týsdagur 28. apríl 2015síða 46

6 Samtakblaðið Mikudagur 29. apríl 2015 FYLKING 100 ÁR Tit hava ikki verið bangin fyri at taka tøk, men tit hava eisini verið framsíggin Lønirnar á Tvøroyri vóru tær hægstu í landinum  Ein slóðari fyllir 100 Eldhugaðar røður og upplýsandi kjak Í dag ber illa til at hugsa sær, at nakar í Føroyum ikki skal fáa løn sína gold­ na í pengum, men í mjøli, sukuri og gummi­stivlum. Tað var nevniliga heilt vanligt, at arbeiðsfólk noyddust keypa vørur fyri lønina í handlinum hjá sama arbeiðsgevara, tey annars ar­ beiddu hjá. Men tað er ikki meiri enn enn ein lítil øld síðani, at hetta var veruleiki í Før­oyum. Men so fóru arbeiðsfólkið at ress­ ast, og eftir eitt stríð, sum var so hart, at tey fægstu kunnu ímynda sær tað, eydnaðist teimum at enda at fáa trumja ígjøgnum, at arbeiðsfólk skuldu hava løn sína útgoldna í reið­ um pengum. Leygardagin helt ein av slóð­ brótara­num fyri at fáa hetta broytt, sín 100 ára føðingardag. Arbeiðsmannafelagið, Fylking, á Tvør­oyri á Tvøroyri var av teimum feløgu­num, sum breyt nasar fyri at vinna verkafólki rættin til at fáa løn í reið­um peningi, og fyri at vinna fólki nógv onnur rættindi Tað var 25. apríl í 1915, arbeiðs­ menn á Tvøroyri hittust á fundi og stovn­aði Enigheden. Í 1932 skifti felag­ ið navn til Fylking. Og sostatt fylti Fylking 100 ár leygardagin, sjálv­an flaggdagin. Tað varð hátíðarhildið á Segl­lofti­ num á Tvøroyri, leygardagin og í tí sam­bandi er eisini ein framsýning á Segl­loftinum um ymsar tættir í søgu­ ni hjá Fylking. Tey, sum ikki hava sæð fram­sýn­ ingina, hava framvegis møguleikan, tí hon letur ikki aftur fyrrenn hós­kvøld­ ið. Myndirnar her á síðunum eru all­ ar frá hátíðarhaldinum leygar­kvøld­ið. Fríggjadagurin er fyrsti mai, og tað er al­tjóða arbeiðaradagur. Tað fara tey eisini at hátíðarhalda á Tvøroyri, og í ár fara tey at gera eitt sind­ur meiri burtur úr, enn vanligt. Hátíðarhaldið á Tvøroyri verður í mið­býnum klokkan 16 og har fara Jóa­ nes Nielsen og Sonja Jógvansdóttir at røða, og Tvøroyrar Hornorkestur fer at spæla. Aftaná verður farið inn á Segl­loft­ ið, har kjakfundur verður um arbeiðs­ mark­nað­arviðurskifti og um, hvønn týdn­ing, og hvønn leiklut, fakfeløgini hava nú á døgum, og fara at hava í fram­tíðini. Við pallborðið sita Marner Lisberg, vinnu­lívs­maður á Tvøroyri, Bergur P. Dam, hagfrøðingur, Georg F. Hansen, for­mað­ur í Føroya Arbeiðarafelag, Marita Rasmussen, stjóri í Vinnu­húsi­ num og Sonja Jógvansdóttir, í Samtak. Áki Bertholdsen -Tit hava verið í mongum leiki, bæði verk­føll­um og verkbannum, og ofta hava drig­ið longra stráið Tað var føðingardagsheilsanin frá Helga Eides­gaard, søgufrøðingi, til arbeiðs­manna­felagið Fylking, nú felag­ið fyllir 100 ár. Leygardagin, sjálvan flagg­dagin, 25. Apríl, hátíðarhelt elsta arbeiðara­ felag í landinum, Ar­beiðs­manna­felag­ ið, Fylking, á Tvøroyri, sín 100 ára føð­ ing­ar­dag. Søgufrøðingurin, Helgi Eidesgaard, hev­ur verið við til at fyrireika 100 ára hátíðarhaldið saman við Einar Larsen. Og hann segði, at eitt, sum hevur eyð­kent felagið, er, at teir hava ikki ver­ið bangnir fyri at taka tøk. - Talan var ikki bara um at berjast fyri at vinna arbeiðsmonnum ávísr rætt­indi. Í Fylking vóru tey eisini ógvu­liga framskygd og løgdu lunnar und­ir nógv vinnuligt virksemi á Tvør­ oyri. - Tit hava verið í mongum leiki, bæði verkføllum og verkbannum, og ofta hava drigið longra stráið, segði Helgi Eidesgaard.   Hægst í landinum Hann sigur, at Fylking var so sterkt felag, at í nógv ár, vóru lønirnar hjá arbeiðsmonnum á Tvøroyri tær hægstu í landinum. Eitt annað hart stríð var at fáa løn­ gjalds­stovuna setta á stovn sum skuldi loysa arbeiðsmannin úr valdinum hjá reiðar­un­um og stórkeypmonnunum við at tryggja, at teir kundu fáa løn sína goldna í reiðum peningi, og ikki í vør­um. - Ágangurin var øgiligur, har arbeiðs­menn, sum ikki vildu lata seg kúgað, vórðu settir á svartalista, og vórðu útihýstir frá øllum arbeiði. Men Fylk­ing vildi ikki slaka og vann stríðið um at enda, staðfesti Helgi Eidesgaard.   Framsíggin Men Helgi Eidesgaard sigur, at Fylking snúði seg ikki bara um verkføll og stríð­ið ímóti arbeiðsgevarunum. Tey vóru eisini rættiliga framsíggin í Fylking og tóku tung tøk fyri at trygg­ja limum sínum arbeiði. Í hesum sambandi stovnaðu ttey í Fylk­ing eisini Ísvirkið, men tað gekk ikki so væl, tí tað fór skjótt fyri bakka, sam­an við so nógvum øðrum í alheims kreppu­ni fyri eini slakari øld síðani. - Men teir góvust ikki á hendur, tí fá ár seinni stovnaðu Fylking, og Arbeiðs­kvinnufelagið, Fiskepigernes Fa­g­for­ening, sum tá eisini varð stovn­ að, Arbejdernes Trawlerdrift. AT, sum felagai kallaðist, skapti nógv ar­beiði frá 1936 heilt til 1954, og var næst­ størs­ti reiðari í Føroyum eitt skifti. Helgi Eidesgaard sigur, at hetta eru tvey dømi um, hvussu nógv ar­beiðar­ afeløgini á Tvøroyri løgdu fyri í roynd­ unum at útvega limunum ar­beiði. Nevnast kann eisini, at Fylking hev­ur sett pening í koladriftina í Ranga­botni, flakavirki á Tvøroyri og trolar­ar. Eitt annað dømi um framskygni hjá Fylking var, at felagið rættiliga tíð­ liga stuðlaði upp undir at seta fyrsta tekn­iska skúla í landinum á stovn á Tvør­oyri. Tá vóru eisini handverkarar lim­ir í felagnum. Leggjast kann afturat, at hesar næs­tu dagarnar er ein framsýning á Segl­loftinum um Fylking, opið er um kvøld­ið til hóskvøldið. ARBEIÐARADAGUR Í ár gera tey á Tvøroyri meiri burturur at hátíðarhalda aarbeiðaradagin, enn vanligt