mánadagur 27. apríl 2015síða 18

Mánadagur 27. apríl 2015 · Nr. 47 18 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 kjak Privatur fíggjarligur stuðul til valstríð? Eivin H. Jacobsen Løgtingsmaður fyri Sambandsflokkin Skal ein trúgva valser­frøð­ ing­unum, sum hava úttalað seg í donsku miðlunum, so rokna nakrir við ella spáa, at Danski Statsministarin út­ skrivar fólkatingsval ein av komandi vikunum, eitt boð er møguliga um mán­aðar­ skiftið mai-juni. Grundgevingarnar eru nógv­ar, hví tað verður fólka­ tingsval skjótt. Ein av nógvu grundgevingunum, er at eitt valstríð er kostnaðarmikið at føra og at valstríðið fyri langari tíð síðan er byrjað, og at allir flokkar ikki hava eins fíggjarliga styrki at reka valstríð í longri tíð. Í desember mánaða í fjør, játtaði Løgtingið ein­ mælt at hækka játtanina við 1 mió.kr. til politiska upp­lýsing og virksemi upp til góðar 4 mió.kr. árliga. Høv­uðs­endamálið at hækka játt­an­ina var at tryggja og menna fólkaræðið. Aðrar grund­gevingar vóru, at ongi valevni skulu halda seg aftur av fíggjar­ligum orsøkum at stilla upp. Her var ikki talan um at játta stuðul ella pening niður í egnan lumma, men at styrkja okkara fólkaræðið, við at hækka játtanina til polit­iska upplýsing og virk­ semi, hetta til flokkarnar at brúka. Seinasta heyst viðgjørdi Tingið eitt uppskot frá and­ støðuni um stuðul til polit­ isku flokkarnar, løg­tings­ limir og valevni. Upp­skot­ið legði upp til, at allir flokkar skuldu uppgeva privatan fíggjarligan stuðul, um stuð­ ulin fór upp um eina ávísa upphædd, til persónar ella flokkin. Hesin fíggjarligi stuð­ul skuldi gevast upp í árs­rokn­ skapinum, ið allir flokkar lata inn til góðkenningar. Enda­málið við uppskotinum var, at almenningurin kundi fáa innlit í, hvar møguligur peningur kom frá til eitt valstríð. Uppskotið fall, men hevði nógvar áhugaverdar vinklar. At privatur fíggjarligur stuðul onkursvegna inn­ gong­ur í valstríðið í fram­ tíðini, skal eingin ivast í. Í londunum rundan um okk­ um, sum vit sammeta okk­um við, hevur privatur fíggjar­lig­ ur stuðul til val verið í nøkur ár, og kemur hetta helst at hækka. Til seinasta fólka­ tingsval, var stuðulin í Dan­ mark oman fyri hundrað milliónir til at føra valstríð. Ein kann bæði verða fyri og ímóti fíggjarligum stuðli til politisku flokkarnar og valevnini. Sagt verður, at tað er týdningarmikið at hava allar samfelagsbólkar um­ boð­aðar í einum parlamenti, og tað kunnu vit verða samd um, og at tað ikki er líka lætt hjá øllum at verða hoyrd í almenna rúminum, serliga tey, sum trína nýggj inn á politiska pallin. Pástandir eru um, at eitt valdømið er orsøkin, at ov nógvur peningur er kom­in í valstríðið. Hetta er part­vís rætt, men ikki allur sann­ leikin. Kappingin, ið varð ímillum nøkur fá valevni í val­dømunum, er nú eisini líka stór í millum floks­ felagar, sum ímillum flokkar. Hvat er endamálið við pri­vatum fíggjarligum stuðli til flokkar og valevni? Er tað t.d. út frá persónligum og vinnuligum áhugamálum, um at ávirka politisku skip­ an­ina. Hetta eru viðkomandi spurningar, um í hvønn mun tað tænir okkara fólkaræðið og politisku skipan. Tað er einki nýtt at veita stuðul við einari hjálpandi hond dag­arnar uppundir val, men hevur hetta verið gjørt á frívilligum støði og av áhuga. Stendur tú í politisku skip­anini í skuld til tín polit­ iska peningaliga stuðul, er hetta vandamikið og undir­ gravandi fyri okkara fólka­ ræðið. Hetta eru tilstandir, sum vit kenna til í USA og aðra­ staðni, størri stuðul tú megn­ ar at útvega tær, jú størri gerst møguleikin at vinna eitt val. Tí er spurningurin, um vit eiga at loyva hesari gongdini, sum uttan iva fer at treingja enn meira uppá her hjá okk­ um. Fólkaræðið og politiska trúvirðið fær tað betri við gjøgnumskygni og opinleika í valstríðnum. kjak Greitt sjálvmál av fíggjarmálaráðharranum Frank Davidsen Í kjakinum aftaná Degi og Viku í gjárskvøldið var ein ikki bilsin, at fíggjar­mála­ ráðharrin helt lítið lítið um hugskotið hjá formanni Javn­aðarflokksinum, at seta ans­ingar­gjaldið í barna­ gørð­um niður í helvt. Hin­ vegin so var útspælið frá J. N. í samband við ansingar­ gjaldið ikki sørt skelkandi. Hugs­aði, at hetta kundi hann ikki meina. Sjálvur fíggj­ar­málaráðharrin í al­ menn­um fjølmiðli leggur upp til at vit í árinum 2015 við hægsta hákonjukturi og lægsta arbeiðsloysi, skulu lóggeva føroysku kvinnuna aftur í kjøtgryturnar, líka­ sum kvinnurnar í mus­ limsku londunum. Tí sam­ bært honum var loysnin, at peningurin fyri barna­ans­ ingina skuldi fylgja barn­ inum, soleiðis at kvinn­ urnar kunna fara av aftur arbeiðsmarknaðinum, og passa børnini. So sambært hesi ný­hugs­ an Fólkaflokksins, so mega øll virkir innan alivinnuna, og annars øll onnur virkir, eins og stovnar hjá tí al­ menna og kommunum gera seg til reiðar, at innflyta kvinnu­liga arbeiðsmegi. Men tá neyðin er størst, er hjálpin nær. Tí meðan kvinn­urnar sambært fíggj­ ar­málaráðharranum renna heim av virkjum og stovn­ um, at passa børn, so er ikki neyðugt við peda­gog­um o.ø. til at ansa børn­unum. Og hvat skulu vit nýta barna­ garðar til, tá Fólka­flokk­urin kemur at lóggeva kvinn­ urnar burtur av arbeiðs­ mark­naðinum, til at ansa sinum børnum. Kanska loysnin hjá Fólka­ flokkinum verður, at teir arbeiðsleysu pedagogarnir koma at nøkta nakað av tí tørvi á arbeiðsmegi, ið virkir og stovnar hava brúk fyri fram yvir. Men einki er sum sagt so ringt, at tað ikki er gott fyri okkurt. Tí við hesum fólkaflokkspolitikki kemur ein rúgva av nossiligum barna­gørðum at standa tómir. Sostatt fáa vit tvær flugir fyri ein smekk. Tí sum øll vita, so er stórur tørvur av ellis- og røktarheimum. So tað næsta verður kanska, at Fólkaflokkurin kemur at lóggeva, at barnagarðarnir verða umbygdir til ellis- og røktarheim. Miðskeiðis í fyrrsunum var eitt løgtingsumboð í fjøl­ miðlunum, har hesin gjørdi vart við, at um landið fór at byggja barnagarðar vildi tað verða ein sonn ólukka fyri okkara samfelag. Nú hevur so Fólkaflokkurin 30 ár aftaná tikið hesa pro­feti til sín, sambært for­manni Fólkaflokksins í orða­skift­ in­um í gjárskvøldið, aftaná Degi og Viku. Borgaraløn Zakarias Wang Vegna tann áhuga, málið um borgaraløn hevur fingið, hevur ein arbeiðsbólkur í Danmørk kannað, um tað yvirhøvur ber til at arbeiða við hesum uppskoti. Er tað ikki fullkomulig utopi at hugsa slíkt? Fer landið ikki á heysin, um hetta verður sett í verk? Tað bólkurin kannaði, var hvat ið hendi um allir borg­ arar yvir 21 ár fingu útgoldið 10.000 skattafrítt um mánan. Tey, ið fylt høvdu 16, fingu 5000 kr um mánan til tey vórðu 21. Útreiðslurnar gjørdust 520 milliardir krónur, ið tað almenna kom at rinda út sum negativur inntøkuskattur. Tað almenna spardi hin vegin útreiðslur til al­ manna­mál, herundir arbeiðs­ loysisstuðul. Her er talan um 350 milliardir krónur. Tá øll hava fingið útgoldið borgaraløn, er ikki neyðugt at geva botnfrádrátt í skatt­ skyldugu inntøkuni. Øll inntøka kann tí skattast við fimmti prosentum. Hetta hevði í Danmørk givið eina meirinntøku upp á 190 milli­ ardir. Sparingin og meir­ inntøkan hjá tí almenna kom tí at verða 540 milliardir, ella tjúgu milliardir meir enn borgaralønin kostaði. Landið hevði tí, eftir hes­um at døma, ikki farið á heys­in um borgaraløn varð samtykt. Tað hevði verið áhugavert at fingið føroyskar búskap­ ar­frøðingar at kanna hetta roknistykkið. Nógv bendir tó á, at leiðin er gongd, spurn­ ingurin er bara, um viljin til at gera nakað við málið er nóg sterkur til at vinna á mótstøðuni.