hósdagur 16. juli 2015síða 22

Fríggjadagur 17. juli 2015 sosialurin 81 22 Fornfrøði Við skeið út at leita eftir beinagrindum Útgjørd við skeið fer hon til verka fyri at vita, um okkara jørð kann avdúka fleiri fornar grevstrar enn teir, vit vita um á Sandi og í Tjørnuvík, har leivdir av menniskjabeinum eru funnin. Okkum mangla skrivligar keldur, ið kunnu siga okkum frá um fornar gravsiðir í Føroyum, og tí hevur Ann Sølvia Lydersen Jacobsen sett sær fyri at kanna evnið nærri. Eitt nú við at kanna landsløg, grevstar, búsetingar og køstar Eilen Anthoniussen G revstrar frá víkingatíð teljast millum tær sjáld­ somu fornleivdir, sum eru at finna í Føroyum, hóast nógvar spennandi rannsóknir hava vera gjørdar um víkingatíð bæði av búsetingum og summarbúsetingum. Hví man so vera? Í løtuni er 33-ára gamla Ann Sølvia Lydersen Jacobsen í ferð við at gera forkanningar til sína ph.D-verkætlan um evnið. Hon letur í síni gransking upp fyri møgu­ leikanum, at grevstrar frá víkingatíð, ið vit higartil kenna til úr Tjørnuvík og á Sandi, kanska ikki siga alla søguna um okkara søgu. – Eg havi samanborið fornar grevstrar í Føroyum við teir í Íslandi, og tað vísir seg at vera stórur mun­ ur á talinum av beinagrindum í hvørjum grevstrarøki. Meðan vit í Føroy­um hava funnið tvey støð við leivd­um av beinagrindum, ávikavist 12 í Tjørnuvík og 11 á Sandi, hava út­ grevstrar í Íslandi avdúkað á leið 360 heidnar grevstrar býtt yvir 160 støð. Og tað fekk meg at hugsa, hví vit ikki finna fleiri grevstrar her í Føroyum, greiðir Ann Sølvia frá. Higartil kenna vit ikki aðrar grevstrar­siðir, enn at fólk í víkingatíð eru blivin gravløgd. Tað hendir aðra­ staðni í víkingatíð, at fólk eru vorðin kremerað, men enn eru ongi prógv fyri tí í Føroyum. Fyri hana er tað mest sannlíkt, at líkini eru løgd í jørð­ ina, men at tað er týdningarmikið at vera opin fyri øðrum møguleikum. Tí hevur hon leitað sær íblástur úr Íslandi, har umfatandi kanningar av víkinga­grevstrum fyriliggja. – Í Íslandi hava fornfrøðingar kann­að víkingagrevstrar gjølla, og tað vísir seg, at flestu grevstrar liggja við bú­staðir á garðinum, har fólk hava bú­leikast, eitt nú í bønum tætt mill­um tveir garðar og tætt við bygda­gøtur. Hesi grevstarviðurskifti eru ikki staðfest í Føroyum, og fyri at av­dúka hetta er neyðugt at gera nógv fleiri fornfrøðiligar kanningar, og tað er millum annað tað, sum eg royni at seta sjøtul á í hesi verkætlan. Hetta er ein stór avbjóðing fyri ein fornfrøðing, men tað ger eisini uppgávuna meira spennandi, heldur Ann Sølvia. Í Føroyum hava vit somu­ leiðis havt garðar, sum síðani eru vorðnir býlingar og at enda bygdir. Vit hava bygt oman á gomlu búsetingar­ nar, og jørðin er væl velt gjøgnum tíðina, og tí er ofta torført at síggja leivdir í landslagnum frá grevstrum og búsetingum. Men kortini er hon sannførd um, at lendisviðurskiftini í Føroyum so avgjørt eru verd at kanna. Lendið endavendast Ann Sølvia varð útbúgvin forn­frøð­ ingur á universitetinum í Keyp­ manna­havn í 2013. Í samband við ser­ritgerð sína gjørdi hon tað grund­ leggjandi arbeiðið, ið liggur til grund fyri hennara ph.D-verkætlan. Hon fekk stuðul til eina kann­ingar­ferð til Føroyar, Hetland og Orkney- oyggjarnar fyri at kanna lands­lagið í samband við búsetingar, summar­ búsetingar og víkinga-heimsfatan. Eftir fyrstu kanningarnar stóð tað henni greitt, at tað ikki eru nógvir grevstrar funnir í Føroyum, Hetlandi og Orkneyoyggjunum í mun til í Íslandi. Í Íslandi var hópin av vitan at heinta, ið hon kundi nýta í samband við sína gransking. – Hóast eg ikki kann ganga út frá, at víkingar í Føroyum og Íslandi hava livað júst á sama hátt, eru ymiskir framferðarhættir sum gransking í Íslandi er komin til, ið eg kann nýta sum íblástur. Til dømis kann eg nýta teir frymlar, ið granskarar í Íslandi eru komnir fram til í sambandi við at kanna føroyska lendið. Teir frymlar, ið Ann Sølvia vísir til, hava við sjálvt lendið at gera. Fyrst og fremst hava fornfrøðingar í Íslandi hugt eftir, hvar gomlu garðarnir hava ligið, síðani gjørt metingar um, hvar grevstrar kunna vera og eftirfylgjandi hava teir gjørt útgrevstrar. Soleiðis kunnu granskarar staðfesta, at fornu grevstrarstaðirnir kunnu vera fjøl­ broyttari, enn vit higartil hava hildið. Onkuntíð eru grevstrarnir at finna á heyggjum og onkuntíð á heilt flatum lendi. Eisini kann tað vera trupult at siga, um talan er um fornar grevstrar ella kristnar gravir. – Sum útgangsstøði skilir man í millum kristnar og heidnar gravir. Ann Sølvia Lydersen Jacobsen Eyðkenni fyri fornar grevstrar frá víkingartíð er, at tey ofta hava lutir við sær í grøvina. Tað kann vera vápn ella smúkkur sum svørð og brosjur. Sum útgangs­ støði skilir man í millum kristnar og heidnar gravir. Kristnar gravir venda eystur og vestur, meðan tær heidnu grevstir­nir venda í norðan og sunnan«