mikudagur 29. apríl 2015síða 22

Fríggjadagur 1. mai 2015 sosialurin 49 22 um, ið væntandi verða bulurin í komandi samgongu, stendur ein nýggj pensjónsskipan ovarliga. Har er ætlanin at Samhaldsfasti saman við Fólkapensjónini skulu verða ein grundleggjandi trygd, umframt tær eftirlønaravtalur, sum arbeiðsgevarar og løntakarar sjálvbodnir gera síná­millum. Skal semja fáast um eina pen­ sjónsnýskipan, gerst tað bert sum ein felags ætlan millum politiska skipan, fakfeløg og vinnufeløg. Arbeiðsmarknaðar- og vaksnaútbúgvingar Eitt átrokandi høvuðsmál er at fáa ein serliga skipan fyri ar­beiðs­ marknaðarútbúgvingar. Nógv verður tosað um útbúgving – tó mestsum bara um Fróðskaparsetur. Men tað er eitt veldugt mistak fram­vegis at ignorera tey í stór­ um túsundatali, ið longu eru á ar­ beiðsmarknaðinum, tey ófaklærdu, tilkomin, sum ikki hava fingið aðra skúlagongd enn fólkaskúlan. Tey, sum altíð verða harðast rakt av rationaliseringum og arbeiðsloysi. Tey fáa tað verri við at fóta sær á ar­ beiðsmarknaðinum í komandi árum við veksandi krøvum til útbúgving og fakligheit. Harnæst eru øll tey, sum fyri ár­um síðani fingu onkra útbúgving, men ongantíð havt høvi til at viðlíkahalda og menna gamlar førleikar – tí møgu­leikarnir fyri regluligari eftir­ útbúgving ikki eru til staðar. Útbúgvingargrunnur fyri arbeiðsmarknaðin Tað, sum manglar, er ein sam­ an­hangandi og sentral­útbúgv­ ingarskipan fyri arbeiðsmarknaðin – bæði við styttri skeiðum og longri førleikagevandi útbúgvingum. Tað nyttar tó onki, bara at bjóða fólki, sum eru í vinnu og hava allar dagligar fíggjarligar skyldur, at tey kunna fáa frí at fara aftur í skúla. Treytin fyri, at tað skal virka, er tað eisini verður ein fíggingarskipan, ein útbúgvingargrunnur, sum ikki bara fíggjar skúlagjaldið, men eisini kann gjalda fólki dagpengar, meðan tey eru á skúlabonki. Einstøku arbeiðsplássini kunnu ikki hvør sær fíggja hetta, til tess eru tey ov ymisk til støddar og summi vinnuøki alt ov veik – kanska júst tey, har tørvurin á førleikamennandi útbúgvingum er størstur. Tí má ein slíkur útbúgvingar­ grunnur fyri arbeiðsmarknaðin fíggj­ ast á samhaldsfastan hátt, á sama hátt sum ALS og Barnsburðarskipanin, við føstum prosentgjaldi av hvørjari lønarkrónu – við einum hóskandi innskoti frá tí almenna. Norðurlendskar fyrimyndir Í øllum øðrum norðurlondum eru fyrimyndarligar skipanir við vaksnaútbúgvingum. Serliga hósk­ andi til okkara viðurskifti tykist hon í Íslandi at vera, har • førleikamenningin av vaksnum er skipað í samstarvið millum landsmyndugleikar og partarnar á arbeiðsmarknaðinum, og • ein sentralur Arbeiðs­markn­ aðar­depil samansjóðar hetta trí­partasamstarvið, fyri­skip­ar førleikamennandi útbúgv­ing­ arnar og fíggingina av teimum. Eldrapolitiskar arbeiðs­ marknaðarskipanir Vit eru so heppin, at eldra fólkið í Føroyum heldur nógv longri á í arbeiðslívinum, enn aðrastaðni. Hetta er sera gagnligt fyri tann einstaka og einastu effektivu ráðini til at lofta demografisku aldursbroytingunum, sum fara at gera um seg nógv ár fram í tíðina. Hetta eiga vit at stuðla uppundir við fleksiblum frá­ faringarskipanum, sum kunnu gera tað møguligt at vera virkin longst møguligt við lagaligum og líðandi skifti úr arbeiðslívinum. Nýggj arbeiðsumhvørvislóg Fyri 15 árum síðani fingu vit »nýggja« arbeiðsumhvørvislóg, ið var umseting av gamlari danskari lóg, ið longu har var farin úr gildi. Okkara var sostatt afturútsilgd frá byrjan. Fyrra árið vóru nakrar dagføringar gjørdar, men tað vóru bert lappaloysnir í gomlu lógini. Og enn fevnir før­oyska lógin ikki um psykiskt ella sálar­heilsu­ligt arbeiðsumhvørvi, m.a. um fremjan av trivna og fyribyrging av strongd, happing og sjikanu á arbeiðs­ plássinum. At Arbeiðseftirlitið av spari­ politiskum orsøkum – og væntandi virðing – varð malið inn undir í Heilsu­frøðiligu Starvsstovuna, hevur bara gjørt ilt verri. So eisini her eigur ein endurreisn og uppraðfesting at setast á skránna. Familjurættaður arbeiðs­ marknaðarpolitikkur Tað eru serliga barnafamiljurnar, íð hava stórar trupulleikar av ein­ um vanrøktum og óliðiligum ar­ beiðsmarknaði, uttan tilknýttar sosialar skipanir. Ofta er víst á, hvussu trupult tað er at fáa familjulív og arbeiðslív at hanga saman, m.a. hjá kvinnum við skiftandi arbeiðstíðum, við døgnvakt, gerandis- og halgidagar, hjá foreldrum, har annar makin er av landinum til arbeiðis helmingin av árinum, við umstøðunum hjá veksandi tali av støkum uppi­hald­ arum, og so tann veruleikin, at ommur og abbar eru ikki tøk at hjálpa til sum áður. Trupulleikar, íð síggjast aftur í ovurstóra partinum av kvinnum, ið arbeiða niðursetta tíð. Konstruktivir útvegir kunnu m.a. finnast í samstarvi millum myndugleikar og arbeiðsmarknaðin um meira fleksiblar og víðkaðar skipanir við tryggari barnaansing. Sum tað fyrsta eigur barns­ burðarfarloyvið at longjast upp í eitt ár, har bæði foreldur skulu eiga sín lut. Og síðani er tíðin kom­in eisini í Føroyum til víðkaðar for­ eldrafarloyvisskipanir, ið svara til tann tørv, ið foreldur við børnum undir og í skúlaaldri á okkara døgum hava. Arbeiðsmarknaðardepil karmur um samstarvið Tann besti karmurin um eitt skipað trípartasamstarv verður, at partarnir seta ein arbeiðsmarknaðardepil á stovn, • sum skal vera krummtappur í samstarvinum og drívmegi til arbeiðsmarknaðarligar ný­skip­ anir, • sum skal skipa fyri komandi arbeiðsmarknaðarútbúgvingum og útbúgvingargrunni til neyðugu fíggingina, • og vera amboð hjá pørtunum á arbeiðsmarknaðinum til at skipa fyri og taka ábyrgd av egnum við­ ur­skiftum, m.a. so sentralum skip­ anum sum ALS, Fasta Gerðar­rætti, Barnsburðarskipan, Sam­halds­ fasta, Frítíðargrunni, Trygdar­ grunni o.ø. kjak … Upptakið eftir høgra­samgonguna framhald av síðu 21 Jákup av Skarði Tað var hugaligt at vera í Royndar­hús­ in­um, tá ið nýggja ferj­an til Nólsoyar var løgd fram. Leingi hevur verið arbeitt at dagføra trygga og álitandi farleið um Nólsoyarfjørð og haldi eg, at hendan ferjan hevur nógv gott. Umboðið fyri Knud E. Hansen legði greitt fram tekningar og ymsu atlitini felagið skuldi taka, tá teir fingu uppgávuna at tekna nýggju ferjuna. Hetta var í 2013 og tá varð einki nevnt um prís á 50 mió. kr. Tí verður spennandi at frætta hvat tilboðini fara at ljóða uppá, nú boðið verður út. Vónandi verður ikki polit­ iskt spæl um sparingar, ið hevur víst seg í øðrum verkætlanum. Standferðslu-umboðið fekk tían­verri ikki svarað í hvønn mun Strand­fara­skip Landsins hevur í huga at gagnnýta nýggju ferjuna, at spar­ing­arnar í rakstri fara at hava við sær fleiri túrar. Nýggja ferjan hevur við sær at spardir verða tveir mans. Manningin umborð á Ternuni telur 6, meðan nýggja skipið krevur manningatal á 4. Støddfrøðisliga er lætt at rokna seg fram til, at tríggjar manningar við nýggju ferjuni, er nett sama tal sum tvær manningar á Ternuni. Við hesum í huga, kann ferðaætlanin betrast munandi uttan eyka mann­ ingarløn. Hugaligt hevði verið at sæð útspæl um nýggja ferðaætlan við fleiri túrum. T.d. hevði túrurin kl. 9:30 komið væl við og ofta hevur ynski verið sett um ein túr seinni enn kl. 22. Undan fundinum bar eg fram ynski, at nýggja ferjan leggur at heima í bygdini. Hesi orð havi eg somuleiðis borið fram í Kringvarpinum og Rás2, men tíanverri er eingin reaktión komin frá Tórshavnar kommunu enn. Eitt framlítandi útspæl frá økis­nevndini og Tórshavnar Havn kundi verið grund undir politiskari handling. Strandferðslan og Knud E. Hansen meta at byggitíðin er 18 mánaðir. Tí er átroðkandi beinanveg at kanna hvørjar broytingar skulu gerast, at ferjan fær nýggja atløgu: Hvar skal smábátaplássið verða? Hvussu nógv skal dýpast? Hvussu langt út skal skráin til rampuna stoypast? Vit hava nú møguleikan at grund­ geva fyri ynskinum at nýggja ferjan leggir at heima í bygdini. Fyrsta eg havi í huga er, at tað skapar lív og hugnað, at lagt verður at und­ ir Kunningarstovuni - hetta er sam­stundis besta móttøka fyri út­ lendskum gestum. Eg hugsi at fólk fara at leita oman á keiina, tá ið ferjan er her - at taka ímóti gestum, fylgja gestum avstað ella bara av áhuga og forvitni. Samstundis sum vaksin soleiðis leita oman á keiina, verður eisini tryggari hjá børnum at verða á keiini og í fjørðuni. Tórshavnar Havn hugsi eg eigur fyriskipanina av bestu av- og áskipan á keiini. Uppskot mítt er, at bilraðið til ferjuna, stendur frá keiini norður móti kirkjuni og síðani niðan brekkuna norðan fyri Kongsstovu. Bilar, ið koma til Nólsoyar fara høg­ ligast eystur móti Pakkhúsinum og út á Veg - eins og farmurin til Matvørubúðina. Fólk til og frá ferj­uni kunnu tá ganga í frið undir Heiðurs­ portrinum. Eg gleði meg til nýggja ferjan kemur í sigling og eg seti álit mítt á avvarandi mynduleikarnar at nýggj atløga verður skipað í krókinum undir Kunningarstovuni. Nýggj ferja og nýggir møguleikar