mánadagur 3. august 2015síða 13

13 Mánadagur 6. januar 2014 · Nr. 2 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Mánadagur 3. august 2015 · Nr. 87 brúka verjuadvokatin er eftir øllum at døma, at legitimera tær víðkaðu inntrivs- og revsiheimildirnar, sum politiið hevur fingið í grindalógini – somu heimildir, sum advokaturin í rættinum vegna síni viðskiftafólk – Sea Shepherd – skal seta spurnar­ tekin við. Skilabetri, og til frama fyri rættartrygdina hjá borgarunum – eisini teimum av útlendskum uppruna, ið vitja Føroyar – hevði verið eisini at hoyrt til døm­is Advokatfelag Føroya, Am­nesty International, Føroya Deild, Ferða­vinnufelagið og Komm­unu­ felagið umframt møguligar aðrar viðkomandi áhugapartar í sam­ bandi við lógaruppskotið. 3. Umstrídd donsk lóggáva á markinum til rættartrygdina hjá borgarum liggur til grund fyri §§ 10-11 í grindalógini Við støði í politilógini, herdi danska stjónin í november 2009 heimildirnar hjá politinum við tí sokallaða ”Lømmelpakken”, sum millum aðrar ásetingar hevði við sær, at politiið við støði í teimum fyribyrgjandi handtøkunum, sum politilógin frá 2004 gav heimild til, nú fekk loyvi til at afturhalda fólkum í 12 tímar ístaðin fyri teir upprunaligu 6 tímarnar. ”Lømmelpakken” bleiv settur í gildi, tí danska stjórnin ynskti at styrkja um heimildirnar hjá politinum at handtaka mót­mæl­ andi aktivistar í sambandi við stóru veðurlagsráðstevnuna hjá ST, COP15, sum var hildin í Keyp­mannahavn í desember mánaða 2009. Í 2010 kolldømdi býrætturin og seinni í 2012 ógildaði og úttalaði Eystari Landsrættur seg atfinningarsamt mótvegis ásetingunum í ”lømmelpakken” um fyribyrgjandi handtøkur í upp til 12 tímar. 250 borgarar fingu út­ goldið endurgjald, og dómurin í landsrættinum staðfesti, at politiið hevur ikki loyvi til at brúka fyribyrgjandi handtøkur sum best ber til, men má gera ítøkiligar metingar av atgerðunum hjá teimum mótmælandi borgarunum í hvørjum einstøkum føri. Síðani Eystari Landsrættur stað­ festi dómin hjá býrættinum, hava tað verið fleiri atfinningarsamar røddir frammi – bæði á polit­ isk­um- og fakligum stigi – um, at ásetingarnar um at fremja fyrbyrgjandi handtøkur í upp til 12 tímar eiga at endurskoðast og helst broytast. Hetta tí at hesar ásetingar, sum nú síggjast aftur í føroysku grindalógini, kunnu vera í stríð við grundlógina og Evropeiska mannarættindasáttmálan viðvíkj­ andi rættinum til persónligt frælsi umframt talu- og savningarfrælsi. Enn eru broytingarnar ikki framd­ ar í verki. 3.1 Sjey Sea Shepherd fólk higartil í ár skuldsett – óvist um politiið ger brúk av §§ 10 og 11 í grindalógini Tey sjey Sea Shepherd fólkini eru skuldsett sambært grindalógini í sambandi við grindirnar í Hvannasundi, Bø og í Tórshavn. Óvist er, um politiið hevur skuldsett Sea Shepherd fólkini fyri brot á §§ 10 og 11 í grindalógini. Komið er tó fram alment, at onkur skuldseting er sambært § 9 í grindalógini við­ víkjandi skilhaldsreglunum, har ásett er, at øll, sum eru í grind, hava skyldu til at lýða boðum frá sýslumanni ella grindaformanni. Nakað týðir upp á, at politiið í fyrsta lagi ikki ynskir at brúka §§ 10 og 11 sum formligar skuld­ setingar í rættinum, hóast hes­ ar ásetingar longu nú verða brúktar av politinum í verki. Til dømis í sambandi við grindina í Hvannasundi tann 29. juni í ár, har tveir persónar frá Sea Shepherd blivu hildnir aftur av politinum við tunnilsmunnan til grindadrápið var liðugt. Kringvarpið var á staðnum og á leinkinum her - áleið 17 minuttir inni í sendingini – http:// kvf.fo/netvarp/sv/2015/06/30/ dagur-vika#.VbKuP1YTGO9 sæst, at tveir persónar frá Sea Shepherd verða hildnir aftur av politinum fyrisitingarliga. Spurdur, um hann metti, at talan var um at halda aftur persónunum fyrisitingarliga sambært § 10 í grindalógini, svaraði fúti John Kølbæk skrivliga tann 10. juli í ár, at tað metti hann ikki, tí persónarnir frá Sea Shepherd høvdu møguleika at koyra frá staðnum – til annað stað enn til Hvannasunds. 4. Spurningurin er, um §§ 10, 11 og 13 í grindalógini eru í stríð við grundlóg, heimastýris- og stýrisskipanarlóg Danski hægstarættardómarin, Jens Peter Christensen, skrivaði m.a. soljóðandi í sambandi við Tvind- dómin í kronik í Jyllands Posten, um leiklutin hjá dómsvaldinum sum verji av grundlógini: ”Grundloven fastlægger en række spilleregler for det polit­iske liv, og den giver borgerne rettig­ heder, som folketing og regering skal respektere. Grundloven sætt­ er på denne måde grænser for politikernes magtudfoldelse. Det er i sidste ende op til domstolene at vogte denne grænse”. Løgfrøðingar, sum gjøgnum árini fakliga hava greina heimildir í heimastýrislóg mótvegis grundlóg, eitt nú A. Ross, P. Andersen, H. Zahle og O. Spiermann, eru samdir um, at løgtingslógir líkasum fólka­ tingslógir vísa til yvirskipaðu donsku grundlógina og at lógir, sum eru gjørdar av ávíkavist Løg­ tingið og Fólkatingið, ikki mugu vera í stríð við grundlógina. Grundlógin § 3 hevur eina týdn­ ingarmikla grundreglu um trýbytta valdið, nevnliga at lóggevandi myndugleikin er hjá kongi og fólkatingi í felag. Tað útinnandi valdið er hjá kongi (stjórnini) og tann dømandi myndugleikan hevur dómsvaldið. Við heimastýrislógini frá 1948 er lóggevandi og útinnandi valdið, sum er staðfest í § 3 í grundlógini, útdelegera til Løgting og Landsstýrið í yvirtiknum mál­ um, eisini nevnd sermál, ímeðan dómsvaldið framhaldandi er felags­ mál, tað vil siga undir donskum málsræði. Heimastýrislógin ger skilna millum sermál og felagsmál. Í sermálum hava sum nevnt før­ tíðargrein Framhald á næstu síðu