mikudagur 29. apríl 2015síða 21

Fríggjadagur 1. mai 2015 sosialurin 49 21 tíðargrein Tíðargreinin verður skrivað av skiftandi fólkum, sum ikki dagliga eru knýtt at blaðnum. Evnini eru ymisk, men viðgera øll okkurt evni, sum er viðkomandi fyri tíðina júst nú. Upptakið eftir høgra­samgonguna krevur tætt trípartasamstarv millum komandi stjórn, vinnu og fakfeløg F yrsta mai eru tað fakfeløgini og arbeiðara­rørslan, ið seta dagsskránna. Tá tala tey við hvassari politiskum broddi enn á nøkrum øðrum degi á árinum, og tey føra mál og visjónir fram, ið røkka út um dagliga stríðið. Eg vil loyva mær at koma við einum íkasti í hesi tíðargrein og vóni, at tað kann vinna okkurt afturljóð í fakfeløgum, vinnufeløgum og politiskum flokk­ um. Stórt upptak eftir høgrasamgonguna Til heystar verður eitt stórt upptak eftir høgrasamgonguna, sum í bestu tíðum hevur megnað: • at undirgrava haldføri í lands­ bú­skapinum við ráninum av milli­ardum av pensjónsskatti, ið skuldu verða framtíðartrygging av vælferðarsamfelagnum, • at elva til ruðuleika í sjúkra­hús­verk­ inum sum okkara týdningarmestu vælferðartænastu, • at økja um ótryggleikan fyri høvuðsvinnuna og samstundis oysa virði av fólksins ognum út til eitt fámanna úrvalslið. Tørvurin á grundleggjandi nýskipanum størri enn nakrantíð Stórar avbjóðingar bíða eftir komandi nýggju samgongu, í fyrstu syftu: • at avtaka politisku korruptiónina í fiskivinnuni og skapa teir tryggu karmar, sum okkara høvuðsvinna skal virka undir nú og í framtíðini, • at gera ein arbeiðsmarknaðar­ re­form við útbúgvingarligum, ar­beiðsheilsuligum og familju­ politiskum nýskipanum, • at fremja ein progressivan skatta­ reform, til fyrimunar fyri lág- og miðinntøkurnar, og harvið fyri javnari inntøkubýti og størri sam­ felagsgagni, • at skipa pensjónsviðurskiftini, so fólkapensjónin og samhaldsfasti verða høvuðstrygdin, og løntak­ arar og arbeiðsgevarar sjálvi gera avtalur um aðra eftirløn. Einræðisligur atburður vendast til samspæl Tað vil siga, at kósin skal snarast 180 stig frá tí einræðisliga atburði, høgrastjórnin legði seg eftir frá fyrsta degi í nov. 2011, tá hon við flatskattinum og pensjónsforskattingini trumlaði kollveltandi broytingar í skatta- og eftirlønarviðurskiftunum ígjøg­num, yvir høvdið á løntakara- og vinnu­ feløg­um, og sópaði allan fakligan iva, fakfelagskritikk og politisk mót­ mæli tilviks. Og soleiðis hevur teirra hugburður verið til dagin í dag. Skal komandi landsstýri hava eydnuna við sær og vinna á av­bjóð­ ingunum, má tað verða eitt sam­ starvandi landsstýri – ikki bert millum politiskar flokkar, men við hinar týdningarmiklu samfelagspolitisku aktørarnar, fakfeløgini, vinnufeløgini og kommunurnar. Landsstýri, fakfeløg og vinna Tað fyrsta landsins komandi nýggja politiska stjórn má gera, er at seta seg á odda fyri einum vælskipaðum trípartasamstarvi við báðar part­ ar­nar á arbeiðsmarknaðinum, fak­ feløgini og vinnufeløgini. Saman mugu tey leggja eina strategi fyri einum útbúgvingarligum, ar­beiðs­ heilsuligum og familjupolitiskum arbeiðsmarknaðarreformi. Somu­ leiðis tá tað snýr seg um høvuðs­ vinnuna, pensjóns- og skattareform. Landsstýri, kommunur og fakfeløg Haraftrat hava kommunurnar á fleiri stórum økjum ein so týðandi leiklut, at tá eru landsstýri, kommunur og fakfeløg teir náttúrligu luttakararnir í trípartasamstarvinum. Her eru víð­fevnandi málsøki sum barna- og ungdómsøkið, fólkaskúlin, eldra­ økið og orku- og umhvørvisøkið. Somu­leiðis er óhugsandi at gera ein skattareform, uttan at kommunurnar eru aktivur medspælari frá byrjan av. Trípartasamstarv í »norður­ lendska modellinum« Í okkara grannalondum er trí­parta­ samstarvið um ein samvirknan arbeiðsmarknaðarpolitikk eitt høvuðsamboð til at tryggja livikor, vinnuliga menning og fíggjarligt støðufesti, m.a. móti demografiskum broytingum í aldurssamansetingini og veksandi avbjóðingum frá glo­ baliseraðu kappingini. Har er ein virkin arbeiðsmarkn­ aðar­politikkur eisini tætt knýttur at vinnupolitikkinum – sum tvær síð­ur av somu søk. Somuleiðis spæla arbeiðsmarknaðar- og sosial­ poli­tikkur tætt saman. Hetta er ein av høvuðsorsøkunum til at Norð­urlond sum Danmark, Noreg, Svøríki og Finland og seinni árini Ísland við, altíð standa í ovastu røð í øllum kapp­ingarmátingum. Í altjóða búskaparpolitiskum tíðarritum er ferð eftir ferð, at hetta “norðurlendska modellið” verður upphevjað til fyri­ mynd hjá øðrum londum. Samhaldsfasti og fólkapensjónin Hjá báðum stóru andstøðuflokkun­ Hans Pauli Strøm fyrrverandi løgtingsmaður og landsstýrismaður tíðargrein framhald á næstu síðu 2011. Mótmæla flatskattinum Mynd: Álvur Haraldsen