mánadagur 27. apríl 2015síða 13

13 Mánadagur 27. apríl 2015 · Nr. 47 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Sekulariseringin vinnur frama Seinastu tíðina hevur tó sekulariseringin tikið dik á seg. Grundhugsanin í seku­lari­seringini er hon, at sum eitt samfelag menn­ist, moderni­serast og rationali­ serast, missir átrún­aðurin megi og mynd­ug­leika sín í øll­um sam­felags viður­skift­ um, og átrún­aðurin missir sína megi yvir fólkinum. Spírin til sekularinsering­ ina liggur afturi í endur­ burðar­tíðini og trúbótini. Individuali­sering­in og ratio­ naliseringin broyttu grund­ leggjandi trúgv og atburð og tilbiðj­an­in gjørdist meiri persón­lig og minni felags. Ivamál vóru sett við gamla myndug­leikin, og megi tess yvir einstakl­ingin­um vanaði. Samstundis byrj­aðu vísindamenn at seta spurn­ ingar við gomlu lær­ur­nar. Eftir endurburðartíðina kom upplýsingartíðin, har skiftið frá gomlu tíðini gjørd­ ist enn greiðari. Denturin var fluttur frá Gudi til menn­ iskj­a, frá himli til jarð­ar og frá opinberingum til skyn­ semi. Menn sum Baruch de Spinoza, Rene Descartes og Voltaire tosaðu um ein heim uttan Gud, og seinni viðvirkaðu Karl Marx, Fried­ rich Nietzsche, Charles Dar­ win og Sigmund Freud til, at ávirkanin hjá kirkjuni og átrúnaði á samfelagið gjørd­ ist alsamt veikari. Átrúnaðurin ger comeback Í 1968 skrivaði samfelags­ frøð­ingurin Peter Berger, at innan stutta tíð, fór átrún­ aðurin einans at vera at finna í smáum sektum, har fólk krúpa saman fyri at megna at standa í móti ávirkanini frá eini heimsumfatandi sekulerari mentan. Hann var als ikki einsamallur um hesa fatan. Sum heimurin fór at gerast meiri modernaður, fór hann at gerast alsamt meiri sekulerur, átrúnaðurin fór at fána fullkomiliga. Men hvat? Tríati ár seinni vóru eingi tekin til, at átrúnaðurin víkti aftur eftir hæli. Um allan heimin og innan allar trúarrørslur, tyktist átrúnaðurin at hava framgongd, og Peter Berger mátti ásanna, at hann hevði tiki feil. – Heimurin í dag er eins átrúnaðarliga á gosi sum ong­antíð fyrr, og í summu støðum meiri enn nakrantíð áður, skrivaði Peter Berger í 1999. Og hetta er støðan í Evropa enn í dag. Sam­felags­ frøðingar stríðast í dag við at greiða frá hesi tvístøðu – at heimsparturin gerst alt meiri sekulerur, at skilnaðurin millum tað átrúnaðarliga og tað tímiliga gerst størri og størri, samstundis sum átrúnaðurin vinnur frama meiri og meiri. – Hóast vit í dag á mang­an hátt liva í einum sekulerum heimi, so vísa mong av hes­ um sokallaðu sekuleru hug­ tøkunum, at eing­in ivi er um, at tað er kristin­dóminum, vit eru seku­leraði frá, og ikki Islam ella hinduismuni. Sannleikin er, sigur Jeff Foun­tain, at vit vita ikki, hvussu ávirkaði av kristnari hugsan vit øll veruliga eru. – Hjá nógvum er tað so, at tað er ikki fyrr enn tey koma í samband við aðrar mentanir, at teimum gerst greitt, júst hvussu ávirkað av kristnari hugsan vit eru, hóast tey kanska ikki meta seg sum kristin sjálvi, sigur hann. Kristindómurin er ramman Jeff Fountain vil vera við, at nógv hugtøk, sum í dag verða kallaði humanistisk og algild, einans tykjast so, tí vit eru voksin upp í eini kristnari rammu. Tað er ávøksturin av kristnu trúnni, sum sekulerir humanistar nú royna at taka til sín og gera sítt egna, vil hann vera við. – Sig við ein, ið er voksin upp við hinduismuni, at øll menniskju eru skapt líka, og tey hyggja løgið at tær. Hvussu skulu øll verða skapt líka og hava sama virði, tá nøkur eru skapt úr høvdi guds, meðan onnur eru skapt av fótum hansara ella fingr­ um hansara, spyr Jeff Foun­ tain. Jeff Fountain metir, at trupulleikin við at skapa ein heim uttan Gud, er at skula finna felags sekuler virði. Sekulera humanisman manglar transsendental virði, heldur hann. – Um menniskjan ikki var skapt, so má tign menn­ iskjans liggja í hennara viti og skili. Men eftir ræðu­leik­ arnar í 20. øld hava vit onga orsøk at seta okkara álit á okk­ara egna vit og skil, heldur Jeff Fountain. – Jürgen Habermas, sum als ikki verður mettur at vera trúgvandi, hevur eisini sagt, at tey sekuleru mugu lata kristnu røddirnar fáa pláss í almenna rúminum. Hann segði eisini, at hugsanin um felags alheims javnrættindi, sum hevur givið okkum hugtøk sum frælsi og sosialt samanhald, sum moralsku ábyrgd einstaklingans, sum mannarættindi og demo­ krati, er beinleiðis arvingurin eftir judeisku siðalæruna um rættvísi og kristnu siða­ læruna um kærleika, sigur hann. Jeff Fountain vísir á, at eisini Mannarættinda­ sátt­málin hjá ST á mangan hátt er bygdur á tað grund­ leggjandi fatan, at menniskja er nakað einastandandi. – Men hvussu skulu vit lýsa mannarættindi uttan at geva menniskjanum eina serliga tign? Og hvussu skulu vit geva menniskjanum eina serliga tign uttan Gud? Tá Gud verður tikin úr myndini, hava vit einki grundarlag longur fyri at tala um tign menniskjans ella at siga, at hon er einastandandi, sigur Jeff Fountain. kristindómur Okkum tørvar allar teir flyti­ fuglar, vit kunnu fáa Óttin fyri mus­ limunum er yvir­drivin, sigur Jeff Fountain – Fólkamynstrið í Evropa í dag er soleiðis, at vit hava als ikki ráð til ikki at taka ímóti flóttafólki og øðrum tilflytarum til lond okkara, sigur Jeff Fountain. Hann vísir á, at burð­ ar­tølini í stórum partum av Evropa eru so lág, at fólkatalið í hesum londum hevði minkað, um tað ikki var fyri tilflytingina. Um tvey pør fáa eitt barn hvør, og hesi bæði børnini finna saman og fáa eitt barn, so eru vit eftir einans tveimum ættarliðum, farin úr fýra einstaklingum til ein persón, greiðir Jeff Fountain frá og vísir á, at einki samfelag kann verða burðardygt við so lágum burðartølum. – Vælferðarsamfelag okk­ara í vesturheiminum og Evropa er soleiðis sett saman, at okkum tørvar eina ávísa arbeiðarafjøld. Okkum tørvar eina ávísa skattainntøku. Og um vit ikki vilja gera hesar arbeið­ ararnar sjálvi, so mugu vit innflyta teir, sigur Jeff Fountain. Jeff Fountain ásannar, at nógv óttast eina innrás av muslimum til Evropa, men hann vísir á, at hesin óttin í stóran mun er yvir­ drivin. – Eingin ivi er um, at tilflytingin skapar av­bjóð­ ingar í teimum sam­feløg­ unum, sum tilflytarar koma til, men møguleikarnir eru eisini stórir, sigur hann. Hann sigur, at fólk ofta gerast ovfarin, tá hann fortelur teimum, at mus­ limar ikki eru so stórur partur av íbúgvunum í evropisku londunum, sum ofta verður hildið. – Í Fraklandi telja mus­ limar um 7 prosent av fólk­in­um, Í Hollandi 5 pro­ sent og í Stórabretlandi 3 prosent. Av teimum er einans ein evarska lítil minni­luti radikalir muslim­ ar, men tíverri, so eru tað altíð fólk, ið eru til reiðar at trúgva tað ringasta um onnur. Tískil tykist ávirk­ anin hjá radikalu mus­ limunum at vera størri enn hon í veruleikanum er, sigur hann. Víðari fortelur hann, at einans ein av tíggju flótta­fólkum, ið leita sær til Evropa, eru virknir mus­limar, meðan fimm av tíggju eru virknir kirkju­ limir. Hetta er eisini gald­ andi fyri flóttafólk úr Afrika. – Alla staðni í Evropa er nýtt lív komið í kirkjur og samkomur, so hvørt sum tilflytarar byrja at fylla kirkjurnar, greiðir Jeff Foun­tain frá. – Tað týdningarmikla er, at serliga tey kristnu í londunum tey koma til, taka ímóti teimum í kær­ leika og sannleika, ikki við ósannindum og haturi. Vit skulu byggja brýr, ikki borgir, sigur hann at enda. Jeff Fountain helt almennan fyrilestur í Norðurlandahúsinum og Reinsarínum