týsdagur 21. juli 2015síða 68

juli 44 Ólavsøkan 2015 Tað verður ein sera spenn­ andi ólavsøku­róður í ár Kappróðurin í ár verður óvanliga spennandi, tí vit fara at uppliva ikki færri enn tríggjar FM-final­ur, har tað stendur á jøvnum millum tveir bátar. Tá sigur reglan, at tann báturin verður føroya­meistara­ heitið, sum er fremri á ólav­søku. Hetta er støðan hjá fimm­manna­ førum við dreingjum, har avgerðin stendur ímillum Frúnna úr Miðvági og Sílið úr Havn. Hetta er eisini galdandi hjá áttamannaførum, har Heiðabáturin av Glyvrum skal takast við Argjabátin, og soleiðis er eisini hjá tíggjumannaførunum, har Klaksvíkingur skal royna seg ímóti Drekanum Reyða av Argjum. Tveir føroyameistarar eru longu funnir, og tveir eru rímiliga tryggir. Talan er um fimmmannaførini Firvald av Tvøroyri við gentum og Erlu Kongsdóttir úr Fuglafirði við kvinnum, og um seksmannaførini Tvørabátin við monnum og Jarnbard úr Havn við kvinnum. Nógv tiltøk á bryggjuni Tað var í fjør, at róðrarfeløgini í høvuðs­staðnum gingu saman um ólav­søkuna og stovnaðu Áhuga­ felagið ólavsøkuróður. Sam­starvið hevur gingið væl og hevur skapt nýggj tilboð. Vit hava mill­um annað fingið barnalandið Homlu­ land, og sølubúðir eru farnar at selja mat og drekka. Í ár verður eisini okkurt nýtt. Ein frásøgumaður fer at siga frá tí, sum hendir á bryggjuni, og vit fáa eina rættiliga dundurtalu í sam­ bandi við steypahandanina. Annars fara vit at royna savna okkum um tað, sum longu er skapt. Homluland verður aftur til børn­ini í ár, Kristian Blak og spæli­menninir fara at hava barna­konsert, sølubúðirnar fara at hugna um fólkið, stórskíggi fer at vísa kapp­róðurin, ódnartøk fara at skapa rok í á vágni, umframt alt annað, sum tú og tíni kunnu upp­ liva. Tí ólavsøkuróðurin er nevni­ liga mentan og spenningur fyri alla fam­iljuna. Vælkomin av bygd og úr bý, Áhugafelagið ólavsøkuróður R útmiskt áralag, borð, ið lyftast eitt sindur fyri hvørt takið, og reinur kjalar­ vørrur eftir væl sneidd­ar bátar. Rennandi stavnar, hvør eftir øðrum – rykkja seg fram og skifta um leiðslu. Onkur dregur frá, annar dragnar, munurin er eitt andar­hald í spreingjandi róðri. Røðir av ung­ fólki draga árar í synkronum stevi – sum klokkuverk ella stempul í væl­smurdum maskinum. Styrki og treysti, kappingarhugur – hugmóð og treiskni – alt, ið eyðkennir ung­dóms­ lyndið, savnað í sameindum átaki: at koma fyrstur á mál. Føroyski tjóðarítrótturin, kapp­ róður, er ein føgur, næstan fagur­ listar­lig sjón. Meðan altjóða kapp­ róð­ur eftirhondini hevur ment seg til eina kapping millum standardiseraði før, sum bara við einum góðum vilja minna um bátar, hevur føroyski kapp­róð­urin hildið seg til siðbundna, før­oyska bátin. Og vakur er hann, báturin. Ikoniska sniðið, sum afturi í jarnøld kom í hæddina við alsamt størri førum – og gjørdist fortreytin fyri líka so ikonisku víkingatíðini, er skapt til havróður og sigling. Løtt og liðilig før, ið bæði kundu sigla við segli og árum, undan og ímóti, skák­sigla og annars kvikliga flyta fólk og farm á havinum. Hendan snið­gev­ingin skapti fortreytir fyri víðk­aða, norrøna sjónarringin, fyri handils­sambandi og víkingaferðum í evro­piska heiminum – og, ikki minst, ferðir og flyting vestur í hav. Øldirnar komu og fóru – og her heima hjá okkum bøtti ættarlið um snið og skap, frá upprunaliga víkinga­ bátinum til tann føroyska bátin, vit kenna í dag. Ein sera vakur bátur, lættur og skjótur, tillagaður havróðri, svika­lig sund og illa atkomandi lend­ ing. Hóast borðini eru tynri enn á bát­um aðrastaðnis, er hann sterkari og smidligari enn bátasløg flest. Tað var umráðandi, at báturin kundi flot­ ast og dragast í skundi, ofta í illum sjógvi og uppgangi. Men snið og vekt hevði eisini aðrar orsøkir. Umframt at vera sjó­ góður, skuldi báturin eisini vera skjót­ur. Føroyingar høvdu ikki sama fyri­mun sum í grannalondunum, har heima­fiskiskapur oftast gekk fyri seg á djúpum fjarðum. Okkara for­fedrar noydd­ust út á opið hav eftir fisk­inum. Tí galt um at hava bátar, ið vóru lættir at rógva út á fiskileið og gjøgn­um streymasjógv. Útróður var dags­verk, og skjótur róður gav meira tíð við snørinum. Harafturat var eisini umráðandi at kunna rógva skjótt heim, um óveður reis úr havs­ brúnni. Korini vóru kørg hjá okkara for­ fedrum, og lív og vælferð lá í kjøl­ inum. Báturin hevur altíð verið álitið, til útróður og grindarakstur, til fólka- og farmaflutning, handils- og neyð­synjarørindi – alt, ið kravdist til lívs­ins uppihald. So tá ungfólk sessast við árarnar til kappróður á ólavsøku og summar­ stevnum annars, er tað meira enn bara kapping. Tað er hámarkið av aldar­gamlari mentan – ein leivd úr farnari siðvenju, sum ímerkti okkum sum tjóðbólk. Í hvørjum árataki ligg­ ur endurljóð frá skjótum, tigandi róðri, eftir lækna ella ljósmóður í ódn sum í logn. Gleðin og vónin í grinda­ róðri – óttin á ferð undan myrknandi skýggjum – fragdin í kappróðri heim av ríkum grunnum. Kappróður er snøgt sagt ein mun­ andi partur av føroyska sam­leik­ anum, og tað er tí sera hóskandi, at kapp­ingarhámarkið stendur á okkara tjóðar­hátíð. Góða ólavsøku! Ódnartak er nakað nýtt og spesielt á ólav­søkuróðrinum. Ein stuttlig krúlla, ein festlig sloyfa, ein fólkslig finala – kalla tað, hvat tú vilt, men tað riggar sera væl! Í ódnartaki starta bátarnir tætt inni undir bryggjuni, beint undir stóru mannamongdini, og spreingja so útfrá í einum ordiligum mann­ fólka­starti. Tað er stutt og intenst, og ert tú heppin at vera har, so upp­ livir tú rokið og spenningin frá fyrstu parkett og sært pulsin banka í æðr­ unum á monnum. Bátarnir rógva bara góðar 100 metrar, so alt kann henda. Ódnartak varð fyrstu ferð fyri­ skipað til ólavsøkuróðurin í fjør. Tá vunnu vestmenningar. Verða tað nóls­oy­ingar í ár? Fara klaks­ vík­ing­ar at vísa, hvar Dávur keypti ølið? Gera argjamenn bart? Skulu vit síggja ræðandi styrk­ina hjá havnarmonnum? Ella meld­ ar onkur dark horse til og haps­ar heiðurin framman fyri nasunum á øllum hinum? Tað kann væl vera, tí eingin sigur, at tað bara skulu vera manningarnar á tíggju­manna­ før­unum, sum skulu rógva. Allar manningar kunnu bjóða av, og neyð­ ugt er ikki at melda til. Ein møtir bara upp. Eitt er púra vist. Tað verður eitt øgiligt rok, og tú fært eina fína uppliving. Fakta um ódnartak: Hvar: Við atløguplássið hjá Norrønu Nær: Stutt eftir tíggjumannafarsróðurin Kostnaður: Ókeypis Hugleiðingar um tann føroyska bátin eftir Anker Eli Petersen Rútmiskt áralag Ódnartak – ein mannfólkabrestur Vælkomin til ólavsøkuróðurin Ólavsøkuróðurin er fyri stavn, og Áhugafelagið ólavsøkuróður gleðir seg til at bjóða tær og hinum gestunum vælkomnum til ársins róður