hósdagur 10. september 2015síða 9

Fríggjadagur 11. september 2015 sosialurin 104 9 tema Flóttafólk Føroyar mugu hjálpa til – Heimurin brennur, og Amnesty metir, at Føroyar eiga at virða heimsins mest sárbæru so mikið, at evnið verður viðgjørt alt fyri eitt, og at støða verður tikin til, hvussu Føroyar kunnu hjálpa, bæði her og nú og í longdini. Tað sigur Katrin á Neystabø, umboð fyri Amnesty International Føroya Deild Barbara Holm T á tosað verður um flótta­ fólk og hvørt Føroyar eiga at taka ábyrgd á hes­um øki, er Amnesty Inter­ national ikki í iva – vit mugu taka altjóða ábyrgd og taka eina almenna støðu til, hvussu vit kunnu gera tað á besta hátt. – Flóttafólkaøkið er eitt ógvuliga umfatandi málsøkið. Hesi sárbæru menniskju hava, sambært altjóða sáttmálum, rætt til nøktandi hjálp og vegleiðing, og tí er neyðugt at hava eina tilbúgving, sigur Katrin á Neystabø. Hon vísur á, at í løtuni hava Føroyar onga tilbúgving, og tí er av­markað, hvussu vit í veradi støðu kunnu hjálpa. Ríkisrættarliga støðan hjá Føroy­ um ger eisini, at tað er ivasamt, um vit hava løgfrøðiliga ábyrgd at taka ímóti flóttum, tí ríkismyndugleikin umsitur málsøkið fyri Føroyar. Harafturat er tað ein sannroynd, at tað higartil ikki hevur víst seg at vera nógvir so­kall­ aðir spontanir flóttar, sum ynskja at koma til Føroyar. – Men einki av hesum, metir Amnesty, verða nøktandi umbering fyri einki at gera, sigur Katrin. Veruleikin er, at heimurin brenn­ ur. Ófriður og valdsmisnýtsla í nógvum londum ger, at fólk eru noydd at flýggja. Onnur velja at vera í nær­um­hvørvinum, men tey eru í lívs­vanda og í dýrastu neyð. Í hesum sam­band hevur tað týdning at skilja ímillum sokallaðar spontanar flóttar og kvotaflóttar, og gera greitt, at hvussu til ber at hjálpa. – Spontanir flóttur eru ofta tey sterkaru, sum megna at flýggja úr nærumhvørvinum til onnur lond. Hesi menniskju hava rætt til at vera møtt við virðing og tryggleika í mót­ takara­landinum og at fáa nøktandi brá­feingishjálp. Tey hava rætt til at søkja um friðskjól, og tey hava rætt til eitt JA ella eitt NEI. Um tey liva upp til krøvini sambært Flótta­ fólkasáttmálanum frá 1951, so hava tey rætt til at fáa eitt virðiligt uppi­ hald á jøvnum føti við aðrar borgarar, sigur Katrin. Um tey fáa eitt NEI, so hava tey rætt til at verða flutt heima aftur – um tað er nóg trygt – á ein virðiligan hátt. – Hendan bólkin av flóttum eiga vit at tilbúgva okkum til at taka ímóti, tí hóast vit ikki uppliva hetta til dag­ ligt, so vita vit ikki, hvat framtíðin hev­ur at bjóða, og ein slík tilbúgving tekur ár at byggja upp, vísur Katrin á. Seinni bólkurin av flóttum eru kvotaflóttafólk. Hesi eru fólk, sum sam­bært Flóttafólkanevndini hjá ST, eru flokkað sum flóttar við serligum tørvi á endurhúsing. Hesi eru ofta bólkar, sum koma frá londum, har tað ikki er nøkur vón um frið í nærmastu framtíð. – Talan kann vera um børn uttan fylgjara, einligar forsyrgjarar ella fólk, sum hava átrokandi tørv á heilsu­ hjálp. Hesi eru sostatt í eini serliga truplari støðu, sigur Katrin. Amnesty hevur fyrr víst á, at tað væl kann hugsast, at tað eru ávísir bólkar av kvotaflóttafólkum, sum Føroyar við núverandi avmarkaðu til­búgv­ing kunnu hjálpa. Og seinasta upp­ritið, sum Vinnumálaráðið hevur gjørt í mars 2015 vísir, at Føroyar kunnu taka ímóti flóttum, um onk­ ur lítil broyting verður gjørd í út­ lendinga­lógini. – Øll lond í heiminum hava ábyrgd at móttaka kvotaflóttafólk, men alt ov fá lond liva upp til ábyrgd, og fólk í hundraðtúsundatali bíða eftir at lond bjóða seg fram at endurhúsa teimum, sigur Katrin. Politiski áhugin lítil Flóttafólkaøkið er eitt høgt raðfest evni hjá Amnesty International. Før­ oya deild gjørdi ein film um Føroyar og flóttólk í mai 2013. – Vit høvdu almenn tiltøk, sum vit bjóðaðu løgtingslimum- og lands­ týris­fólki at møta til. Men bert fá fólka­vald møttu upp. Vit royndi at fáa flóttafólk á politisk dagskrá, tí støðan var alarmerandi! Vit sendu við­kom­ andi landsstýrisfólki áheitan um at taka evnið upp, men vit frættu ikki aftur, sigur Katrin. Tá vóru áleið 43 mió. fólk skrásett at verða flýdd frá húsi og heimi. Harav 13 mió. úr egnum landi, av hes­ um vóru 2 mió. sýrar. Og nú - tvey ár seinni – er talið økt til fleiri enn 60 mió. Næstan 20 mió. eru nú flýdd úr egnum landi, og talið av sýrum er tví­faldað upp í 4. mió. Og enn røkist einki fyri, at hesi tøl minka. – Heimurin hevur altso skríggjað leingi og skríggjar framvegis eftir, at lond taka felags ábyrgd at hjálpa hes­um fólkunum. Men ov fá velja at hoyra hesi neyðarróp, vísur Katrin á. Ein hjartaskerandi mynd av lítla dronginum Aylan Kurdi, sum lív­leysur skolaði upp á land á eini strond í Turkalandi, setti navn og andlit á ræðuligu avleiðingarnar av borgara­krígnum í Sýria. Myndin fekk aftur­ljóð kring heimin, og fleiri lond byrjaðu at tosa um ábyrgd, men enn er langt á mál. Føroyar mugu taka eina almenna støðu Amnesty fer áhaldandi at arbeiða við at minna polistisku skipanina á okkara altjóða ábyrgd. Føroya Deild hevur ta greiðu sannføring, at polit­ iski myndugleikin eigur at taka eina støðu og átaka sær altjóða ábyrgd yvir­fyri heimsins neyðstøddu. – Og politiski myndugleikin eigur síðani at gera eina ætlan við bæði stutttíðar- og langtíðarmálum sum greitt áseta, hvussu vit kunnu hjálpa heims­ins neyðstøddu. Vónandi fara vit at síggja evnið raðfest í komandi sam­gonguskjali, sigur Katrin á Neystabø. Amnesty heitir í hesum døgum á Evropa um at standa saman um at endur­skoða flóttafólkapolitikkin og at deilast um ábyrgdina. Evrpa má standa saman um at tryggja lóg­ ligar og tryggar farleiðir til Evropa. Evropa má standa saman um at bøta um umstøðurnar í mót­tøku­ mið­støðunum í móttakaralondunum. Og Evropa má standa saman um at endur­húsa teimum flóttunum, sum hava rætt til uppihald. – Og í hesum samstarvinum kann Føroyar taka sín lut, t.d. við at senda bjarginarskip, t.d. við at senda pen­ing til neyðhjálp og t.d. við at endurhúsa serliga sárbærum flóttum, sum ST metir hava átrokandi tørv á endur­ húsing, vísur Katrin á. Amnesty Katrin á Neystabø, umboð fyri Amnesty International Føroya Deild.