mánadagur 4. mai 2015síða 10

Mánadagur 4. mai 2015 · Nr. 50 10 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Aðalorðaskiftið um elorku í Føroyum, skal greina hvør politiski viljin um orku er í landinum POLITIKKUR Árni Gregersen Elorka og elektrifisering av føroyska samfelagnum skal í framtíoðini sleppa Føroyum undan einum stóru parti av einari milljarda oljurokning. Tí vil landsstýrismaðurin við vinnumálum, Jóhan Dahl, Sambandsflokkurin, hava Løgtingið at taka støðu til tríggjar prinsippiellar spurn­ingar: 1. Eigur landið við politisk­ um átøkum at virka fyri at fremja eina skjóta elektri­fisering av før­ oyska samfelagnum? 2. Hvør skal leikluturin hjá SEV vera á elmark­nað­in­ um, og hvør er rætti bygn­ aðurin hjá felag­num? 3. Á hvønn hátt kunnu vit í tráð við aðalmálið í el­ veitingarlógini tryggja in­novatión og veruliga kapp­ing á føroyska el­ mark­naðinum? El fyri olju Fyri føropyska búskapin kann tað avgerandi týdning, um vit leggja um frá at brúka olju til el. Í 2014 innfluttu Føroyar olju fyri meira enn eina mil­ jard krónur – hettga enn­tá nú meðan prísurin er lut­fals­ liga lágur. – Bundinskapurin at olj­ uni er ein hin størsta hótt­ anin móti føroyska búskap­ in­um, segði Johan Dahl und­ir framløguni. Hann vísti á, at mátin at sleppa burturúr hesum bund­in­skapi er at leggja um til elorku. Hendan umlegging loysir seg búskaparliga og umhvørvisliga, samstundis, sum tað framtíðartryggjar føroyska búskapin. Í Føroyum er elfram­leiðs­ lan økt munandi seinastu fáu árini. Vindorkan er trí­ fald­að og elframleiðslan úr vatn­orku er økt munandi. Tilsamans var meira enn helvtin av elorkuni í 2014 fram­leidd við vatni og vindi. – Hetta eru megnar fram­ brot. Vit hava spart 100- tals milliónir í oljukeypi, sam­stundis sum vit hava framtíðartryggjað føroyska orkuøkið, segði Johan Dahl. Tríggjar milljardir Ein serfrøðingabólkur metir, at komandi 10 árini fara út­ byggingar innan elorku at verða gjørdar fyri nær um tríggjar milljardir krónur. Í tí sambandi verður mælt til, at kanningar fyri umleið 6,3 milljónir krónur verða gjørdar komandi trý árini. Summar kunnu gerast við verandi starvsfólkatilfeingi á t.d. Jarðfeingi og SEV, meðan aðrar meira umfatandi kann­ ingar verða fíggjaðar um játtanina til kanningar hjá SEV og Jarðfeingi. Kanningar skulu vísa, hvussu vit á skynsamasta hátt og stigvíst menna Før­ oyar til ein reinorku­búskap. Ávirka brúkaran Landsstýrismaðurin vísti á, at tað ikki er serliga vanligt í Føroyum at brúka politisk átøk fyri at ávirka brúkaran – og als ikki á orkuøkinum. Nú vísir hann á, at í einari virkisætlan, sum er gjørd, verður mælt til at skipanir verða gjørdar. Slíkar skipanir kunnu økja um áhugan at nýta grøna orku­tøkni, t.d. broyti­ lig­ir el­prísir, avgjalds­frí­tøku ella stuð­uls­skip­anir fyri grøna orku­tøkni. Men av­ gjalds­frí­tøka kost­ar lands­ kass­an­um í mist­um inn­tøk­ um, með­an stuð­uls­skipanir økja um út­reiðslur­nar hjá lands­kassanum. Landsstýrismaðurin spyr tí: – Er politiska skipanin sinn­að at frítaka til dømis hita­pumpur og elbilar fyri at gjalda meirvirðisgjald? Eru vit sinnað at frásiga okkum inntøkur nú, fyri at fáa tær inn seinni. Aðalorðaskifti hevur ver­ ið seinnapartin í dag um hesi viðurskifti. OLJUROKNING FYRI MILLJARD SKIFTAST ÚT VIÐ ELORKU Árni Gregersen Gongur tað sum ein partur av einum arbeiðsbólki und­ ir landsstýrinum ætlar, so verður SEV í framtíðini ein heilt annar stovnur. SEV skal eftir tilmælinum skipst í partafelagslíknandi formi, har aðalfundurin ikki longur skal góðkenna prís­ hækkingar ella fíggjarætlan, men at nevndin skal taka sær av hesum spurningum. Umboðini fyri landsstýrið í nevndini mæla eisini til, at nevndin í SEV í fraamtíðini einans verður mannað við fólki, sum eru serfrøðingar av ymiskum slag. Tey halda ikki tað er nøkt­andi, at nevndin í mest týdningarmiklu veitingar­ fyri­tøkuni í landinum er mannað við fólki, sum verða sett hagar av politiskum or­ søkum. Projektbólkuin, sum hev­ ur gjørt tilmæli er mannaður við trimum limum, umboð­ andi SEV, einum sum um­ boðar Jarðfeingi og ein­um, sum umboðar vinnu­mála­ ráðið. Tey trý umboðini fyri SEV: Jákup Suni Lauritsen, stýris­formaður, Hákun Djur­huus, stjóri og Bogi Bendt­sen, fíggjarstjóri, hava ikki gjørt nakað tilmæli um bygn­aðin. Teir tríggir meta ikki at tað er rætt, at partur av leiðsl­uni í SEV, skulu gera til­ mæli um hesi viðurskiftini. Fýra mál á skrá Projektbólkurin skuldi gera niðurstøður og til­mæli á fýra økjum: fe­lags­formin, eig­ara­viður­skiftini, sundur­ skiljing av elframleiðslu og neti og bygnaðinum á mynd­ ugleikaøkinum. Viðvíkjandi eigara­við­ur­ skiftunum, so halda um­boð­ ini fyri landsstýrið, at tað er skilagott, um landið yvir­ tekur ognarlutin hjá komm­ ununum í SEV. Landsstýrisins umboð halda ikki, at landið skal gjalda fyri at yvirtaka SEV frá kommununum, annað enn at kommunurnar fáa inn­skotið í felagsskapin aft­ ur við rentum. Umboðini fyri landsstýrið halda, at ein partvís broyting av eigaraviðurskiftunum - flyt­ing av netpartinum og system­ábyrgdini – í sjálv­ støð­ugt felag, sum landið eigur, kann sum alternativ umhugsast í staðin fyri at landið yvirtekur bæði fram­ leiðslu og netpart. Hetta hevði bøtt um vans­arnar við, at sam­an­ fall ikki er millum av­gerð­ a­rrætt og ábyrgd inn­an el­veitingarøkið, og trupul­ leik­arnar, sum kunnu íkoma av, at yvirskipaði poli­tikk­ urin á orkuøkinum og eftir­ fylgjandi avgerðir liggja ávika­vist hjá landinum og kommununum. Ósemja Júst ognarviðurskiftini hava skapt ósemjur í pro­ jekt­bólkinum. Har halda umbolðini fyri SEV, at tað ongan hátt er meira nattúr­ ligt, at landið edigur SEV enn kommunurnar. Teir haldda, at søgulgia hava kommunurnar víst, at tær hava megnað at uppbygt eina vælfirkandi elveitingar. Teir halda ikki, at tað ber til at fáa skilagóðar grund­ gev­ingar fyri, hví landið skal yvirtaka interkommunala felagsskapin. Umboðini fyri lands­stýr­ ið halda eisini, at ikki nú­ver­ andi skipan vera nøktandit. Tí mæla teir til at býta SEV í tvær sjálvstøðugar deildir – framleiðslu og net Hetta er eitt lutfalsiga lítið inntriv, sum kann fyri­ byrgja diskriminatión av kapp­ingar­neytum og skapa greið­ari linjur, tá ið tað snýr seg um eftirlit við virk­sem­in­ um hjá SEV. Heldur ikki í hesum eru umboðini fyri SEV í nevndini samd við umboðini hjá lands­stýrinuym, sum ikki halda, at grundgevingarnar eru nóg góðar. Umboðini fyri komm­un­ urnar vísa samstundis á, at ein sundurskiljing er kostn­ aðarmikil, og at tað ikki er ávíst, at hesin kostnaður stend­ur máti við ímyndaðu fyri­munirnar. Landið hevur ætlanir um at yvirtaka SEV Vindmyllurnar í Húsahaganum er eitt stórt stig á vegnum at elektrifisera Føroyar Jóhan Dahl, lands­stýris­ maður við vinnumálum, legði upp til aðalorðaskifti um elorku í Løgtinginum