mánadagur 14. september 2015síða 12

Mánadagur 14. september 2015 · Nr. 105 12 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Henrik Weihe Joensen ráðgevi í trygdar-, verju- og tilbúgvingarmálum 1. Inngangur Nógv týðir upp á, at avbjóðingin við at handfara Sea Shepherd felagsskapin ikki í nóg stóran mun er viðgjørd í formligu kørmunum hjá Tilbúgvingarráðnum. Høvuðsorsøkin til hetta afturhaldni er, at danskir myndugleikar ikki ynskja, at trygdarpolitisk mál, sum Sea Shepherd felagsskapurin er ein partur av, verða sett í talu í Føroyum sum eitt trygdar- og verjumál. Tí vera mál sum til dømis Sea Shepherd ikki umrødd í einum føroyskum Tilbúgvingarráðið, sum er skipað sambært løgtingslóg um tilbúgving. Ein nærri grundgeving fyri hesum uppáhaldi kann lesast í einari greining, sum eg skrivaði fyrr í ár, og sum sæst á leinkjuni her http://www. tiljar.fo/greinar/blog4.php Tá átrokandi trygdar- og verjupolitisk mál viðvíkjandi Føroyum ikki vera sett í talu og umrødd í røttum samanhangi sum til dømis í Tilbúgvingarráðnum, so verður eisini tann lóggáva, sum verður gjørd á økinum, skeiklað. Tað hava vit sæð í sambandi við grindalógina, sum eg skrivaði eina grein um fyrr í ár, og sum kann lesast á leinkjuni her http://www.tiljar.fo/greinar/blog10.php Ein onnur orsøk til, at Sea Shepherd felagsskapurin ikki er viðgjørdur í Til– búgvingarráðnum, er allarhelst tann, at formaðurin í ráðnum, sum var deildarstjóri á Brunaeftirlitinum, nýliga er farin úr starvið. Tað vil við øðrum orðum siga, at tað bæði er ein politisk/skipanarlig- og persónlig forðing fyri, at Sea Shepherd felagsskapurin verður viðgjørdur í Tilbúgvingarráðnum. Hesar forðingar má og kann tað gerast nakað við, men tað hevur raðfesting sum fyritreyt, at tað verður orðaður ein trygdar- og verjupolitikkur í ríkisfelagsskapinum, sum eisini fatar um føroyska samfelagið. Verður Føroyar einaferð í framtíðini ein sjálvstøðug tjóð, so verður trygdarpolitikkurin tillagaður við atliti til Føroyar sum ein statur. Mynd 1 vísir ymiskar avbjóðingar av trygdar-, verju- og tilbúgvingarligum slag, sum føroyska samfelagið kemur út fyri. Myndin vísir eisini teir vígvallir, sum strateg– isk leiðsla skal útinnast í mun til fyri at føroyskir myndugleikar kunnu handfara hesar avbjóðingar. Mynd 1 Men áðrenn eg greiði frá, hvussu farast kann fram strategiskt fyri at leggja niður forðingar soleiðis, at ein trygdar- og verjupolitikkur kann orðast fyri Føroyar, skal eg fyrst greiða eitt sindur frá um Tilbúgvingarráðið og Tilbúgving Føroya. Í hesum sambandi eisini teir fyrimunir, ið eru við at brúka hetta ráðið og hesa tilbúgvingarætlan, sum tvey snúningspunkt í handfaringini av trygdar-, verju- og tilbúgvingarligum avbjóðingum í Føroyum. 2. Tilbúgvingarráðið Tilbúgvingarráðið er skipað sambært tilbúgvingarlógini § 4, sum bleiv sett í gildi í 2012 og sum er soljóðandi: § 4. Skipað verður eitt Tilbúgvingarráð, sum skal ráðgeva landsstýrismonnum í tilrættisleggingini av tilbúgvingini. Lands– stýrismenn leggja týðandi tilbúgvingarmál og øll uppskot til lógir og kunngerðir við– víkjandi tilbúgving fyri Tilbúgvingarráðið til ummælis. Tilbúgvingarráðið kann eisini av sínum eintingum taka tilbúgvingarmál upp til viðgerðar. Í viðmerkingunum til § 4 í lógarupp– skotinum stendur skrivað um endamáli við Tilbúgvingarráðnum: Endamálið hjá ráðnum er at tryggja yvirskipaðu myndugleikunum eitt full– fíggjað fakligt grundarlag fyri avgerðum um tilrættislegging av tilbúgvingini. Um manningina í Tilbúgvingarráðnum stendur skrivað í somu viðmerkingum m.a. soljóðandi: Skotið verður upp, at ráðið hevur eina avmarkaða fasta manning, men at ráðið verður víðkað við viðkomandi manning til viðgerð av ymiskum fakøkjum. Tað verður uppgávan hjá formanninum, sum umboðar tilbúgvingarsamskipanina, at tryggja, at viðkomandi førleikar verða tiknir við í Tilbúgvingarráðið, tá tað er neyðugt. Tilbúgvingarráðið er sostatt skipað við tí endamáli, at ráðgeva yvirskipaðum myndugleikum í Føroyum um tilbúgvingar– mál, bæði tá hesi mál vera løgd til rættis í “friðartíð”, men eisini tá átrokandi til– búgvingarmál stinga seg upp í “ófriðartíð”. Hjáveran av Sea Shepherd felagsskapinum í Føroyum er dømi um eitt tilbúgvingarmál, sum skapar “ófrið” í Føroyum, og sum tí eigur at verða viðgjørt í Tilbúgvingarráðnum. 2.1 Fyrimunurin við at brúka Tilbúgvingarráðið í handfaringini av trygdar-, verju- og tilbúgvingarmálum Tilbúgvingarráðið hevur sum nevnt eina fasta manning, men líka so týdningarmikið er tað, at viðkomandi myndugleikar og/ella persónar verða tiknir við í ráðið, tá tað er brúk fyri tí. Hetta ger seg millum annað galdandi í mun til handfaring av Sea Shepherd – ein handfaring, sum er eitt samstarv í totalverjuhøpi millum danska hervaldið, politiið, føroyskar landsmyndugleikar, kommunur og ávísar privatar aktørar. Tað er tí møguligt, at føroyskir og danskir myndugleikar saman í Tilbúgvingarráðnum umrøða avbjóðingarnar í sambandi við Sea Shepherd felagsskapin. Hóast formaðurin í Tilbúgvingarráðnum er farin úr starvið, so kann næstformaðurin í ráðnum, sum er Fútin, kalla inn til fundar. Fútin hevur frammanundan ein høvuðsleiklut, tá talan er um at samskipa átakið hjá totalverjuni mótvegis Sea Shepherd felagsskapinum. Fútin hevur nevnliga ábyrgdina av, sambært donsku rættargangslógini, sum er sett í gildi í Føroyum, at politiið heldur lóg og landaskil í Føroyum. Í serligum og størri átøkum, sum Sea Shepherd felagsskapurin er eitt dømi um, fær Fútin og politiið bert hildið lóg og landaskil, um hjálp fæst frá aktørunum í totalverjuni, sum nevndir eru omanfyri. 2.1.1 Tilbúgvingarráðið má virka proaktivt Nevnda áseting § 4 í tilbúgvingarlógini leggur upp til, at Tilbúgvingarráðið eisini tekur tilbúgvingarmál upp til viðgerðar av sínum eintingum. Tað vil siga, at ráðið allatíðina má fylgja við og taka støðu til, um ávís tilbúgvingarmál eru av slíkum átrokandi slag, at tey mugu viðgerast beinanvegin og frammanundan ásettu fundartíðspunktini. Tað hevði verið natúrligt, at umrøtt avbjóðingarnar við Sea Shepherd felags– skapinum í Tilbúgvingarráðnum. Ráðið er til tað sama, eisini til at viðgera trygdar- og verjumál, sum eg havi allýst Sea Shepherd felagsskapin til at vera. Tilbúgvingar-, trygdar- og verjumál hoyra saman bygnaðar– liga og søguliga, sum eg havi víst á omanfyri í hesari greining. Í tí sambandi hevði tað verið skilagott, at tikið fólk inn í Tilbúgvingarráðið eftir tørvi til at ráðgeva føroyskum og donskum myndugleikum, og sum kunnu koma við ítøkiligum hugskotum til átøk av lóggávu- og skipanarligum slag – átøk, sum kunnu verja føroyska samfelagið í mun til Sea Shepherd felagsskapin. 3. Tilbúgvingarráðið eigur at samganga við tilbúgvingarætlanini nevnd Tilbúgving Føroya Táverandi Tilbúgvingarstovnur Føroya (nú Vørn) lat á sumri 2012 úr hondum eina tilbúgvingarætlan fyri Føroyar nevnd Tilbúgving Føroya. Tilbúgvingarætlanin bleiv gjørd í samstarvi við lands- og kommunalar myndugleikar, men henda tilbúgvingarætlan er enn ikki sett í gildi í Føroyum. Í viðmerkingunum til uppskot til áðurnevndu tilbúgvingarlóg, s. 9 stendur skrivað m.a. soljóðandi um endmáli við Tilbúgving Føroya: Við síðuna av tilbúgvingarlógini verður arbeitt við at gera eina samvirkandi til– búgvingarætlan fyri Føroyar. Tað er upp– gávan hjá landsstýrismanninum í til–búgv– ingarkomandi pørtum, at tryggja, at ein slík ætlan verður gjørd fyri, hvussu ymisku sektorøkini og kommunalu tilbúgvingarnar kunnu virka sum ein eind. Arbeitt verður við at gera eina til– búgvingarætlan, nevnd Tilbúgving Føroya, sum skipar ein bygnað fyri kreppustýring í Føroyum, sum er ein sjálvstøðug eind, og vísir til og hevur sum fyrimynd National Beredskabsplan í Danmark. Bygnaðurin verður kjølfestur á politiskum stigi í landsstýrinum og á fakligum embætismannastigi við einum Kreppustápi. Landsstýrið og kreppustápurin kunnu í einstøkum førum, tá talan er um eina serliga skaðahending, størri vanlukku ella kreppu, sum kann hava eina stóra ávirkan á tað føroyska samfelagið, virka sum ein kreppustýringseind. Henda tilbúgvingarætlan, Tilbúgving Føroya, sum var gjørd klár til brúk á sumri í 2012, átti at verið sett í gildi í Føroyum. Á henda hátt kundu mannagongdirnar, ið eru ásettar í Tilbúgving Føroya, verið brúktar í Tilbúgvingarráðnum sum samtíðis kundi virka sum eitt kreppuráð, tá serligar og/ella størri hendingar gera seg galdandi í Føroyum. 4. Forðingar í ríkisfelagsskapinum, sum arbeiðast má við, tá trygdar- ! Mynd 1. Avbjóðingar í Føroyum av trygdar-, verju- og tilbúgvingarligum slag og handfaring av hesum avbjóðingum við útinnan av strategiskari leiðslu á ymiskum vígvøllum (Weihe Joensen, H. 2015 við íblástri frá Marcussen, M.) Greining – Ein føroyskur trygdar- og ver fyri, at Tilbúgvingarráðið og Tilbúgving kjak