hósdagur 21. mai 2015síða 21

Fríggjadagur 22. mai 2015 sosialurin 58 21 Vestmenningar krógvaðu seg í haganum Tann 22. mai 1615, tá Jørgen Daa og Jens Munk við skipum sínum Victor og Jupiter snaraðu inn um Egilsnes á Vestmanna, høvdu allir gongu­førir vest­menningar krógvað seg í haganum einar tvær vikur. Hetta síggja vit millum annað í tí kenda brævinum frá føroyingum til Christian fjórða, sum er tað elsta ting­ skjalið frá hesi tíðini, ið er til skjals. Brævið til kong er skrivað 6. august ella góðar tveir mánaðir eftir hendingina í Vestmanna. Í brævinum verður biðið um kongsins verju, og greitt verður frá, at sjórænararnir ser­liga hava gjørt vart við seg í Vest­ manna og Hvalba. Í skrivinum kemur til sjóndar, at sjórænararnir rændu tað, sum var fyri hond, og at fólkið var farið til fjals at fjala seg í fjarløgdum býlum. Eisini frá Jens Munk fáa vit at vita, at sjónrænararnir høvdu ligið á Vest­manna í einar tvær vikur. Jens Munk var farin í land í Hvalba fyri at fregnast, og tá høvdu fólk har greitt honum frá, at trý sjórænaraskip høvdu ligið á Hvalba fyri 14 døgum síðan, og at tey síðan vóru farin longri norður. Jens Munk, sum var næst­ ovasti hjá Jørgen Daa, hevur greitt frá, at hvalbingar av ringum roynd­ um kendu báðar skipararnar á ráns­ manna­skipunum. Teir vóru Thomas Tucker og Jan Mendoza. Hvussu hvalbingarnir hava vitað, at tað vóru Tucker og Mendoza, fáa vit ikki upplýsingar um, tí sambært bræv­inum, sum føroyingar sendu kongi eftir hendingina, stóð sum nevnt, at fólkið var farið til fjals at fjala seg. Vit vita tó, at tað ikki altíð bar til hjá gomlum ella sjúkum fólk­ um at halda til fjals, og tí er tað hugs­ andi, at onkur gamal hvalbingur, sum sjó­ræn­ararnir ikki hava lagt í at gera seg inn á, hevur fingið frænir av, hvørjir sjórænararnir vóru. Jagstraðu tann illa lýdda Mendoza At Jørgen Daa og Jens Munk komu fram á sjórænaraskipini í Vestmanna var eitt sindur tilvildarligt. Upp­runa­ liga sendi Christian fjórði eitt annað skip, Gabriel, til Føroya á sumri 1615, at verja føroyingar fyri sjórænarum og bretskum skipum, sum lógu og fisk­aðu tætt inni við land. Men av teimum skrivum, sum 6. august vórðu send kongi og Christian Friis kanslara, skilja vit, at Gabriel ikki var komin til Føroya í mai hetta sama árið. Gabriel kom nakað seinni, og vit vita, at yvirmenninir á skipinum vóru á ólavsøkutinginum og lýddu á tað, sum har fór fram. Uppgávan hjá Jørgen Daa og Jens Munk var í fyrsta lagi at halda Dan­markar og Noregs yvirvaldsrætt í Norður­høvum. Í øðrum lagi var málið at fáa hendur á tann illa lýdda Mendoza. Norðurhøvini uddu um hetta mundið av sjórænaraskipum, kaparum, hvalaveiðiskipum og fiski­ skipum, sum ikki hildu seg til lóg og rætt og veiddu á einum havøki, sum Dan­mørk gjørdi krav uppá. Føroyar lógu sum tær liggja enn mitt í renslinum hjá norður- og suður­gangandi skipum, og tað gevur okkum eina fatan av, hví fremm­ and skip so tíðum vitjaðu føroyskar havnir. Søgan hevur sett spurnar­ tekin við, hvussu væl Christian fjórði stýrdi sínum ríki, men eingin ivaðist í, at hann hevði gott skil á sjólívi og sigling. Skuldu taka sjórænarar og lógleys fiskiskip Kongur hevði tí sjálvur givið boðini um at taka sjórænarar og lógleys fiski­skip. Victor og Jupiter lættu akkerið upp úti fyri Bremerhólmi í Keyp­manna­havn 5. mai 1615. Harður norðan­stormur gjørdi, at tað gingu fimm samdøgur, til Jørgen Daa og Jens Munk vóru leysir av Kullen á svensku vesturstrondini. Jørgen Daa og Jens Munk vóru báðir á tí størra skipinum, Victor, sum var ein av stoltleikunum hjá kongi. Hitt skipið, Jupiter, sigldi skjótt og var heldur minni og smalri far, har ovastin var Klavs Povlsen, og næst­ ovastin æt Johan Sem. Meðan teir liggja og andøva í Oyrarsundi og ótolnast eftir at sleppa út í Norðsjógvin, fáa teir boð um­borð um, at nøkur sjórænaraskip vóru komin til Føroya, har tey voldu fólk­inum stóran skaða við at ræna og drepa. Gabriel, sum upprunaliga skuldi beina leið til Føroya, var ikki siglingar­klárur um hetta mundið, og Sjórænarar rændu og drupu fólk frá hond. Í 1627 vórðu 450 íslendingar rændir og í 1629 vórðu eini 30 kvinnur og børn í Hvalba rænd og flutt til Algir Mynd: Søgusavnið í Vestmanna Framhald á næstu síðu