mikudagur 13. mai 2015síða 11

FRÍGGJADAGUR 15. MAI 2015 SOSIALURIN 55 11 NØVN Heilsan til Boga og Søren á teirra silvurbrúdleypsdegi Sunnudagin 17. mai 2015 eru 25 ár síðani Bogi Dánialson Davidsen og Søren Kjær Nielsen gingu saman í skrásett parlag, sum síðan er umlagt til hjúnaband. Hetta er ein søguligur dagur fyri silvurbrúðarparið, men tað er sanniliga eisini ein søguligur dagur fyri bæði danir og føroyingar. Bogi og Søren eru millum heimsins fyrstu samkyndu hjúnabondini í nýggj­ari tíð. Danmark var fyrsta land­ið í heiminum, sum 1. oktober 1989, loyvdi samkyndum pørum at skrá­seta seg í parlagi. Eigil og Axel Axgil, ið vóru við til at stovna danska LGBT felagskapin í 1948, gjørd­ust heimsins fyrsta skrásetta parlag. Sjey mánaðar seinni fylgdi havnarmaðurin og yvirlæknin, Bogi Dánialson Davidsen, í teirra fótaspori, og skrásetti sítt parlag við Søren Kjær Nielsen, sum er føddur í Nørre-Nebel. Danska lógin um skrásett parløg var altíð ein »trøstepræmie« til sam­kynd búsitandi í Danmark. Síðst í áttatiárinum mettu danskir politik­arar ikki, at tíðin var búgvin til at loyva samkyndum at fáa full javn­rættindi og loyva teimum at giftast eins og hinkynd. Skrásett parlag var sostatt ein neyðsemja, har samkynd ikki fingu heilt somu rættindi og skyldur, sum hinkynd hjún. Hetta varð tíbetur broytt í 2012, tá Fólkatingið dagførdi donsku hjúnabandslógina, so samkynd í dag eisini kundu giftast á jøvnum føti við hinkynd. Bogi og Søren umløgdu sítt skrá­ setta parlag til hjúnaband í 2012. Nú vit heiðra, at 25 ár eru liðin síð­ ani Bogi og Søren søgdu ja til hvønn annan, verður Bogi samstundis fyrsti føroyingurin, ið hevur møguleika at halda silvurbrúdleyp við maka av sama kyni. Bogi hevur altíð verið ein und­ an­gongumaður. Tað hevur hann eisini verið í áhaldandi bardaganum fyri javnrættindum fyri samkynd í Føroyum. Bogi varð fyrsti móttakarin av Róland virðislønini frá LGBT Før­ oyum. »Ársins Róland« verður latin til heiðurs um minnið eftir Róland Samuelsen til móttakara, sum hevur givið eitt týdningarmikið og lívlangt íkast til stríðið fyri javn­bjóðis­rætt­ indum millum hinkynd og sam­kynd í Føroyum. Eins og Róland Samuelsen, var Bogi ein av fyrstu føroyingunum, ið trein alment fram við síni samkyndu sannføring. Í áttiti- og nítiárunum stóð hann á odda fyri at bróta niður tabuið um samkynd og talaði fyri politiskum javnrættindum í Føroyum. Sum yvirlækni í Danmark var hann eisini við til at veita læknaligan, sosialan og medmenniskjansligan stuðul til føroysk samkynd, ið fluttu niður vegna HIV-sjúkuna, og seinni ofta lótu lív av eyðkvæmi. Ofta meira ella minni einsamøll í fremmandum landi. Silvurbrúðarparið, sum er burtur­ statt á sjálvum silvur­brúd­leyps­deg­ num, eru báðir nýligani farnir frá fyri aldur. Bogi sum yvirlækni og Søren sum samskipari á Københavns Universitet. Bogi og Søren fara at njóta komandi árini saman sum hjún við at reika millum heim teirra í Sorø, stutt uttanfyri Keypmannahavn, og summarhúsið í Fraklandi. Við vøkru orðunum eftir Christian Matras, ynskir LGBT Føroyar silvur­ brúðarparinum alt tað besta í fram­ tíðini, og takkar fyri tykkara stóra og týðandi íkast til at skapa eitt enn betri og javnrættari samfelag fyri allar LGBTarar í øllum danska kongaríkinum. Vit livdu ár saman Vit livdu lívið saman Og gott var at vera menniskja. LGBT Føroyar, mai 2015 KJAK Annita á Fríðriksmørk Grundgevingarnar fyri at taka rættin frá borgarstjórum at sita á Løgtingi, eru, at tað kunnu koma bland í kasjettirnar, og at teir hava ikki tíð at røkja tvey so tíðandi fulltíðarstørv. Taka vit fyrru grundgevingina fyrst, sum sigur, at bland kann koma í kasjettirnar, so er ivasamt um borgarstjórar eru í serliga stór­ um vanda í so máta! Um ein borgar­ stjóri úr einum øki er í vanda fyri at koma í stríð við egin áhugamál, hvat so við einum og hvørjum øðrum borgara t.d. einum vanligum kommunalpolitikara ella skúlastjóra ella vinnulívsfólki. Er hetta nakað serstakt fyri ein borgarstjóra? Hin grundgevingin sigur, at fulltíðarsettir borgarstjórar hava ikki tíð at sita á tingi eisini. Tvey full­ tíðarstørv kann ongin klára, verður sagt. Tað kann tað verða nakað um, men skulu tey, sum longu eru stjórar og hava fulltíðarstørv á privata arbeiðsmarknaðinum, og sum longu sita á Løgtingi, so ikki eisini siga sítt privata starv frá sær, meðan tey sita á tingi. Og ikki at gloyma tey, sum sita á Fólkatingi, skulu tey so ikki eisini missa rættin at sita á Løgtingi, um konsekvensur skal verða í? Rætt at sita á tingi er rættiliga prinsipielt, tí tað er ein rættur, sum fólkið á valdegnum hevur givið nøkrum útvaldum. Hetta er krúnan í fólkaræðinum. Hendan rætt gevur fólkið so onkuntíð eisini onkuntíð teimum somu, tá talan er um onnur fólkavald størv, sum til dømis at sita í kommununi ella á Fólkatingi. Um fólkið heldur, at onkur er skikkaður og best egnaður at sita á tveimum so tíðandi sessum, er tað so í lagi, at lóggávuvaldið frátekur fólkinum hendan rætt? Landsstýrisfólk eru dømi um tey, sum ikki kunnu sita á tingi. Men hesi eru nú rættiliga priviligeraði á annan hátt, tá ið tað kemur til at hava ávirkan á lógarsmíð, og kemst hetta eisini av uppbýtinum millum lóggevandi og útinnandi vald. Í so máta kann tað forsvarast, at hendan avmarking er. Men tað er annars ikki óvanligt í okkara grannalondum, at ministarar eisini sita í parlamentinum. At man nú ætlar at hendan ­ eisini skal røkka út til borgarstjórar, kann tykjast populistisk, og ein roynd hjá Fólkaflokkinum at flyta fokus frá førda politikkinum. Ein kann eisini freistast at halda, at hetta er ein fólkafloksroynd at spæla býráðssamgonguni í Klaksvík eitt puss. Løgið í øllum førum, at hetta hugskotið hjá Fólkaflokkinum poppar upp beint nú, beint eftir, at borgarstjórin í Klaksvík, har Fólkaflokkurin er í andstøðu, hevur boðað frá, at hann ætlar at stilla upp til Løgtingið eisini. Jógvan Skorheim kann í øllum førum vantast at koma at taka rættiliga nógv frá Fólkaflokkinum har norðuri. Men sleppur hann nú ikki at sita á tingi, so er tann vandin jú burtur. Um valbæri sigur stýrisskipan okkara, at "Valbærur er hvør, sum hevur valrætt til løgtingið, uttan so er, at hann er revsaður fyri gerð, sum hevur við sær, at hann eftir almannahugsan ikki er verdugur at sita á tingi." Havandi hetta í huga, at ikki onnur enn tey, sum eru revsað, verða nevnd positivt í lógini hevur sínar grundgevingar, sum vit mugu verða varin við at broyta. Borgarstjóri og Løgtingslimur