hósdagur 21. mai 2015síða 22

Fríggjadagur 22. mai 2015 sosialurin 58 22 søga Jørgen Daa og Jens Munk gjørdu tí av at seta kós í ein útnyrðing móti Føroyum, so skjótt teir vóru leysir av Skagen. Komu á Hvalba 20. mai Millum Hetland og Føroyar fingu teir eyga á eitt lítið fiskifar, sum teir løgdu seg við síðuna av. Teir tving­aðu tveir av manningini umborð á her­ flota­skipini, soleiðis at teir kundu loðsa skipini til onkra góða havn í Suðuroy. Teir komu á Hvalba 20. mai. Har fær Jens Munk at vita, at sjó­rænara­skipini høvdu verið á Hvalba, men vóru farin longri norður fyri 14 døgum síðan. Jens Munk skriv­ ar í sínum endur­ minn­ingum, at hepni hevði verið við teim­ um, tí hetta vóru júst teir sjó­ræn­ararnir, sum kongsins skip leitaðu eftir. Tá Jørgen Daa og Jens Munk frættu, at Mendoza og Tucker fyri 14 døgum síðan vóru farnir av Hvalba, fingu teir skund. Hvalbingar hildu seg vita, at Mendoza var farin til Norður­noregs. Jens Munk skrivar í endur­minn­ ing­unum, at skipið hjá Tucker var burtur­gingið ella sokkið, meðan tað hevði ligið á Hvalba, men at Tucker hevði rænt eitt bretskt fiskiskip, og at menninir hjá honum høvdu rænt tvey onnur fiskiskip. Heilt samsvar er ikki millum endur­minningarnar hjá Munk og frágreiðingina hjá Jørgen Daa, tí tá ið teir komu á Vestmanna, høvdu Tucker og hansara menn tvey skip og tríggjar bátar, helst áttamannafør, sum teir høvdu stolið í Hvalba. Tá ið Jørgen Daa hevði fingið frá­ greið­ingina frá hvalbingum, sendi hann ein bát av Hvalba til fútan í Havn at vita, um hann visti nakað um, hvar sjó­rænaraskipini mundu vera. Boðini vóru, at fútin beinanvegin skuldi geva manningini úr Hvalba svar, men av tí at hann var sunnan í ættini við frískum vindi, fóru Daa og Munk longu morgunin eftir, at teir vóru komnir til Hvalbiar, haðani og bíð­aðu sostatt ikki eftir svari úr Havn. Victor kemur á Vestmanna Úti fyri Stóru Dímun løgdu teir at borði hjá einum báti, sum lá og royndi. Menninir á bátinum søgdu frá, at tvey sjórænaraskip lógu í einari havn onkustaðni á Streymoynni. Jørgen Daa kallar í sínum frágreiðingum frá ferðini hesa havnina Wessbindhaffn, og í endurminningunum hjá Munk eitur hon Vesper-Havn. Tað er Vest­ manhavn. Spurningurin var nú, um tað vóru Tucker og Mendoza, sum ill­ gruna­leysir hildu fram við sínum ráns­mannaferðum. Jørgen Daa setti øll segl norður um Skopunarfjørð, gjøgnum Hestfjørð og Vest­manna­ sund og skrivar í frágreiðingini, at »soleiðis lagaðu Gud og vindurin tað, at tá eg kom hagar tann 22. mai, høvdu sjórænararnir flaggið uppi, admirálurin á hægstu mastur og næstovastin á fremstu mastur, og tá teir fyrst bara sóu Jupiter koma inn móti teimum, hildu teir, at teir høvdu fríar ræsur, men tá eg kom inn við Victor og vant flaggið upp, mistu teir mótið«. Tað var Tucker, sum lá á Vest­ manna. Mendoza hevði eisini verið har, men var farin víðari móti norður­ norsku leiðunum. Er frá­greið­ingin hjá Jørgen Daa álítandi, so hava sjó­ ræn­arar­nir, sum lógu á Vest­manna, iva­leyst ikki vitað, at Jørgen Daa jagstr­aði teir. Tá ið kongsins skip komu undan, hildu teir í fyrstu atløgu, at tað var eittans skip. Jørgen Daa skrivar, at tá ið sjórænararnir sóu Jupiter, sum ikki var serliga stórt skip, gjørdu teir við flagginum greitt, at teir vóru til reiðar at leypa á. Men tá ið Victor løtu seinni kom undan Egilsnesi, fullu sjó­ rænararnir mest sum í fátt. Tað var heldur eingin píningur av einum skipi, sum henda várdagin legði seg sum ein verjugarð millum Gassá og Stíggj. Victor var meira ella minni eitt av persónligu skipunum hjá Christiani IV. Victor var 600 tons stórt, tað mundi vera út móti 50 metrar langt og einar 10 metrar breitt, og frá kjølinum og upp á flagg­ knappin á stórmastrini mundu vera einir 45 metrar. Victor hevði einar 40 kanónir á tveimum dekkum, og við sínum 276 navngivnu skipum í kongsins sjó­tæn­astu umboðaði Victor ein tann størsta herflotan í heiminum um hetta mund­ið. Tað vistu sjórænararnir, tá ið teir sóu donsku fløggini, og tað var tí ikki so løgið, at menninir á enska kapar­anum gjørdust linir í knøunum. Jens Munk skrivar, at Tucker hevði tvey skip, og har lógu eisini teir tríggir bátarnir, sum teir høvdu rænt í Hvalba. Líka so væl fyrireikaðir, sum Daa og Munk vóru til bardaga, líka so illa fyrireikaðir vóru menninir hjá Tucker, og teir høvdu tí ongan møgu­ leika móti donsku skipunum. Nóg mikið við einari breiðsíðu Jens Munk sigur frá, at so skjótt sum Victor snaraði inn á Vestmanna, flýddu 10 írar í land í einum skipsbáti. Jørgen Daa sendi 15 musketerar eftir teimum, men tað eydnaðist írunum at sleppa undan. Sambært Lucas Debes komu teir eysturum í Sundalagið, har teir stjólu ein bát og royndu at koma sær til Hetlands, men Jens Munk sigur einans, at teir fyrst vóru farnir til Havnar til gongu, og at teir haðan vóru farnir víðari við báti. Hinir á sjórænaraskipunum vildu ikki geva seg yvir og fyrireikaðu seg til bardaga. Jørgen Daa sigldi Victor heilt tætt at skipunum, legði aðra síð­una til, og sambært frásøgnunum frá ovastanum sjálvum var tað nóg mikið at loysa av eina hálva breiðsíðu. Tríggir sjórænarar doyðu beinan­ vegin av kanónskotunum og fýra særdust. Tað vísti seg, at hóast hetta vóru skipini hjá Tucker, so funnu teir ongantíð Tucker sjálvan. Ovastin var Abell skipari og næstovastin Simon Phlitzer. Bardagin var av, allir menninir vórðu fyribils tiknir til fanga og bakbundnir og skuldu set­ast fyri ein rættarfund dagin eftir. Hugflogið hevur eingi mørk, og vit kunnu bara ímynda okkum, hvat áskoðararnir – vestmenningarnir á landi – hava sagt til henda leik, sum Gamla bygdin í Vestmanna var við kirkjuna, men seinni fluttu fólk í býlingar uppi í bygdini. Ein hugsan er, at tað var tryggari at búgva ovarlaga í ófriðartíðum. Vatnlitsmynd: Poul Jensen Soleiðis sóu kanónkúlurnar út, sum vórðu brúktar í 16. øld. Henda varð funnin í Svínsstøðuryggi oman fyri bygdina. Hon er til skjals á bygdarsavninum í Vest­ manna. Kúlan vigar 2,55 kilo og er 28 cm í ummáli Mynd: Vestmanna Bygdarsavn Vatnlitsmynd: Poul Jensen 400 ár síðani sjórænara­- bardagan í Vestmanna