týsdagur 7. juli 2015síða 28

Mikudagur 8. juli 2015 · Nr. 77 28 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 nøvn Letist ein hurð aftur, so letist oftast onkur onnur upp. Soleiðis bleiv hjá mær sum barn í tíðarskeiðnum hvar mamman í húsinum í eitt longri tíðarskeið kom at liggja á lands­sjúkrahúsinum. Eg kom at búgva suðuri hjá ommu og abba í Dali, og kom at ganga 5 klassa á tamb í skúlanum har suðuri skúla­ár­ið 1969/1970 Hetta var eitt tíðarskeið sum í heilt serligan mun kom at geva mær førning við víðari á lívsleiðini – einamest takka verið tí fólki sum har búði og umhvørvinum sum tey búðu í. Sunnudagin 28.juni bleiv eitt av teim menniskjum, Leonia Johanne­sen, borin til hvíldar í kirkju­garð­in sum hon hevði sæð yvir á síðani einaferð í seinnu helvt av fim­ ti­áru­num. Prædikuteksturin til hendan sunnu­ dagin var at lesa hjá Lukasi og innihelt millum annað hesi orð­ini av Jesusar munni: „Verið mis­kunn­som, eins og faðir tykkara er mis­kunn­sam­ur. Og dømið ikki, tá skulu tit ikki verða dømd. Ein ógvuliga passandi heilsan til henn­ ara sum til hvíldar bleiv løgd henda dag. Mær untist ikki at vera við hesa løtu­ na, tí henda stutta heilsan nú hon ikki er millum okkara meira, men saman við feðrunum sum und­an fóru. Bygdin Dalur er altið umrødd í okkara heimi og har vit í familju­høpi hava ferðast, við eini serligari virð­ing. Fyri okkum stóð hon, við brimi­num, brøttu bjørgunum, djóra­lívi­num og ikki minst truplu at­komu­ ni sum nakað hábærsligt og stórt. Fólkið har búleikaðist var upp­tik­ið av nærumhvørvinum og livdi í eini vakrari og serstakari javnvág við náttúruna sjálva. Okkurt av heimunum hevði ikki ravmagn innlagt og eisini var okk­urt húski sum ikki var gingið burtur frá nátthúsinum. Grótlæðinganar í bygdini og torv­royk­ urin úr skorsteinunum var við til at gera bygdina til nakað ser­stakt. Rossavognanir vóru enn í brúki, hóast traktorarnir nærum høvdu yvir­tik­ið á hesum øki. Áðrenn farið bleiv til songar hitt­ust menn undir húsavegginum at vita um eitthvørt var at samskifta um. Húsini høvdu ikki enn fingið tele­fon innlagda – telefonstøðin av­greiddi øll boð og luftborna sam­skif­ti úr bygdini. Sunnudag bleiv farið í kirkju, og sung­ ið bleiv skiftivís úr føroyskari og danskari sálmabók. Húsini høvdu øll nøvn, sum á ein ella annan hátt relateraðu til staðið, stætt­in, persónar, fyribrygdi o.a. Eitt av hesum húsunum var “Stórhús.” Stórhús var, sum øll hini húsini, nak­ að serstakt. Tætt norðanvert ánna – bert smali vegurin ímillum – lá tað innigyrt við grótlæðing. Tvær fullar hæddir høgt, reytt við flagtekju og fleiri úthúsum hoyr­andi til húsið, alt inni í stóra grót­lagaða garðinum. Kom ein á gátt gerandisdag, kanska mest tá halgan stundaði til, so kundi ein renna seg í bakarovnin sum var tikin fram í gongini. Hann var ikki eldrivin, men vermdur upp við primusi. Brimið frá Primusinum og angin av nýbakstri hugnaðu um hetta í forvegin so hugnaliga hús. Gestablídni var altíð øgiligt og har var ikki skylt millum høgan og lág­an, ella vaksnan og óvita. Køkurin var stórur og tað var kol­kom­ fýrurin eisini. Neytini sum stóðu bundin beint vestan­ fyri køksveggin hoyrdust væl inn í køkin. Sunnudag seinnapart boðaði Leonia til sunnudagsskúla. Eg haldi meg minnast at onkuntíð fór sunnu­dags­skúlin fram í skúlanum, men mest minnist eg hann at vera hild­nan í Stórhúsi. Tá bleiv farið á lofti. Vit blivu boð­in upp í stovuna. Byrja bleiv tá øll vóru møtt og ikki eftir klokku stundis­liga. Har bleiv sungið og har bleiv Guðs orð havt á munni. Har blivu søgur sagdar og har blivu hend­ ing­anar í undanfarnu vikuni havd­ar á munni. Og ikki minst, har bleiv alt og øll løgd í Guðs hond. Leonia var fyri mær sum barn nær­ um sum ein vísindakvinna. Alt kundi ein tosa við hana um. Var tað ein hundur sum hevði loypt hvøkk á ein, so dugdi hon so ómetaliga væl at fáa tað at javna seg aftur. Møtti tú Leoniu, um tað so var uttan­ dura, ella hon kom á gátt har ein var staddur, so var hon akkurát tann sama tá hon tosaði um daglig­dags viðurskifti sum sum tá hon tos­aði Guðs orð. Heilt serlig bond vóru millum fólk­ ið í “Rennuni” har eg búleikaðist og Leoniu. Bond sum vóru nógv sterkari enn familjubondini ann­ars. Hesi bond vóru spunnin av tilfari sum ikki kendu sín líka í materiellum tilfari og vóru óslítilig. Altíð var tað so hugnaligt tá Leonia leitaði sær framvið, hugdi inn á gólvið og gav sær tíð til ein drekka­munn og eitt prát. Hon var ein hugnaligur boðberi við tað at hon altíð hevði tað góða á munni. Var onkur lítil ósemja, so síggji eg hana enn fyri mær har hon segði: “Legg ikki í”. Hennara kristindómur bleiv ikki tik­ in fram og lagdur uppá hillina, alt eftir hvørjum umstøðum hon var í. Hon var heil har hon var. Og hon var mangastaðnis. Ikki minst í sambandi við føroysku kvæða­ mentan­ina sum hon var ein partur av. Saman reistu tey bæði Jens Lud­vík bæði innanlendis og uttan­landa, og høvdu mangar gestir og vin­ir víða um. Tá eg einaferð í politiskum ørind­um var í Álandi, var eg um kvøld­ið boðin til borðs saman við nøkr­um politikarum higani og úr Norðan­londum annars. Politikarin sum bleiv settur við mína lið var kvinna íð kallaðist Bar­bro Johanson. Tá hon hoyrdi at eg kom úr Føroyum, spurdi hon meg nær­um alt fyri eitt, um eg kendi eitt par sum kallaðist Leonia og Jens Lud­vík Johannesen. Hesi bæði menniskjuni høvdu gjørt so stórt inntrykk á hesa álendsku kvinnuna at hon ikki bara mint­ist tey, men vísti við eygna­brag­di sínum at tey høvdu nátt heilt innat hjartarøtrum hennara. Leoniu havi eg ikki samskift við í nøk­ ur ár, men havi fylgt við hvussu hennara tilvera hevur verið í tann mun eg havi hitt næru skyldfólk henn­ara. Sitandi í minninum verður løtur­nar saman við Leoniu og serliga okkara felags alskur til sangin har fyrsta ørindi ljóðar soleiðis: “Frelsari hevði ikki eg teg funn­ið, og hevði blóð títt fyri mær ei runn­ið, hvar skuldi eg so armingin mær venda, bøn mína senda”. Friður og takklæti verið við minni­num um Leoniu í Stórhúsi. Sámal Petur í Grund. Leoniu í Stórhúsi til minnis Fyri knøppum hálvum ári síðan var fjørðurin rógvin hjá mammu­beigg­ja mínum, Jógvan Ranghamar, sum and­ aðist mánamorgunin 9. februar. Hann var føddur 28. mai 1942 og var so­statt 72 ára gamal, nú hann legði árar­nar inn. Hóast vit seinastu tíðina vistu, hvønn veg tað bar, er tað sárt at viðurkenna veruleikan, at Jógvan ikki er okkara millum long­ur. Jógvan gjørdist sjúkur av krabba­ meini á vári í 2008 og strídd­ist øll árini við sjúkuna, sum at enda­num vann á honum. Hesi sjey ár­ini, hann var sjúkur, fekk hann fleiri tíggjutals kemoviðgerðir og fleiri skurðviðgerðir, men hóast hetta hevði hann altíð gott mót. Tað untist mær, at verða saman við Jógvan á fleiri av ferðunum á Ríkis­skjúkra­húsinum og vóru hes­ar sam­verur sera lívsjáttandi. Foreldrini hjá Jógvani vóru Petr­ina og Hans David Ranghamar. Jógvan var yngstur av fýra systkj­um. Tey vóru fyri tí vanlagnu, at mis­sa pápan, sum sló út við Tróndi í Gøtu í 1948. Men hetta helt ikki Jógvan aftur at velja sjólívið, sum sína yrkisleið. Í 1957 fór hann sín fyrsta túr til skips við Fimm Syskin til Ísland við snellu. Jógvan var við Fimm Systkin í trý ár. Í 1960 og 1961 var Jógvan í Før­oy­inga­ havnini í Grønlandi, har hann arbeiddi á flakavirkinum hjá Nordafar. Hesi bæði árini róði hann út vetrarhálvuna, fyrra árið við “Gul­enni” og seinna árið við “Bjørg­vin”. Í 1962 var hann við klaks­víks­ báti­num Jógvan S. Fyrst í 1963 fekk Gøtu Sam­vinnu­ felag handað nýggjan línu­bát, Finnur Fríði. Jógvan var parta­eigari í Samvinnufelagnum og fór við Finni Fríða, til hann á heystið sama ár fór á skiparaskúla í Tórs­havn, har hann tók prógv í 1964. Eftir loknan skúla fór Jógvan við Báru­ni sum bestimaður, til hann í 1965 aftur fór við Finni Fríða, eisini sum bestimaður. Jógvan var við Finni Fríða til 1968. Í 1969 stovnaðu Jógvan og Ei­vind Hansen saman við fleiri felag­ið Vørn. Teir keyptu tá Sildrekan sum fekk navnið Geyti Reyði. Jógv­an førdi Geyta Reyða til sama felag í 1976 bygdi Sjúrð Tollakson sum Jógvan førdi til 1991. Meðan Sjúrður Tollak­son stóð í ger, førdi Jógvan eitt stutt skifti Polaris. Hetta nevnir Levi Joensen eisini í áhugaverdu bók síni “Lív mítt á sjógvi og landi” sum hann gav út fyri stuttum. Tíðarskeiðið við nótabáti má sig­ ast at vera lívsverkið hjá Jógvan. Eg minnist aftur á hesi árini, har tað gekk upp og niður í hesi vinnu. Veiðu­mynstri broyttist nógv, frá silda- og makrelveiðu til lodnuveiðu við nót til at trola eftir svartkjafti. Fyri at laga seg til broyttu fyri­treyt­ir­nar í fiskiskapinum, bleiv Sjúrð­ur Tollakson longdur og um­ bygdur, til eisini at kunna royna við troli. Men hóast hetta, skerdust fiski­møgu­ leikarnir á nærleiðunum í seinna parti av 80´unum, og tí var gjørd eina roynd, at fara til Senigal við Sjúrði Tollaksini. Henda verkætlan eydn­aðist ikki og tá Sjúrður Tol­lak­son í 1991 bleiv lagdur og sein­ni seldur av landinum, bleiv hetta samstundis endin á hesum kapitt­li­num í arbeiðislívinum hjá Jógvan. Jógvan hevði góð evni sum skipari, tað lá væl fyri við fiski­skapi­num, hann var álítandi, lítil­látin av lindi og var væl dámdur av teim­um hann starvaðist saman við, bæði á sjógvi og landi. Tá Jógvan var heima millum túrar, var tað al­skur­in til sjógvin sum dró og var hann tíðum á floti. Fyrst í áttatiárunum stovnaði Jógv­an alibrúkið Torvan saman við pápa mínum, sváginum Hera Thom­sen. Tá Jógvan legðist uppi, fór hann at arbeiða í alingini, til teir í 1998 seldu alibrúki til Luna. Men hugurin hevur altíð staði til sjógv­in og eftir at hann gavst í al­ing­ini fór hann at rógva út. Her var Jógvan eisini fiskiklógv og hevði hann framúr gott skil á øll­um viðurskiftum, um tað so galt streym ella at finna fisk. Og hóast hann seinastu árini hevur verið illa sjúk­ur, róði hann út til á heysti í 2013. Eitt av frítíðarítrivunum hjá Jógv­ an var at spæla Bridge. Her lá eisini væl fyri og var hann við til at vinna fleiri kappingar, bæði fyri lið og pør. Tað var her hann fyri nøkrum árum síðan møtti Ingi­bjørg. Hon og familja hennara hava verið honum ein hollur stuðul, ikki minst tá hann lá til tað síðsta. Áðr­enn Ingibjørg og Jógvan komu at kenna hvønn annan, búðu hann og Kjartan saman í barnaheiminum í Norðra­gøtu. Jógvan og Kjartan hava eisini verið nógv saman í arbeiðis­lívi­num, fyrst við segl­hús­bát­ unum, síðan øll árini við Geyta Reyða og Sjúrða Tollaksyni og tey sein­astu árini í alingini. Øll árini eru teir komnir nógv á gátt hjá mam­mu, systrini Sólrun, sum altíð hev­ur verið fús at rætt teimum eina hjálpandi hond. Elsti beiggi Jógvan, Steingrímur Rang­hamar andaðist á Ólavsøku í fjør, 82 ára gamal. Steingrímur var giftur við Ásvør, fødd Hansen. Ás­vør doyði í 2002 so Steingrímur sat einkjumaður seinastu 12 ár­ini. Saman áttu tey døturnar Hal­ dóru og Selmu. Áðrenn Jógvan sjálv­ur keyp­ti bát, høvdu hann og Stein­grím­ ur bát saman og ikki vóru tað so fáir útróðrartúrar teir høvdu sam­an og mong eru kókini bæði av fugli og fiski, vit hava fingið hesi ár­ini. Jógvan vitjaði Steingrím sera tíð­um og ikki mundi tað verða ein ein­asta ferð, hann skuldi niður til við­gerð, at hann ikki segði honum og okkum farvæl. Saknurin er stórur hjá okkum sum stóðu Jógvan nær, men størst­ur man hann verða hjá tykkum Ingi­bjørg, Kjartan, mammu og pápa og má Harrin styrkja okkum øll í sakni­num. Við hesum fáu orðum vil eg lýsa frið yvir minnini um mammu­beiggj­ar­nar Jógvan og Steingrím. Tórhallur Minningarorð um Jógvan Ranghamar