hósdagur 23. juli 2015síða 11

Fríggjadagur 24. juli 2015 sosialurin 84 11 Í 2006 varð nógv umrødda grein 266 B samtykt í Løgtinginum eftir tógv­ið stríð, og tíggju ár seinni, næsta ár, fer Løgtingið at samtykkja, at sam­kynd kunnu giftast, sigur Sonja Jógvans­ dóttir. Føroyar eru rúmligar At politiski viljin í Føroyum er so trekur, tá tað kemur til eitt nú borgar­ liga vígslu av samkyndum, er í and­ søgn við generella hugburðin her heima, staðfestir hon. – Føroyska samfelagið er nógv rúm­ligari, enn nógv fólk halda. Eis­ ini á bygd – ja kanska serliga á bygd. Eg havi búð nógv uttanlands, og í Skotlandi upplivdi eg einaferð, at nakrir heilt ungir dreingir runnu eftir mær og róptu og spýttu eftir mær, tí eg eri samkynd. Tú hevði ongantíð upp­livað 10-12 ára gamlar dreingir gera nakað líknandi í Fuglafirði ella í Havn, sigur Sonja Jógvansdóttir. At politiska skipanin og lógar­ verkið ikki eru eins rúmlig og sam­ felagið sum heild, skyldast sera sterkar átrúnaðarligar og virðis­kon­ serva­tivar kreftir. – Hesar kreftir eru sera sterkar í Føroyum, tí tær megna at halda fast um valdið og trumfa sín vilja ígjøgn­ um, sjálvt um tær ikki hava meiriluta í Fólkinum. Tær klára tað tó bara eina tíð, tí meirilutin vinnur at enda, sigur Sonja Jógvansdóttir. Úr skápinum Hugburðurin mótvegis minni­luta­ bólkum í samfelagnum hevur tó altíð verið misjavnur. Nógv bendir á, at tað gamla føroyska samfelagið eisini var rúmligt, tó at seksuell orientering neyvan var eitt evni, ið fólk tosaðu so nógv um. – Hugburðurin er broytiligur, og í Føroyum sum allar aðrar staðir, hevur hann sveiggjað gjøgnum tíðirnar sum alt annað. Men í nýggjari tíð er tað ikki fyrr enn tey seinastu árini, at fólk, sum ikki eru heteroseksuell hava staðið opið fram við sínum seksuella samleika. Bara fyri 15-20 árum síðani vóru tað øgiliga fá, sum stóðu fram sum samkynd í Føroyum, og eg og Annlis eru millum tey elstu, sum eru aktiv í LGBT Føroyar. Í teimum eldru ættarliðunum eru tað øgiliga fá, sum eru opin samkynd, staðfestir Sonja Jógvansdóttir. Hon er 37 ár, og makin Annlis Bjarkhamar er 41. Tað er eisini stórur munur á at vera samkyndur í Føroyum alt eftir kyni. – Tað er ongin ivi um tað, at tað er nógv lættari at standa fram sum lesbisk enn sum gjeikari. Men tað er galdandi allar staðir í heiminum. Tað er bara meira góðtikið, at kvinnur eru samkyndar ella biseksuellar, enn at menn eru tað. Og tá tað kemur til transseksuell, stendur uppaftur verri til, staðfestir Sonja Jógvans­ dóttir. Lættari hjá lesbiskum Tað sæst eisini aftur í samkynda um­ hvørvin í Føroyum, at tað er lætt­ari at vera samkynd kvinna enn sam­ kyndur maður. – Vit eru nógvar samkyndar kvinn­ur í Føroyum, og tær eru støð­ ugt yngri, sum spretta, og tær velja at búgva her. Men tað er typiskt fyri menn­inar, at teir búgva ikki her. Tó er tann, sum er virknast í LGBT Føroyar, og sum eisini hevur gjørt nógv tað størsta arbeiðið fyri at vinna okkum rættindi, ein samkyndur maður – Eiler Fagraklett. Hann er eitt gott dømi um, at tað væl ber til at liva opið sum samkyndur maður í Føroyum, sigur Sonja Jógvansdóttir. Sjálv hevur hon ongar trupul­ leik­ar av at liva sum samkynd í Før­oy­um, tó at almenna kjakið um sam­kynd, biseksuell og trans­ seksuell, onkun­tíð er sera hvast og eirinda­leyst. – Tað er nokkso lætt at vera føroy­ ing­ur í heila takið, tí samfelagið er so lítið, og tað er so stutt ímillum fólk. Men so er tað eisini so, at ert tú úr einari familju, har eitt nú sam­kynd­ leiki als ikki verður góðtikin, so er tað ein stórur trupulleiki at vera sam­kyndur og øgiliga ringt at búgva í Føroyum. Tí familjan hevur ógvuliga stóran týdning her. Tað eru summir bólkar og summar familjur, sum ikki góð­taka tað so væl, men hesi verða tí­betur færri og færri, sigur Sonja Jógvansdóttir. Tað er av orsøkum sum hesum, at sosiala og umsorganarliga dimen­ sjónin í LGBT er so týdningarmikil, tí felagsskapurin er bæði ein stríðs­ bólkur og ein sosialur bólkur. – Onkuntíð er uppgávan og tørv­ urin bara einfalt at stuðla hvørjum øðrum og taka sær av hvørjum øðr­ um, tí nógvir LGBT’arar í Føroyum hava følt seg nokkso einsamøll, sigur Sonja Jógvansdóttir. Ílegur ella tolsemi Tað vísir seg, at tað eru fleiri samkynd í summum familjum enn í øðrum, og tað kann so verða tulkað soleiðis, at tað at vera samkyndur liggur í gen­ unum. – Men vísund er ikki eintýðug. Tað kann sjálvandi vera íborið at vera samkyndur, men tað, at tað eru lut­falsliga nógv samkynd í summum familjum, kann kanska eins væl skyldast, at júst í teimum familjunum er tað góðtikið at vera samkyndur, og tí er tað lættari at leypa úr skápinum. – Annars haldi eg, at tað er totalt óinteressant, hví ein er samkyndur, biseksuellur ella transseksuellur. Eg havi ongantíð verið serliga áhugað í hagtølum. Eg haldi ikki, at tað skal vera meira góðtikið, um tað er eitt ávíst gen, ið ger av, um tú ert samkynd, hinskynd ella transseksuell, ella um orsøkin er ein onnur. Tað, sum er áhugavert, er, at summi eru tað, og er tað eitt hálvt prosent, fimm prosent ella tíggju prosent av fólkinum, sum eru tað, so skulu tey hava somu borgar­ligu rættindi og skyldur sum øll onn­ur, leggur Sonja Jógvansdóttir dent á. Hon hevur verið í parlagi í nógv ár, við felags húsarhaldi og øllum tí, ið hoyrir einum parlagi til, men enn ber ikki til hjá samkyndum at gifta seg í Føroyum. – Tað ber sjálvsagt til at fara uttan­ lands, til dømis til Danmarkar, at gifta seg. Men vit eru føroyingar og búgva í Føroyum. Tí skulu vit eisini kunna giftast her, og tað eri eg sannførd um, at vit eisini sleppa um ikki so langa tíð, sigur Sonja Jógvansdóttir. Millum annað stríðið fyri hesum rættindunum er partur av Faroe Pride mánadagin. Øll tey undanfarnu árini hava hon og Annlis verið við í skrúð­gonguni, men í ár liggur ikki fyri, tí tey tá eru stødd uttanlands í summar­frí. »Tað ber sjálv­ sagt til at fara uttan­lands, at gifta seg. Men vit eru føroyingar og búgva í Føroyum. Tí skulu vit eisini kunna giftast her« – Um tú hyggur eftir retorikkinum um LGBT í Føroyum og samanber við tað, sum varð skrivað og sagt um tey littu í USA fyri 70 árum síðani, so kann tað samanberast. Men ein stórur munur er, at tú velur sjálv, hvussu almenn ella ikki almenn tú ert viðvíkjandi tíni seksuellu orientering, men húðalitin hevur tú sjónliga við tær allastaðni, og hann kanst tú ikki dylja, sigur Sonja Jógvansdóttir Mynd: Eiler fagraklett ■ LGBT er ensk stytting fyri lesbian, gay, bisexual, transgender – lesbiskar, gjeikarar, biseksuell og transseksuell. Transseksuell fólk kennast ikki við sítt upprunaliga, fysiska kyn, men kenna seg sálarliga og kensluliga at vera hitt kynið. Oftast hava tey eisini eina sterka tráan eftir at skifta kyn í einari hormon- og skurðviðgerð. LGBT Føroyar varð stovnað í 2011, og fyrsta Faroe Pride var í 2012.