týsdagur 11. august 2015síða 18

Mikudagur 12. august 2015 · Nr. 91 18 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 LØGTINGSVAL 2015 Valgreinar Høgni Reistrup Framsókn Ímynda tær, at tú fert nøkur ár uttan­lands at ar­ beiða. Ella at tú fert út í heim at eftirútbúgva teg. Hetta er ikki óhugsandi, tí vit flyta okkum millum lond meira enn nakrantíð áður. Og tí lesa og arbeiða fleiri túsund føroyingar uttanlands. Men bara ein lítil partur av hes­ um dýrabara tilfeingi hevur at­ kvøðurætt. Í einum altjóðagjørdum heimi má ein tjóð hugsa víða. Skulu vit náa málinum um einar sjálv­ berandi Føroyar, hevur tað stóran týdning, at okkara hugburður til umheimin er opin. Vit kenna øll fólk, sum búgva, arbeiða og lesa úti í heimi. Vit hava øll familju, vinir og kenningar, sum eru í øðrum londum. Tey nema sær viðkomandi vitan, fáa altjóða førleikar, uppliva aðrar mentanir og skapa sær eitt størri netverk. Føroyska samfelagið kann fáa meira burtur úr hesum veruleika. Allir útisetar hava atkvøðurætt Vit mugu geva øllum føroyingum uttanlands atkvøðurætt til mill­ um annað løgtingsvalið í eitt áramál eftir, at teir eru fluttir av landinum. Framburður í Føroyum er komin og fer at koma, tá ið vit samskifta, handla og samstarva við onnur. Fáa allir føroyingar uttanlands atkvøðurætt fáa vit eina betri fatan av, hvat gongur fyri seg uttan fyri føroyska samfelagið, og samstundis fáa vit meira altjóða útsýni. Tá bjóða vit av og lyfta okkum upp. Tá menna vit okkum sum eitt framkomið fólk. Tí vit eru í kapping við onnur lond um tað virkisfúsa og skapandi fólkið - bæði tey, sum longu búgva og virka í Føroyum, og útisetar og onnur, sum kunnu koma higar at ríka okkara samfelag. Í verandi støðu hava les­ andi føroyingar í útlondum at­ kvøðu­rætt. Tað er gott, hóast mannagongdin er bureaukratisk. Men tá ið útbúgvingin er av, steðg­ ar hesin rættur. Í fyrsta lagi haldi eg ikki, at hesin rættur bara skal verða avmarkaður til tíðarskeiðið, føroyingar lesa uttan fyri Føroyar. Í øðrum lagi haldi eg, at rætturin skal verða víðkaður til at fata um allar føroyingar, sum fara út í onnur lond. Ikki bara lesandi før­ oyingar. Tí nógv fara eisini út at arbeiða, at vinna sær spennandi og við­ komandi førleikar ella bara liva og royna lívið í øðrum landi. Hví skulu vit ikki fáa gagn av hesum í framtíðini? Eitt tíðarhóskandi samfelag Vit kunnu økja sannlíkindini fyri einum tættari tilknýti til føroyska samfelagið, geva vit øllum før­ oyingum í útlondum møguleika at greiða atkvøðu, tá ið løgtingsval, kommunuval og fólkaatkvøður eru á skrá. Hetta skal sjálvandi ikki verða ein óavmarkaður rættur. Hesin rættur skal verða galdandi í eitt avmarkað tíðarskeið eftir, at fólk eru flutt úr Føroyum. Soleiðis gera tey eisini í øðrum londum. Í Onglandi er rætturin hjá fólki at atkvøða galdandi fyri fólk, sum hava búð uttan fyri Ongland upp í 15 ár. Eg vildi hildið, at tað hevði verið hóskandi, høvdu føroyingar uttanlands hendan rættin í 10 ár. Hetta hevði eisini havt ávirk­ an á atburðin hjá teimum, sum sita við valdið í Føroyum. Tí før­ oy­ingar uttanlands umboða ofta tað framtakshugaða. Nógv hava upplivað og sæð heimin við nýggj­ um eygum, sum bara kann gagna føroyska samfelagnum. Verður hetta veruleiki, fær Før­oyar eitt tættari tilknýti til úti­setarnar – og samstundis skund­ar tað undir, at vit nærkast umheiminum meira, fáa altjóða útsýni og gera samfelagið tíðar­ hóskandi. Føroyingar uttanlands og altjóða útsýni Ingrid S. Henriksen valevni hjá Javnaðarflokkinum Pensjónistar hava ikki fing­ ið lut í økta ríkidøm­in­um í landinum Hagtøl vísa, at seinnu árini eru samlaðu inntøkurnar í landinum nógv vaksnar. At samlaðu inn­tøk­urnar eru vaksnar hava pen­sjónistar, sum einans ella nærum einans hava fólkapensjón, oljuvið­bót og samhaldsfasta at liva av, onki merkt til hvørki sum hækkan av pensjónum ella sum hækkan av útgjaldinum frá Samhaldsfasta. Grundupphæddin í fólka­ pensjónini er ikki hækkað sein­ astu 16 árini (síðan 1999) og varð við løgtingslóg nr. 158 frá 16. des. 2011 samtykt, at viðbótin og onnur almannagjøld árliga verða javnað við 0%. Hetta merk­ ir, at við lóg er nú ásett, at hvørki grund­upphæddin í fókapen­sjón­ ini, pensjónsviðbótin ella olju­við­ bótin verða reguleraðar árliga, soleiðis sum verður gjørt í øðrum norðurlondum, sum vit vanliga ynskja at sammeta okkum við. Pensjónistar, sum einans ella nærum einans hava fólkapensjón, oljuviðbót og samhaldsfasta at liva av, eru bólkur sum ár undan ári livir í fátækraváða ella í beinleiðis fátækradømi. Ársinntøkan hjá hesum pensjónistum lá í 2013 eftir skatt heilar 13.492 kr. undir før­oyska fátækramarkinum. Fólka­pensjón, oljuviðbót og Sam­ halds­fasti mugu tí metast at vera ein fátækraveiting, ið tey eldru í samfelagnum fáa at liva av. Pensjónistar hava ikki fingið lut í flat skattalættanum Pensjónistarnir hava heldur ikki fingið nakran peningaligan fyrimun av flatskattinum hjá borg­ ar­ligu samgonguni. Flatskatturin gav í heilt stóran mun teimum við høgum inntøkum sera stóran peningaligan lætta (skattalætta), meðan flatskatturin hinvegin ikki gav lágløntum pensjónistum ella øðrum við láginntøkum nakran peningaligan lætta ella fyrimun yvirhøvur. Pensjónistar eiga ikki at liva í fátækradømi í okkara vælferðarsamfelag Hagtøl hjá Hagstovu Føroya vísa, at í 2013 livdu 716 fólkapensjónistar í beinleiðis fátækradømi og at fátækradømi millum pensjónistar er vaksið seinnu árini. Henda støða kann ikki góðtakast. Vit eiga sum ríkt vælferðarsamfelag at syrgja fyri at býta ágóðarnar í landinum soleiðis, at hvørki pensjónistar ella onnur láglønt ár undan ári noyðast at liva í nívandi og órættvísum fátækradømi. Okkara eldru hava uppbygt okkara vælferðasamfelag Tey eldru í okkara samfelag hava arbeitt og strevast alt lívið og eru tað tey, ið hava uppbygt hetta land til tað vælferðarsamfelag, vit kenna í dag. Nú, tá tey eru vorð­in pensjón­istar og hava rætt til aldurs­tengda pensjón frá tí al­ menna, sum er til at liva av, má teirra tørn verða komið at fáa hægri upp­hædd at liva eitt rímu­ ligt og sømuligt lív. – Poli­tikkur snýr seg grund­leggjandi um býti av sam­felags­ágóðum – og nú má tørnið verða komið til pen­ sjónistarnar, soleiðis at teir um­ síðir kunnu fáa teirra rættvísa part av samfelagslagkøkuni. Inntøkan hjá pensjónistum eigur at hækka við í minsta lagi 1.000 kr. um mánaðin Onki er meira rímuligt enn at útgjaldið úr Samhaldsfasta verður hækkað, so tey eldru, ið einans hava fólkapensjón, oljuviðbót og Samhaldsfasta at liva av, verða lyft úr fátækrastøðu. Pensjónistarnir mugu fáa í minsta lagi 1.000 kr. afturat um mánaðin eftir skatt, so teir kunnu verða lyftir upp úr fátækrastøðu. – Pensjónistarnir mugu – uttan meiri drál – fáa teirra rættvísa part av samlaða ríkidøminum í landinum. Pensjónistarnir mugu fáa teirra rættvísa part av samfelagslagkøkuni Allir føroyingar skulu hava atkvøðurætt til løgtingsvalið í eitt áramál eftir, at teir eru fluttir av landinum. Vit skulu geva føroyingum uttanlands størri ans. Fólkating og Løgting – annað í senn Viðvíkjandi míni uppstilling til løgtingsvalið Sjúrður Skaale Javnaðarflokkurin segði undan fólka­ tingsvalinum, at tann, sum bleiv vald­ur, skuldi røkja starvið fulla tíð. Hetta er í samsvari við tær leið­ reglur um fólkatingssessin, sum leiðsla floksins hevur samtykt. Har stendur m.a.: "Til tess at fáa sum mest burturúr teim­um møgu­ leikum, sum fólka­tings­sessurin gevur, loyvir Javnaðarflokkurin ikki tí persóni, sum situr á Fólka­ tingi, samstundis at sita á Løgtingi. Verður sami persónur valdur í bæði tingini, tekur næstvaldi sætið á fólkatingi, tá fyrstvaldi er á Løg­ tingi." Ein flokkur er ikki einstaklingar, men júst ... ein flokkur. Og flokkurin ger av, hvussu tey einstøku fólkini verða brúkt best, til tess at røkka floksins málum. Tí segði eg undan fólkatingsval­ inum, at eg for at stilla upp til Løgtingið, um flokkurin ynskti tað. Tað hevur flokkurin nú heitt á meg um at gera – og tí geri eg tað. Men lyftið sum varð givið und­ an fólkatingsvalinum skal kortini haldast. Verði eg valdur á Løgting, fari eg tí at taka farloyvi úr Fólka­ tinginum tá eg eri á Løgtingi. Tá fer so ein annar persónur at vera á Fólka­tingi – fulla tíð. Hetta er, sum eg skilji, sama skipan sum hin flokk­ urin, ið vann ein fólkatingssess í juni, fer at nýta. Eg rokni við at skula brúka mína mestu tíð á Fólkatingi – men heldur ikki tað geri eg av púra einsamallur. Tað er sum sagt leiðslan sum ræður fyri, hvussu hon brúkar síni fólk best - tað verið seg á Løgtingi, í Landsstýri ella á Fólkatingi. Eg kann tí ikki - líka so lítið sum nakar annar - siga júst hvussu og hvar Javn­aðarflokkurin brúkar tey fólk, sum verða vald 1. september. Tað veldst eisini í stóran mun um, hvussu úrslitið verður á valinum, og hvør skipar samgongu eftir valið. Tá dustið eftir val-orrustuna hevur lagt seg verður gjørt av, hvør fer at røkja tey vónandi mongu størv­ini, sum fella flokkinum í lut.