hósdagur 21. mai 2015síða 20

Fríggjadagur 22. mai 2015 sosialurin 58 20 søga helgi jacobsen U ppgerðin var somuleiðis byrjanin til ta størstu stað­festingina av her­ flota­valdinum í Norður­ høvum hjá Christiani fjórða kongi, tá Jørgen Daa og Jens Munk nakrar vikur seinni bastu Mendoza í Hvíta­ havs­flógvanum í Norður­russ­landi. Hendingin í Vestmanna er sera væl skjalfest og er tí hvørki í ætt við giting ella søgn. Í minsta lagi fimm keldur vísa til hendingina. Í fyrsta lagi er hon staðfest í dagbókunum hjá Jens Munk. Í øðrum lagi hava vit frá­ sagnirnar við penninum hjá Jørgen Daa, soleiðis sum hann skriv­aði tær í sínum frágreiðingum til kong. Í triðja lagi hava vit samskifti mill­ um Føroyar og kong, har Vestmanna fleiri ferðir verður umrødd. Í fjórða lagi vísir tingbókin í 1616 til hending­ ina, og í fimta lagi hava vit frá­søgnina í endurminningunum hjá íslending­ inum Jóni Ólafssyni, soleiðis sum hann hoyrdi tær, tá hann kom til Keyp­mannahavnar á heysti 1615. Jón Olafsson var skjútti hjá Christiani fjórða kongi, og hann hev­ ur skrivað um ferðir sínar, millum ann­að tá ið hann var í Føroyum saman við Jørgen Daa nøkur ár eftir sjó­rænara­uppgerðina í Vestmanna. Vestmanna og Hvalba nógv heimsøktar av sjórænarum Vestmanna er ein av teimum før­ oysku bygdunum, sum hava verið nógv heimsøktar av sjórænarum. Hóast sjórænarar hava vitjað tær flestu oyggjar­nar og komu til so óatkomu­ligar bygdir sum Trøllanes, so plágaðu sjó­rænarar mest bygdir­ nar við teimum bestu havn­unum. Í skjølum, bæði úr Føroyum og frá donsku myndug­leik­unum, sum um­ røða sjórænarar, verða Vest­manna og Hvalba tiknar fram sum bygdir, har sjó­rænarar gjørdu nógv um seg. Herviligar sjórænaratíðirnar vóru longu í 1400 árunum, tá krígg mill­ um lond í Evropa førdu til lógloysi á heims­høvunum. Longu í 1420-1425 vita vit úr íslendska fornbrævasavninum, at ong­lend­ingar gjørdu stórar ónáðir bæði í Íslandi og í Føroyum. Onglendingarnir verða í skjøl­ unum umrøddir sum skipsmenn, og møgu­liga hevur talan verið um fiski­ skip. Manningarnar kravdu at fáa seyð og neyt, og fingu manningarnar ikki tað, sum tær løgdu á, tóku tær tað við valdi. Í sama brævi stendur, at ráns­menn­inir brendu og herjaðu í Sand­oynni og settu eld á fleiri garðar. Bygdu vaktarhús kring alt landið Stóran part av 16. øld vóru Føroyar eis­ini hart nívdar av sjórænarum. Tá vóru tað serliga franskir sjórænarar, sum gjørdu um seg. Fyrsti føroyski lutherski biskupurin, Jens Riber, rýmdi úr Føroyum, eftir at franskir sjó­ræn­arar høvdu gjørt seg inn á biskups­garðin í Kirkjubø. Sjórænaraágangurin helt fram í 17. øld. Bæði turkar, algeriskir sjó­ ræn­arar, skotar, írar, onglendingar, orknoy­ingar og fransar vitjaðu Føroyar í ránsmannaørindum. Árini 1611-12, 1615-17, 1627, 1629, 1630 og 1667 vóru ring, men herviligast var støðan undir danska og hálendska kríg­num móti Fraklandi í 1675-79, teirri so­ kallaðu fransatíðini. Eisini vóru ring sjó­ræn­araár í 1686 og 1687. Óttin fyri sjónrænarum fær okk­ um at skilja, hví orsøk var at vera á varðhaldi, tá ið fremmandu skipini komu undir land. Tær geva okkum somu­leiðis eina fatan av, hvussu neyð­ ugt tað var hjá føroyingum at byggja vaktar­hús at sita á varðhaldi ella velja sær støð í haganum og í brattlendi at fjala seg fyri sjórænarum. Í hvussu er 60 ymist navnnevnd støð eru í Føroyum, har fólk antin hava hildið vakt ella hava fjalt seg fyri ágangandi fremmandafólki. Í Vestmanna er helst kendasta eftir­lits­ staðið Vaktarhúsið ella Vaktaratoftin, einar 300 metrar í ein útnyrðing úr Tjørnini á Vestri, har toftirnar enn síggj­ast væl. Haðan er gott útsýni vestur í hav, bæði í ein útnyrðing og í ein vestan. Ein skipan var fyri at glaða til aðrar bygdir, tá ið sjórænaraskip nærk­aðust. Vestmenningar skuldu fáa boð frá sær til Kvívíkar, og kví­ víking­ar hildu vakt oman fyri bygdina og skuldu boða frá, tá ið fremm­anda­ skip komu sunnanífrá. 400 ár síðani sjórænara­ bardagan í Vestmanna Um morgunin 22. mai 1615 komu kongsins skip Victor og Jupiter á Vestmanna við herflotayvirmanninum Jørgen Daa og kenda sjó­manninum Jens Munk sum næstovasta. Seinni sama dag gjørdist Vestmanna pallur fyri helst størstu uppgerðini við sjórænarar í Føroyum Victor var eitt av teimum størstu skipunum hjá Christiani fjórða kongi og varð ofta nevnt kongsins skip