møguliga umraðfesta pening frá øðr­um økjum. Munurin á heilsu­verkinum og øðrum fyri­tøkum í hesum førinum er, at tað slepst ikki undan avleiðingum uttanfyri sjálvt arbeiðsplássi – fólk, ið ynskja viðgerð verða rakt. Okkara ábyrgd er at leggja tað so­ leiðis til rættis, at minst fólk møguligt verða rakt ella innan økir, ið ikki eru eins átroðkandi. Etiskir spurningar neyðugir Meginreglan á norður­ lendsku sjúkrahúsunum er at tryggja sjúklingunum eina »líkheit«. At øll hava sama lógarfesta rættin til viðgerð – hesin rætturin er ikki í sama mun lógarfestur í Føroyum. Tað merkir, at borgarin ikki kann venda sær til heilsuverki, og krevja eina viðgerð t.d. inn­an endurvenjing, sum sjúkra­ húsi ikki bjóðar. – Tað er heilivágur, ið kann rópast »lívsleingjandi heili­vágur«, sum elvir til truplar etiskar spurningar, har fólk veruliga verða vig­að í krónum og oyrum. Í Bret­ landi hevur man sett sær fyri at útgreina hvussu nógvan pening tað er forsvarligt at nýta á hvønn einstakan persón, tá talan er um at leingja um lívi hjá teimum. Í Noregi hevur man sett á stovn eitt raðfestingar- ella prioriterings ráð, samansett av heilsufakfólki, borgarum og politikarum, sum taka støðu til somu spurningar. Onnur norðanlond – íroknað Føroyar – hava ikki tikið støðu til tað á sama hátt, men eftir stendur torføri spurningurin: við einari avmarkaðari fígging, hvussu nógvan pening kunnu vit loyva okkum at nýta til at leingja um lívið hjá fólki, sum eru deyðsjúk?, spyr Sigurð Ó. Vang. Avgerð um støðið neyðug – Í seinasta enda, so eru tað politikkararnir, sum av­ gera hvørjum støðið sjúkra­ hús­verkið skal vera á. Tað eru tó ábendingar um, at borgarin í fleiri før­um eftirlýsir eina meira um­fat­ andi heilsutænastu, enn vit í løtuni bjóða, og tá verður tað ein spurningur um størri játtan ella rationalisering. Í løtuni megna vit ikki í øllum førum at fylgja við, sigur Landssjúkrahússtjórin. Sambært honum, saman­ bera okkum gjarna við granna­londini, og sann­ roynd­in er, at norðurlond eru ógvuliga væl fyri á heilsu­ økinum. Tað er ógvu­liga ambi­tiøst at saman­bera okk­ um við danska sjúkra­hús­ verki, og Føroyar eiga at gera upp við seg sjálvar hvørjum støði tær ynskja at liggja á – á einum evropeiskum, norður­ lendskum, íslendskum ella onkrum heilt øðrum støði. – Paradigmuskiftið við serútbúnum læknum, ið eisini seta størri krøv til arbeiði- og frítíði, rúmast ikki í øllum førum innan ver­andi fíggjarkarmar. Vit vita um »arktisk heilsu­ vís­indi«, har ætlanin er at gera breiðari útbúgvingar, soleiðis, at smærri samfeløg ikki skulu seta fleiri t.d. sub­ spesialiseraðar læknar innan eitt øki, fyri at dekka tað heilt inn. Tað kundi verið ein gongd leið fyri Føroyar, men vit vita sjálvandi ikki hvussu stórur áhugin hjá læknunum er, at ganga somu leið, sigur Sigurð Ó. Vang. sjúkrahúsverkið Sigurð Ó. Vang, fráfarandi stjóri á Landssjúkrahúsinum