mánadagur 11. mai 2015síða 10

Mánadagur 11. mai 2015 · Nr. 53 10 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 BRETSKA VALIÐ Skotska tingið umsitir givin málsøki, onnur málsøki verða avgreidd í bretska tjóðartinginum Suvereniteturin liggur sostatt í Westminster Útbúgving, heilsumál, landbúnaðarmál og løgmál liggja hjá skotska tjóðartinginum Skotland hevur einans avmarkaðar heimildir viðvíkjandi skattaásetingum Skotska tingið Vanliga nevnt »Holyrood« 129 tinglimir SNP eigur 64 teirra Val verður 5. mai 2016 SNP Stovnað í 1934 Slapp í minnilutastjórn í 2007 Einsamallan meiriluta í 2011 Stórsigur til bretska valið í 2015 Nicola Sturgeon er verandi forkvinna Minna Cameron á lyfti Skotska ríkisstøðan Av teimum 59 skotsku valdømunum vann the Scottish National Party 56 teirra á valinum í Stórabretlandi í farnu viku. SNP er sostatt triðstørsti flokkur í Westminster, og ætlar sær at fáa David Cameron, forsætisráðharra, at halda orð um økt sjálvræði, sigur Ólavur Dalsgarði, Ph.D. lesandi stjórnmálafrøðingur. Mortan Østerø Altjóða fíggjarkreppan, sum rakti í seinnu hálvu av 00- unum hevði ført við sær stór sparitiltøk um allan heim­in, og Stórabretland var einki undantak. Á valin­um í 2010 sýndi bretska fólki sína ónøgd við sitandi Labour stjórnina, sum var loyst av konservativa flokk­in­um, ið ikki megnaði at fáa einsa­ mallan meiriluta, og noyddist at skipa stjórn saman við libe­ralu demokratunum – fyrsta samgongustjórnin í fleiri áratíggju. Skotska tingvalið var ári eftir, og nýttu skotar høvi at sýna misnøgd við hvussu stórt vald bretska tjóðartingi hevði á stýringini av teimum fíggjarligu viður­skift­unum í Skotlandi. Tjóð­skapar­ flokkurin, SNP, ið ynskti loysing frá Stóra­bret­landi, gjørdi bart og vann einsa­ mallan meiriluta í skotska tjóðar­tinginum. Trý ár seinni – í 2014 – fingu skotar høvi at greiða sína atkvøðu fyri ella ímóti loysingini. Bretsku fjølmiðlarnir fylgdu fólka­atkvøðuni við stórum spenn­ingi, og bretsku stjórn­ ar­ovastarnir ferðaðust norð­ ur við lyftum um størri sjálv­ ræði til skotar, atkvøddu teir ikki fyri loysingini. Tá av­tornaði, varð loysingin av ongum, men á bretska tjóðar­tingsvalinum tyktust skotar standa saman um SNP, ið vann øll valdømini utt­an trý. Minna Cameron á lyfti Valskipanin í Onglandi er soleiðis snikkað, at hon býtir Stórabretland sundur í smá valdømi, ið øll fáa hvør sítt umboð á tjóðartingið. Flestu valdømini fella innanfyri Ong­land, og síðani fáa hini lond­ini í Stórabretlandi – Norður Írland, Wales og Skot­land – færri umboð á ting. SNP stillaði einans upp í teimum 59 skotsku val­ døm­unum, og við »first past the post« valskipanini, bar óbein­leiðis til hjá teimum at úti­hýsa øðrum flokkum umboð. Fingu teir, við øðrum orðum, flest atkvøður innan einstøk valdømi, vunnu teir nevniliga tað einsamalla um­ boði meðan atkvøðurnar til aðrar flokkar fullu burtur. Hóast SNP »einans« fekk 50 prosent av skotsku atkvøð­ unum, eydnaðist teimum at vinna 56 av 59 valdømum. – Skotar hava verið væl nøgdir við SNP, síðani teir tóku við í 2011 og lovaðu fólka­atvøðuna. SNP hava vakt eina rørslu í Skotlandi, ið hevur fingið stóra undir­ tøku og álit millum skotar. Teir 56 tingsessirnir hjá SNP kunnu helst síggjast sum ein samanrenning av bretsku »first past the post« val­skipanini og rørsluni í Skotlandi, sigur Ólavur Dals­ garð, Ph.D. lesandi stjórn­ mála­frøðingur í Skotlandi. Ein av orsøkunum til, at skotar sýndu SNP so stórt álit, heldur Ólavur vera, at tey ynskja at lyftini um størri sjálvræði verða hildin. – Stutt eftir, at skotar høvdu atkvøtt ímóti loys­ing­ ini, tók ein óvissa seg upp, hvørt David Cameron fór at halda tað síni lyftir. Tað ber til at tulka góða valúrslitið hjá SNP sum eina áminning til forsætisráðharran um lyft­ini, sigur Ólavur. Neyvan beinleiðis ávirkan – Tað er ein ávísur stoltleiki at hóma í skotum eftir val­ ið, og tey hava greitt sýnt sína misnøgd við førda poli­ tikkin hjá sitandi stjórn. Tó er veruleikin tann, at tey einans hava 56 av 650 ting­ sessum og sita ikki sjálvi við stjórnarvaldinum. Neyvan kann tað hugsast, at SNP fær beinleiðis ávirkan á tey Konservativu, sum sita trygt í Westminster við einsa­møll­ um meiriluta, sigur stjórn­ málafrøðingurin, ið hevur búð í Skotlandi sein­astu mongu árini. Aðrir politiskir viðmerkj­ arar hava víst á, at brand­ valið hjá SNP ger eina spjað­ ing í bretska samríkinum sjón­ligari enn áður, og Ólavur Dalsgarð er samdur. – Tá ið undirtøkan fyri samríkjaflokkunum hvør­ vur og flytur seg til ein tjóð­ skaparsinnaðan flokk, er tað greitt, at samríkjaveldið ikki stendur eins sameint – tað leggur eitt ávíst trýst á David Cameron. Longu í fyrstu almennu fráboðan hjá David Cameron eftir valið, varð ríkisstøðan hjá Skot­ landi umrødd, har Came­ ron ynskti at geva skot­um størri sjálvræði enn nakað annað land í einum sam­ ríki. Undan hesum valinum høvdu SNP annars ikki víst nakran áhuga í bretska tjóðar­tingsvalinum, men nú seta tey í øllum førum skotsku ríkisstøðuna á dags­ skrá. Hetta skal tó takast við ávísum fyrivarni, tí SNP fer helst at leggja sína orku í Holyrood (skotska tjóðartingið, red.), har tey hava veruliga parla­men­tar­ iska ávirkan, sigur Ólavur. Ólavur Dalsgarð