hósdagur 13. august 2015síða 13

FRÍGGJADAGUR 14. AUGUST 2015 SOSIALURIN 92 13 RÓGVI NYBO S tutt eftir at sitandi samgonga millum Sambandsflokkin, Fólkaflokkin, Miðflokkin og Sjálvstýrisflokkin, sum nú er í andstøðu, tók við í 2011, kunngjørdi landsstýrið ein sonevndan avriks­ lista. Yvirlitið vísir støðuna í mál­un­ um, ið samgongan hevur sett sær fyri í samgonguskjalinum og øðr­ um stórmálum hjá lands­stýr­inum. Endamálið var at geva al­menn­ inginum møguleika at fylgja við, hvussu tað gongur at fremja málini hjá sitandi samgongu. Ólavsøkudag skrivaði Kaj Leo Holm Johannesen, løgmaður, út val at verða 1. september. Í somu løtu fella øll tingmál, ið ikki eru avgreidd, burtur, og landsstýrið verður til eitt sonevnt arbeiðslandsstýri, ið bert tekur sær av átrokandi málum og vanligum dagligum viðurskiftum. Sostatt verða ikki fleiri politisk mál framd, fyrr enn nýtt Løgting er valt og sitandi landsstýri antin heldur áfram ella nýtt landsstýri er skipað. Sostatt ber nú til at taka samanum verandi avrikslista – í øllum førum høvuðraðfestingarnar – og hyggja eftir, hvat samgongan kom á mál við, og hvat stendur eftir. Tey málini, sum eru í gongd Eitt av fremstu málunum hjá sam­ gonguni, tá hon tók við, var at fáa javnvág á fíggjarlógina aftur í 2016. Hetta mál er enn ikki framt, sjálvandi tí komið er ikki til 2016 enn, og fíggj­ arlógin fyri árið verður ikki sam­tykt fyrr enn í vetur. Men eftir fram­ skrivingunum í fíggjarlógini fyri 2015 og eftir játtanarkarmunum fyri 2016 verður eitt lítið avlop í 2016. Hetta mál seta vit sum verandi í gongd, tá úrslitið er treytað av fleiri tingum og at enn kann nógv henda, tá fíggjarlógin skal smíðast. Heilsunýskipanin er eisini eitt av málunum, sum eru í gongd. Heilsu­ nýskipanin snýr seg millum annað um at skipa Føroyar í heilsuøki, seta á stovn Fólkaheilsustovn, seta í gildi lóg um endurvenjing, fyriskipa heilivágsgjøgnumgongd og so fram­ vegis. Nógv er framt og nógv av hesum verður í løtuni arbeitt við. Eitt annað mál, ið stóð ovarlaga á listanum hjá landsstýrinum, var at økja munandi um orkuna úr varandi orkukeldum. Sigast kann, at vit eru komin væl áleiðis á hesum økinum og framleiða í dag munandi meira orku úr varandi orkukeldum. Hinvegin stendur eisini í samgonguskjalinum, at landsmyndugleikar og kommunur skulu samstarva, so at oljunýtslan til upphiting verður munandi minni, og at samráðingar skulu takast upp við kommunurnar, har miðað verður eftir at finna eina framtíðarloysn við­víkjandi SEV. Hesum er mann ikki komin á mál við enn, umframt at arbeiðið við at økja um orkuna úr varandi orkukeldum eigur at halda áfram. Tí seta vit hetta málið sum verandi í gongd. Tey framdu málini Eitt annað av stórmálunum var ein sokallað »Vakstrarætlan« fyri Før­oyar. Vakstrarætlanin snýr seg millum annað um at marknaðarføra Føroyar sum ferðamannaland, at miðvíst arbeiða við at fáa útlendsk skip at skráseta seg í FAS og at seta á stovn eitt granskarasetur. Markn­ aðarføringin av Føroyum sum ferða­ mannaland hevur tikið dik á seg og granskingarsetrið varð tikið í nýtslu 31. mai í 2013. Útbúgvingarnýskipanin er eisini framd í hesum valskeiðnum. Her er talan um at seta í verk nýggja breyta­skipan fyri gymnasialu mið­ námsútbúgvingarnar og nýggja yrkisnámsskipan fyri SIT og yrkis­út­ búgvingarnar, sum eru lagd­ar saman í eina skipan. Eitt av stórmálunum var eisini at uppstiga útbúgvingarnar á Vinnuháskúlanum til bachelor- og masterstig, umframt at skipa Sjónám, sum er samanlagdi Klaksvíkar Sjó­ mansskúli og Trygdarmiðstøðin, í Klaksvík. Arbejðsfremjandi tiltøk eru eisini framd í skjótt farna val­skeiði. Hesi snúgva seg í stóran mun um at fasthalda fólk á arbeiðs­mark­n­ að­inum, eitt nú við at áseta krav um virkisvenjing eftir 6 mánaðir á for­sorg og uppfylging av sjúkra­dag­ peninga­málum. Stórmálini liggja eftir Tað hevur hinvegin leingi verið greitt, at samgongan ikki fór at koma á mál við fleiri av teimum stóru málunum. Her er talan um stórar nýskipanir, ið hava grundleggjandi broytingar og koll­veltandi avleiðingar fyri føroyska samfelagið og føroyska búskapin. Her er talan fyrst og fremst um Fiski­vinnunýskipanina. Løgmaður hevði annars sett evstamark á til 1. februar at fáa eina semju um fiski­ vinnunýskipanina, men langt áðrenn hetta varð greitt, at eingin semja fór at verða. Eisini tann stóri parturin av pensjónsnýskipanini liggur eftir á láni. Samgongan legði bragdliga frá landi og samtykti tíðliga í valskeiðinum lógina um eftirlønarsamansparing. Hin parturin er ikki framdur. Hann snýr seg serliga um hvussu pen­ sjóns­aldurin kann hækkast líðandi, hvussu almannapensjónir skulu verða settar saman og fíggjaðar í framtíðini, umframt onnur tiltøk, sum kunnu stimbra fólki at vera longri á arbeiðsmarknaðinum. Harafturat liggur fólka­vakst­ rar­ætlanin, ið skuldi stimbra und­ir fólkavøkstur og minka um fólka­frá­ flytingina, ið stóð við tá samgongan tók við, eisini á láni. Nøkur tiltøk – í bíligara endanum – eru framd, meðan bróðurparturin liggur eftir. Eitt annað høvuðsmál var eisini betri marknaðaratgongd fyri Føroyar. Hetta hevur serliga stóran týdning fyri menningina av fiskivinnuni á landi og møguleikarnar at virka og virðisøkja fiskin her á landi, áðrenn hann verður fluttur út. Málið var at arbeiða fyri sjálvstøðugum lima­ skapi í WTO, nýggjum sáttmála við ES og at útvega fríhandilsavtalur við eitt nú Russland, Ukraina og Turka­land. Landsstýrið hevur gjørt fríhandilssáttmála við Turkaland, um­framt at viðurskiftini við Russ­ land enn eru góð – og munandi betri enn aðrastaðni í Evropa í løt­ uni. Tó er eingin nýggjur sátt­máli gjørd­ur við ES, sum er nógv tann størsti marknaðurin, og ætlaði før­ oyski limaskapurin í heims­hand­ils­ stovninum WTO vísti seg eisini at vera órealistiskur við verandi stýris­ skipan. Hetta høvuðsmálið kann so­ statt ikki kallast at verða framt undir hesari samgongu. Yvirtøkan av útlendingamálum er eisini steðgað – ella fyribils útsett, sum tað stendur á avrikslistanum. Samanumtøka Í hesari grein hava vit bert viðgjørt høv­uðsraðfestingarnar hjá sam­ gong­uni. Gamaní, verður farið niður í ymsu málini hjá hvørjum ráði sær, er nógv framt og nógv arbeiði sett í gongd undir hesari samgongu. Tað slepst tó ikki uttanum, at eftirmælið hjá sitandi samgongu eisini fer at vera merkt av, at veruligu stórmálini ikki vóru framd. ROGVI@SOSIALURIN.FO Høvuðsraðfestingar hjá landsstýrinum Mál Støða Javnvág á fíggjarlógini (í 2016) Í gongd Vakstrarætlan Framt Fólkavakstrarætlan Ikki framt (Álit handað og smærri partar settir í verk) Pensjónsnýskipan Ikki framt (tó lógin um eftirlønarsamansparing er samtykt) Fiskivinnunýskipan Ikki framt Heilsunýskipan Í gongd (m.a. at skipa Føroyar í heilsuøki og seta á stovn Fólkaheilsustovn Føroya) Útbúgvingarnýskipan Framt Betri marknaðaratgongd Ikki framt (bert fríhandilsavtala við Turkaland framd av øllum tiltøkunum) Arbejðsfremjandi tiltøk Framt Orka úr varandi orkukeldum skal økjast munandi Í gongd (framt) Yvirtøka av útlendingamálum Ikki framt POLITIKKUR Hetta yvirlitið vísir høvuðsraðfestingarnar hjá samgonguni, sum tær standa á avrikslistanum. Trý mál eru framd, trý eru í gongd og fimm verða ikki framd. Millum hesi fimm eru eisini øll tey veruligu stórmálini AVRIKSLISTIN: HØVUÐSMÁLINI STANDA EFTIR Frá byrjan hevur sitandi landsstýri havt ein avrikslista, ið vísir, hvussu tað gongur at fremja samgonguskjalið í verki. Yvirlitið vísir, at gongd er sett á nógv, men høvuðsmálini standa eftir og verða ikki framd