mikudagur 13. mai 2015síða 19

FRÍGGJADAGUR 15. MAI 2015 SOSIALURIN 55 19 TÍÐARGREIN Tíðargreinin verður skrivað av skiftandi fólkum, sum ikki dagliga eru knýtt at blaðnum. Evnini eru ymisk, men viðgera øll okkurt evni, sum er viðkomandi fyri tíðina júst nú. Við talufrælsi kemur ábyrgd Í Sosialinum sigur ein av monnunum, at hann er ein trollari (tað er ein provokatør), og at tað vita øll, ið kenna hann. Hetta um neyðtøkuna var ikki sagt í álvara, hann var bara irriteraður inn á tíðindaleiðaran. Júst hetta úttalilsið sigur sera nógv um grundleggjandi trupulleikan við talifrælsinum. Við frælsinum kemur nemiliga ábyrgd, og frælsið krevur, at tú hevur høvdið við. Hesin trollari hevði ikki høvdið við, tá hann skrivaði um at finna sín neyðtøkubuss fram - og tað høvdu hansara vinmenn heldur ikki. Teir brúktu ikki sítt frælsi ábyrgdarfult. Á Facebook lesa ikki bara tey við, ið kenna hann. Sjálvt offrið las við, eins og aðrar kvinnur, ið hava upplivað neyðtøku lósu við, og møguliga eisini aðrir potentiellir neyðtøkumenn, ið ikki skilja, at hetta bara var ein provokatión. Á Facebook hava øll fingið eina rødd, og hendan røddin verður hoyrd av sera nógvum, Facebook er ikki privat. Jú gamaní, tú kanst gera tínar innstillingar privatar, so ikki øll síggja alt, men tað er eingin trygd fyri, at øll, ið lesa tað, ið tú skrivar, skilja hvat er provokatiónir og hvat er álvari. 33.000 føroyingar eru á Facebook og av hesum brúka upp til 28.000 Facebook dagliga. Eingin siðbundin miðil er so sterkur og røkkur til so nógv fólk, sum Facebook ger. Men eingin siðbundin føroyskur miðil krevur so lítið av sínum teksthøvundum, sum Facebook. Øll kunnu skriva nærum alt á Facebook. Er talan um sera ringar fúlheitir, ber til at kæra tað, og kæra nóg nógv, verður tað tikið burtur. Kjakið á Facebook ber í stóran mun brá av, at hetta er túnatos, tónin er lættur og øll kunnu vera við, stavillur og slagvillur hava ongan týdning. Hetta ger tað trupult at skyna á hesum og so eini vanligari samrøðu millum vinir. Men munurin er, at hetta er skrivligt, trupult er at lesa tónalag, og so lesur eisini allur heimurin við. Og ikki allur heimurin kennir tín humor. Tá eg byrjaði at skriva mína ser­ ritgerð á Samskiftisdeildini á Roskilde Universitetscenter um aldarskiftið, var tann víðkaða demokratiseringin av almenna kjakinum, ið internetið hevði við sær, eitt av fokusøkjunum. Miðlar høvdu ikki longur einkar­ rætt til almenna kjakið. Nú kundu fyritøkur, feløg og onnur gera sær egnar heimasíður og geva sítt íkast til tíðindini, ið siðbundnu miðlarnir bóru. Hetta varð sætt sum sera gott. Kjaksíður lótu upp fyri almenna kjakinum, og privatpersónar kundu úttala seg um líkt og ólíkt, ofta dul­ nevnt. Í Føroyum hevði tað við sær, at Dimmalætting, ið átti kjak.fo, ið var størsta føroyska kjaksíðan, valdi at sløkkja síðuna, tá brúkarar igno­ reraðu eitt fútaforboð, ið var lagt móti eini avís í sambandi við eina søgu. Men alt hetta var áðrenn Face­ book, tí Facebook broytti alt. Nú fingu allir føroyingar møguleika at fáa eina almenna rødd, ið umframt at vera almenn, eisini varð hoyrd av einum stórum skara. Tað munnu vera fá lond við so stórum prosentparti av sínum íbúgvum á Facebook, sum í Føroyum. Okkara løgmaður og aðrir politik­ arar bæði í andstøðu og samgongu eru dagliga á Facebook, og hetta hevur broytt fjarstøðuna til valdsapparatið. Løgmaður fer út í beinleiðis kjak við vanligar borgarar og viðgerð sín politikk í kjaki bæði við mótstøðufólk og viðhaldsfólk. Tíðindamiðlar loyva eisini kjaki undir sínum greinum. Hetta hevði til dømis við sær rasistiska skriving í samband við kjakið um flóttafólk. Útsagnir, ið vanliga høvdu verið hildnar undir fýra eygum, ella sum als ikki høvdu verið sagdar, gjørdust knappiliga partar av einum østum kjaki, ið legði bera eina ódámliga muru. Eina muru, ið var har framman­ undan, men sum sett á skrift er nógv meira sjónlig, enn áður. Málið um túnatosið hjá nøkrum politiskt fornermaðum monnum um at revsa tíðindaleiðaran í Kring­ varp­in­um, er bara nýggjasta dømið. Men hetta hevur havt eitt sera týdn­ ingarmikið kjak við sær um ábyrgd og avleiðingar. Hetta kjakið um kjaki er neyðugt, og er vónandi við til at lyfta støðið á almenna kjakinum sum heild. Niels Uni Dam cand. comm TÍÐARGREIN Føroyskur kjaksiður er í andglettinum. Nakrir mans hava, við sínum sera illa valdu orðum um at hópneyðtøka tíðindaleiðaran í Kringvarpinum, megnað at sett fokus á veikleikan við tí talifrælsi, ið Facebook hevur givið okkum