mánadagur 13. juli 2015síða 8

Mánadagur 13. juli 2015 · Nr. 79 8 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 kjak Súsanna Olsen Onkuntíð hugsar ein “to sjæle en tanke”. Síggji í dag, tann 10.juli, skriv frá for­ manni­num í Føroya Peda­ gog­felag, har hann 8.juli, setur 3 ynski fram, vegna limir­nar í Pedagogfelagnum. Hann heitir á sínar limir um at atkvøða fyri teimum flokkum, sum til komandi løg­tings­val, taka hesi ynski í álvara, og miðvíst vilja gera sítt til, og seta út í politiska kortið, fyri at bøta um viðurskifti á náms­ frøðingaøkinum. Vit í Fram­ sókn hava fyri langari tíð sett ein arbeiðsbólk, ið m.a. júst gevur hesum evninum gæt­ur. Jógvan Philbrow hev­ ur sett hesi 3 ynski fram: 1) Betur normeringar á dagstovnaøkinum 2) Betur viðurskifti á ser­ náms­frøðiliga økinum, har ein sosiallógáva og tænastu­ politikkur eiga at vera ment 3) Hægri løn til námsfrøðingar. Vísandi til skriv for­man­ sins í Føroya Peda­gog­felag, kann flokkurin Fram­sókn siga frá, at vit taka undir við tí, Jógvan Phil­brow ber fram. Hetta eru bert 3 rímilig ynski, sum fyri langari tíð síðan áttu at ver­ið tikin í stórsta álva­ra. Í niðanfyristandandi skal eg, sum valevni fyri flokk­in hug­leiða um, hví vit meta at ynsk­ini eru rímilig ... Tá ið arbeiðið, ið snýr seg um ynski 2, er í gongd og væl áleiðis, har ein arbeiðsbólkur und­ir Almannaráðnum er far­in til verka, fari eg ikki at gera meira við hetta ynskið í fyrstu syftu. Ad.1. Familjan fyrr og nú Familjumynstrið er mun­ andi broytt seinastu 40-50 árini og vit eru farin frá kjarnufamiljuni, har mam­ma gekk heima, til at mam­ma arbeiðir úti. Síðan 1990 eru einans áleið 1% av kvinnu­ num í DK, sum eru full­tíð­ar heimagangandi.1 Familj­ ur­nar eru so at siga allar dupult­inntøku familj­ur, ið merk­ir, at allar tær upp­gáv­ ur, ið serliga kvinnan tók sær av, fyri bert 40-50 árum síðan (at taka sær av børnum, sjúk­ um, veikum og eldri) eru lagd­ar út til eina almenna skip­an at taka sær av. Tað, sum í fakmálinum hjá kenda enska samfelagsfrøðinginum Anthony Giddens eitur (umsett til danskt), “udlejring af sociale relationer”2. Í hjalar­vørri­ num av hesari sam­felags­ broyt­ing, veksur tørvurin mik­ið eftir tí tænastu, sum náms­frøðingar og hjálpar­ fólk kunnu veita. Fyri at seta hetta í perspektiv, kunnu vit nevna nøkur tøl. Í Norðanlondum hava kvinn­ur­nar hægsta er­ hvervs­frekvens í heiminum, t.s.v. tær, ið arbeiða mest, sjálvt um tær hava smá og fleiri børn, og eru er Føroyar einki undantak. Nútímans dupult inntøkufamiljan er stór­forbrúkari av dag­stovn­ um. Longu í 2006 vóru 75,9 % av øllum børnum millum 0-5 ár á dagstovni í Føroyum. Bert í Danmark var talið eitt sindur hægri 79,2%. Hini londini, sum vóru við í kann­ ingini, vóru Finland 46,8%, Åland 56%, Ísland 73,8%, Norra 67,4% og Svøríki 70,7%3. Sambært Hagstovu Føroya í hesari vikuni, vóru í 2014, tilsamans 4915 børn, í aldri­num frá 0-10 ár knýtt til kommunalt ansingartilboð4 Dupultsosialisering og multisosialisering Vit hava í mong ár havt dupult­sosialisering, har heim og stovnur hava sam­ starv­að um at fáa børn og ung undan. Hetta oftani við tí undirskyldu fatan av, at har er ein stabil kjarnu­ familja, sum fungerar væl aftan­fyri barnið. Tað gera nógvar familjur, men minst líka nógvar eru í tíðarbilum merktar av kensluligum kaosi, vegna at tey vaksnu velja at fara hvør til sítt. Í skiftis­tíðini inntil familjan hevur funnið seg sjálva aftur í nýggj­um høpi, er oftani tungt bæði hjá børnum og vaks­num. Tølini tala sítt týðu­liga mál her, gott 40% av pa­rløgum enda við sundur­ les­ing, og tær mest útsettu familjurnar, eru tær ungu familjurnar. Tá hava náms­frøð­ing­ar­ nir, sum tey professionellu vaks­nu í systemverðini eina eyka ábyrgd av at kom­pen­ sera fyri tað, sum barnið ikki fær frá foreldrum sínum. Tann vaksni sjálvur er oftani í kreppu og kensluligum ill­ veðri eina tíð, sjálvt um tað at verða sundurlisin, er eitt til­vitað og umhugsað val hjá teimum vaksnu. Hetta er bert ein av mongum upp­gáv­ um, námsfrøðingurin skal við­virka í, í mun til nútímans familjuna. Góð normering er jalig, sum merkir at tilpas nógv vaksin eru um hvørt barn. Nor­mer­ingin á barnagarðs- og stovnsøkinum sum heild, er eitt vet betur í Føroyum enn aðrastaðni. So er lætt at fella til útsøgnir sum: “Hvat grenja námsfrøðingarnir so um?” Hetta er ein eitt sindur mein­ingsleys reaktión. At man uttanlanda velur at “koyra discount5, skal ikki spen­na bein fyri, at vit her heima hava forsvarliga og góða normering. Tann mát­ in, sum danir fara fram, í mun til niðurskurð í nor­ mer­ing, serliga á barna- og ung­dómsøkinum, verður møtt við skørpum kritikki frá serfrøðingunum6, sum m.a. siga, at politikarin ikki hevur sett seg inn í, hvørji árin fá vaksin per barn og borgara hevur at siga fyri námsfrøðiliga ar­beiði. Støðan í DK er tann, at í ár 2000 vóru 5,2 vøggustovubørn fyri hvønn námsfrøðing og 9,7 barna­garðsbørn fyri hvønn vaksn­an. Í 2014 er talið av børn­um vaksið, soleiðis at nú eru 6,5 vøggustovubørn fyri hvønn vaksnan og 11,8 barna­garðsbørn fyri hvønn vaksn­an at taka sær av. Hygg­ja vit eftir tilmælum frá eitt nú The American Aca­demy for Pediatrics, eig­ ur ein vaksin ikki at hava dag­ligu ábyrgdina av fleiri enn 3 børnum undir 2 ár, ikki fleiri enn 4 børnum, ið eru ímillum 2-3 ár, og í mesta lagi 7 børnum í aldri­ num frá 3-4 ár7. Kendi ástøð­ing­urin, nobel­prís­ tak­ar­in og professarin James Heckmann hevur upp og upp aftur víst á og roknað seg fram til, at góð dagsstovnatilboð og íløg­ur í hendan partin av barna­ lívinum, forvinna seg sjálv­ an inn aftur fleirfaldað, saman­líknað við sosialar íløg­ur annars, áleiðis eitt barna- og ungdómslív. Eitt er, at hetta er ein góð íløga fyri samfelagið sum heild, men meira um­ráð­ andi er, at hetta er ein óvur­der­iligur vinningur í mun til lívsgóðskuna og lívsmeistring hjá ein­stak­ lingi­num Ad.3) Lønin má vera hin sama fyri tænastur, ið byggja á næstan somu læruúrtøku og útbúgving Metingar og eygleiðing eg havi gjørt mær síðan eg byrjaði at undirvísa á Náms­vísindadeildin á Fróð­ skaparsetrinum í 2011 gera, at eg serliga havi grundað yvir og undr­ast á, hví løn­ar­ lag­ið hjá námsfrøðinginum og lærara­num ikki er tað sama! Meira eg lesi og seti meg inn í økið, fleiri og fleiri argumentir eru fyri, at lønin er tann sama. Ar­ beiðs­upp­gávurnar hvør í sínum lagi líkjast so nógv og komplementera hvørt annað so væl, at eg við mín­um besta vilja ikki dugi at síggja, hvat tað er, sum legi­tim­er­ar, at lærarin hevur mun­an­di hæg­ ri løn enn náms­frø­ð­ing­ur­in. Lestrarskráin hjá teim­ um lesandi, ið lesa eftir nýggju námsskipani, har kom­andi námsfrøðingurin og lærarin lesa fyrstu 3 árini eitt bachelor nám, og síðan eitt diplom ár, líkjast rætti­ liga nógv. Aftaná 4 ár, eru hesi nýútbúgvin og líka­ stillaði fakfólk. Fyrstu 2 árini er lestrarskráin næst­ an identisk og síðan fáa tey frálæru, fyrilestrar og royndir, sum fakliga eru full­ komu­liga á sama tor­leika­ stigi, sama ECTS innihaldi, og eru hesir fakbólkar, lærarin og námsfrøðingurin líka væl skikkaðir, í hvør sínum tíðar­ bili hjá barninum, at stimbra, menna, læra og fylgja tí, fram á leiðini, frá ½ ára aldri, og til tað fer úr skúl­anum sum tannáringur. Lærarin og námsfrøðingurin eru tveir partar av somu søk, at fáa barnið og tann unga borg­ Framsókn tekur undir við ynskjum, formaðurin í Pedagogfelagnum hevur sett fram til komandi løgtingsval... Vit savnast øll um tjóðarhátíðina! Røddir eru nú frammi, ið ynskja at gera ólavsøkuna til ein boksidyst millum sam­ felagsbólkar. Sum vilja skapa konfrontatión og sundur­ lyndi, heldur enn at savna allar føroyingar um okkara tjóðar­hátíð. Hetta skal steðga! Vit eiga øll Føroyar – og rættin at seta okkara dám á tjóðarhátíðina. Tá Jenis av Rana, for­ maður í Miðflokkinum, vil vera við, at samkynd kunnu saman­berast við víðgongdu gestir okkara úr Sea Shep­ herd, ið onga virðing hava fyri lógum landsins – og enn­tá eru sinnaðir at nýta harð­skap í sínum stríði – so er hetta púra burtur úr vón og viti. Jenis av Rana kann sjálv­ andi ikki skjalfesta eina hend­ing, har harðskapur hev­ur verið nýttur, ella har harlig viðferð hevur verið góðtikin av LGBT Før­oy­ ar. Tí er tað undir øll lág­ mørk, at formaðurin í ein­um politiskum flokki og ting­ mað­ur á Føroya Løgtingi, velur at fara so lætt um sann­leikan í eini desperatari roynd at niðurgera síni polit­ isku mótstøðufólk. Álvarsamari er tað kort­ ini, og harmar tað okk­um eisini almikið, tá for­mað­urin í Miðflokkinum bein­leiðis leggur upp til, at grund­ leggjandi fólkaræðislig rætt­indi hjá borgarum her á landi verða avmarkað. LGBT Føroyar skal, sambært Mið­flokkinum, ikki fáa loyvi at skipa fyri árligu gay pride’ini í miðbýnum. Skrúð­gongan, ið seinastu árini hevur verið partur av ólavsøkuni, og hevur savn­að túsundtals fólk um stríð­ið fyri grundleggjandi politiskum og borgarligum rætt­indum, eigur at verða flutt langt burtur frá hin­ um tiltøkunum. Jenis av Rana skjýtur sjálvur Karla­ magnus­ar­breyt upp, ið er sama stað, sum Sea Sheperd fekk loyvi at mótmæla á á sinni. At LGBT Føroyar í eygun­ um á Jenisi av Rana meiri ella minni er at meta við ein yvirgangsfelagsskap, sum sjálvsagt ikki eigur at hava somu møguleikar at seta sín dám á ólavsøkuna, sum aðrir felagsskapir og bólkar, er púra óskiljandi fyri okkum. Hendan órímiliga herð­ ferin hjá Miðflokkinum má steðga, og formaðurin eigur at koma við eini almennari og treytaleysari umbering. Eyð­sýnt er, at valár er, og at allir hættir at vinna undir­ tøku verða tiknir í nýstlu. Men tað sømir seg ikki ein­ um politiskum flokki – uttan mun til hugsjón – at gera tjóð­ar­hátíð okkara, ólav­ søku­na, til ein politiskan boksi­dyst. Vit eiga øll Føroyar, og á ólavsøku savnast vit um tjóð og land. Uttan mun til politiska og átrúnaðarliga sann­føring, uttan mun til húðar­lit, hárlit og støðu í sam­felagnum, og tað er og skal vera rúm fyri øllum sam­felagsbólkum á ólavsøku, eru teir annars friðarligir og halda seg innan lógir land­ sins. Góðu tit í Miðflokkinum. Latið okkum goyma polit­ iska spreingievnið til val­ dyst­in, og njóta summarið og søkurnar í frið og náðum.