hósdagur 10. september 2015síða 22

Fríggjadagur 11. september 2015 sosialurin 104 22 Nátungatíðin er Nú nátungatíðin er av á hesum sinni, hava vit skrivað nakrar hugleiðandi reglur um hesa tíðina av heystinum, og í aðrari grein á hesi opnu verður eisini spurt, hvat rætta navnið á fuglinum er – náti ella havhestur? Vilmund Jacobsen N ú septembermánaði skjótt er hálv­runnin, má nát­unga­tíðin sigast at vera av á hesum sinni. Nakrir hampiligir dagar hava verið og teir, ið hava ligið fram við, tá løt­ ur­nar vóru, hava fingið væl av náta. Bæði góðir og minni góðir nátadagar eru gjørdir, sum tað altíð er í nátunga­ vertíðini. Hetta er heystartíð, og veðr­ ið er skiftandi. Hareftir verður eis­ini veiðan. Flestu, sum veiða nátunga á sjón­ um, taka bert til húsbrúks, men tað eru eisini nakrir – og kanska ikki so fáir – ið taka so mikið, at teir eisini kunnu selja burturav. Prísurin fyri royttan ella skoldaðan nátunga á marknaðinum í ár hevur ligið millum 70 og 80 krónur stykki og onkur, sum hevur selt í størri tali til keyparar, hevur selt fyri einar 65 krónur. Tíð og stríð Nátungatíðin er ein hugnalig tíð hjá teimum, sum gera nakað við tað, og tað er eisini hugnaligt á bygd og í bý, tá svidnaroykur kennist um havna­ løgini. Nátungaveiðan er serliga knýtt at ávísum bygdum, men leitar tú tær ein túr í Álaker ella á havnalagið á Argjum í vertíðini, sært tú eisini, at menn fáast við fugl her. Nógv arbeiði er av at taka, royta, svíða, reinsa og salta fuglin, og tað kann eisini taka ein fittan part av ein­um degi at selja á marknaðar­ pláss­inum í Vágsbotni í Havn ella aðra­staðni. Her er tað útboð og eftir­ spurn­ingur sum er avgerandi fyri prís og ta tíð tað tekur at sleppa av við fuglin. Eru tríggir mans saman um vinnu­ ligu nátungaveiðina, eru gjarna tveir mans á báti og ein í landi – ella ein á báti og tveir í landi. Hetta veldst alt um, hvussu tøkan roynist, og hvussu nógv liggur niðurfyri at royta og ann­ ars at fáa frá hondini á landi. Hvussu skjótt tað gongur at gera eitt hampiligt tal av fugli klárt til grýt­ una, veldst alt um, hvussu roynd­ir menn eru, og hvørji amboð teir hava at arbeiða við. Flestu, sum gera nakað serligt burtur úr nátatøku, eru gjarna væl út­gjørdir við neysti/ egningarskúri, royti­maskinu, gassgrýtu og kanska blandi­maskinu at vaska fuglin í. Tað eru nevniliga teir, sum eru farnir at vaska nátunga í blandi­ maskinu, og tá tú hevur eina gass­ grýtu við heitum vatni, tekur tað onga tíð at vaska eitt stórt tal av fugli. Einir 30-35 nátungar fara í blandi­ maskinuna í senn, og eftir lítlari løtu er allur fuglurin so gullreinur. Teir, sum brúka blandimaskinu til fuglavask, plaga at binda handklæði um jørnini inni í maskinuni, soleiðis at fuglurin ikki tekur skaða. Eitt sind­ur av sodu verður stoytt í. Síðan fer fugl­urin í maskinuna við høvdi, veingj­um og beinum, og tað tykist sum um veingir, høvd og kanska bein­ini skrubba og skúra fuglin rein­ an í heita vatninum og soduni. Vertíðin er av Eitt sindur ymiskt er frá ári til ár, nær nátungin flýgur av rókini og á sjógvin, men nakrar dagar eftir 20. august, kanska 22., 23. ella 24. august, plaga menn at taka teir fyrstu ungarnar á sjónum. Árini kunnu vera ymisk. Okkurt árið hava menn gjørt góðar dagar longu 23. august – og okkurt annað ár fekst eingin fuglur 26. august, tó at roynt varð á góðari nátaleið. Ymiskt spælir inn sum ger, nær ungin er búgvin at flúgva av rókini. Í fyrsta lagi veldst um, nær nátin verpur, og nær fuglurin legst at bøla egginum. Í teimum oyggjum, har traditiónin at ræna nátaegg framvegis livir, plaga menn at ræna um 20. mai. Ræn­ingar­ tíð er, tá fuglurin hevur vorpið, men eggið skal helst ikki vera komið í stropa. Náti bølir eggið í einar 52-53 dagar, áðrenn ungin kemur út, og tað er væl longri enn fleiri onnur fuglasløg bøla. Í fuglabókum verður sagt, at tað tekur unganum umleið 49 dagar at búnast og gerast floygdur. Nátin minkar Eins og seinnu árini ikki hava verið so blíð við svartfuglin, lomviga og lunda, er líkt til, at hetta eisini er gingið út yvir nátan. Lítið man vera at ivast í, at minkingin í sjófuglastovninum hongur saman við minkingini í toska- og hýsustovninum, sum aftur hongur rímiliga neyvt saman við minkandi føði. Føðin hjá bæði fiski og svartfugli er nebbasild, og í fuglabókum verður sagt, at føðin hjá náta er fiskur, krabba­dýr og slógv – ivaleyst slógv frá skipum og bátum, tá fiskur verður kruvdur. Tað er ilt at seta neyv tøl á, hvussu støðan hjá nátanum er. Ávísar kann­ ingar eru og vera gjørdar, men spurningurin er, um tær eru nóg umfatandi til at geva eina heildar­ mynd av støðuni. Greitt er tó, at eins og svartfuglastovnurin er minkaður, er stovnurin av náta eisini minkaður – ella í øllum førum verður minni vorpið og minni kemur á sjógv í nát­ unga­tíðini. Við berum eygum kann vera tor­ ført at meta um støðuna hjá nát­ anum, og tað er eisini torført at meta um, hvussu nógv kemur á sjógvin nú í mun til fyri nøkrum árum síðan. Á nátungaveiði spælir veður og vindur nógv inn, og tá so nógv hevur verið til av náta gjøgnum so mong ár, er trupult at staðfesta eina mun­andi minking við berum eygum – og av­ markaðum hagtølum. Her síggja vit ein stóran dag á nátaveiði. Lastin er full, og á dekkinum eru fleiri kassar. Talið av fugli táttar í 800 Summir royta og aðrir skolda. Tað er líka sum knýtt av ymiskum økjum, hvussu nát­ungin verður handfarin mangt og hvat