týsdagur 15. september 2015síða 34

Mikudagur 16. september 2015 · Nr. 106 2 Sosialurin Føroyingar fáa sær granskararútbúgving sum ongantíð fyrr. Tað eru í øllum førum fleiri enn 50 føroyingar í gongd við ph.d.lestur í løtuni. Nøkur av hesum eru inn­ skriv­að á Fróðskaparsetrinum, meðan fleiri eru innskrivað við útlendsk universitet. Felags fyri flestu av hesum fólkum er, at tey ar­beiða miðvíst við at granska føroysk evni og við føroyskum tilfari. Bara her í heyst hava trý ph.d. lesandi, stuðl­aði úr Granskingargrunninum, vart sína ph.d. ritgerð. Fleiri eru ávegis eisini. Tey hava verið innskrivað við universitet í Danmark, Svø­ríki og Stóra Bretlandi. Eisini vita vit um tvey afturat, sum hava búð í Føroyum áður, og sum nú hava granskað í føroyskum evnum í sínum ph.d. arbeiði, ávikavist í Svøríki og Danmark. Hesi hava øll við miðvísum ar­ beiði lagt stór klípi afturat vitanini um før­ oysk viðurskifti. Tey hava eisini vunnið sær førleikar at arbeiða sum granskarar. Vit eiga í hesum fólkum eitt stórt tilfeingi, sum kann brúk­ast til at menna føroyska samfelagið enn meira á fleiri økjum. Nøkur teirra eru longu í starvi í Føroyum, meðan onnur ar­ beiða uttanlands. Evnini, sum arbeitt verður við, hava ikki bara týdning fyri Føroyar, men fyri allan heimin. Eitt nú hevur granskingin hjá Havstovuni av havøkinum í Norður­atlans­ havi stóran týdning fyri at kunna skilja saman­hang og ávirkan á havstreymarnar kring allan heimin og hvussu fiskastovnarnir hanga saman. Okkara granskarar arbeiða neyvt saman við øðrum granskarum og ar­ beið­ið verður stuðlað av Horizon 2020, ES- gransk­ingar­skránni, júst tí at hetta eru evni, sum hevur týdning fyri alt Evropa. Fleiri dømi eru á heilsuøkinum, har granskarar við at kanna ymsar stórar sjúkur, kunnu geva síni týdningamiklu íkøst til betri at skilja, við­gera og fyribyrgja ymsar vanligar, eitt nú Alz­heimers, Parkinsons, tarmbrunasjúkur og panikk­angist. Heilsuøkið er tað økið, sum størst fokus er á granskingarliga í løtuni. Við fænum úr Sjúkra­kassagrunninum, har fyrstu játtan­ir­ nar vóru latnar í desember 2014, hevur tað verið møguligt at fara undir fleiri nýggjar verk­ætlanir, sum bæði geva nýggja vitan og skapa vitanarstørv. Í næstum verður eisini avtala gjørd millum Fróðskaparsetrið og Sjúkra­hús­verkið um samstarv við stuðli úr Sjúkra­kassagrunnninum. Í desember verður annað umfar av játtanum til gransking úr hes­um grunninum. Hendan raðfestingin fer eftir okkara tykki at hava stóra ávirkan og fer at menna heilsuøkið sum heild. Vit bíða nú í spenningi eftir at frætta, hvussu nýggja samgongan ítøkiliga ætlar at rað­festa gransking og skipa økið. Royndirnar á heilsu­økinum vísa greitt, at vit hava nógv eld­hugað og væl skikkað fólk, sum eru til reið­ar at fara til verka á fleiri økjum. Fáa føroyskir granskarar uttanlands møgu­leikan, so vilja flestu teirra fegnir koma heim at arbeiða. Men tað er eisini onnur enn før­oyingar, sum hava hug at koma hendan vegin, tí evnini eru mong og umstøðurnar spenn­andi. Vit arbeiða í løtuni við at fáa bæði føroyskar og útlendskar granskarar at gagnnýta skipanina Marie Curie, sum er partur av Horizon 2020, har til ber at fáa játtað stuðul til løn og rakstur í 2 ár at grans­ka í aktuellum evnum í øðrum landi enn sínum egna. Okkum tørvar at fáa fólk hend­an vegin úr ymsum londum við vitan og íblástri, eins og okkara áttu at farið út at deilt sína vitan við onnur, samstundis sum tey kun­du vunnið sær nýggja týdningarmikla vitan og víðka sjónarringin. Á Vísindavøkuni kanst tú koma at síggja og hoyra, hvat granskarar arbeiða við í dag og at tosa um, hvat til ber at fara undir, um um­støður verða til tess. Vælkomin á Vísindavøku! Annika Sølvará Stjóri fyri Granskingarráðið Oddagrein Eins og undanfarin ár fara vit at enda Vísindavøkuna við eini kvøld­ setu. Hon verður í iNOVA fríggja­ kvøld­ið 25. september kl. 19.30. Á skrán­ni eru vísindi í álvarsligari og lættari formi. Afturvið bjóða vit okkurt gott at drekka frá Føroya Bjór og eitthvørt salt at bíta í. Hvussu fáa vit meira burturúr fiskivinnuni Seinastu mánaðirnar hevur verið dúgliga tosað um fiski­vinnu­ ný­skipan, um virðisøking og meirvirkan, men hvat liggur í øll­ um hesum er ikki so greitt. Á kvøld­ setuni fara vit at spyrja, um tað ber til at fáa størri virðisøking til fyri­ tøk­ur og samfelagið við at fáa alt til­feing­ið uppá land og tilvirkað í Før­oy­um. Tveir serfrøðingar koma við sínum boðum uppá onkrar av hesum spurningum, og síðani fáa áhoyr­ar­ar­nir høvi at kjakast um evn­ið. Unn Laksá, ph.d. í politikki og samskifti, fer at siga frá um verk­ ætlanina “Alt í land”, sum hon er partur av. Síðani fer hon at hug­ leiða um møguleikarnar fyri at fáa gagn­nýtt alt tilfeingið við støði í roynd­um aðrastaðni. Hans Ellefsen, ph.d. í bú­ skap­ar­frøði, fer at umrøða hug­ tak­ið virðisskapan í mun til útflutningsvirði og fram­leiðslu­ kost­nað. Er eitt høgt útflutn­ings­ virði í sær sjálvum eitt mál ella er tað einans virðisøkingin, sum hev­ ur týdning? Hava samfelagið og fyri­tøk­ur mótstríðandi áhugamál ella kunnu hesi ganga upp í eina hægri eind? Lagt verður upp til kjak við ser­lig­um denti á møguleikar fyri gransk­ing og nýskapan. FC Trón kvinnurnar syngja Fyri góðum 2 árum síðani byrj­aðu fleiri kvinnur at spæla fót­bólt og svimja sum liður í eini gransk­ingar­ verkætlan hjá Magna Mohr. Verk­ ætlan­in kallaðist Svim-og-Spæl, stytt SOS. Fyrsta verkætlanin er liðug og úrslitini hava verið bæði nógv og áhugaverd. Nú eru eini 400 fólk, flest kvinnur, farin at spæla heilsufótbólt í átaki, sum er bein­leiðis uppfylging av SOS-verk­ætlan­ini. Fleiri av teimum kvinnunum, sum spældu fótbólt í SOS verk­ ætlanini, hava hildið hetta vera so stuttligt og gott, at tær hava stovn­ að egið fótbóltsfelag, FC Trón. Á Vísindavøkuni koma hesar við onkr­um stuðlum at syngja fyri okk­um. Miðlaheiðurslønin 2015 Síðsta evnið á skránni á kvøldsetuni er handanin av ársins heiðursløn fyri miðling av gransking. Her verð­ur avdúkað, hvør fær ársins heiðurs­løn, og heiðursblað og ein kekk­ur á 5.000 kr. verða handað. Hetta er fjórða árið, at miðla­ heiðurs­lønin verður handað. Hon varð latin á fyrsta sinni í 2012, tá Dorete Bloch sála, professari í lívfrøði, fekk heiðurin. Í 2013 var tað Pál Weihe, professari í fólka­heilsu­ frøði, og í 2014 var tað Kári Sólstein, journalistur. Tað er ein nevnd við um­boðum fyri Føroysk Miðlafólk, Fróð­skap­ar­ setur Føroya og Granskingarráðið, sum ger av, hvør skal hava heiðurin, eftir uppskoti frá fólki. Kvøldseta til álvara og gaman Fríggjakvøldið á Vísindavøkuni bjóða vit til kjak um møguleikar í fiskivinnuni, vit fara at fáa sang frá fótbóltskvinnunum í FC Trón, og ársins miðlaheiðursløn verður handað Vísindavøkukvøldseta Kl. 19.30 í iNOVA • Framløgur við Unn Laksá og Hans Ellefsen • Kjak • Sangur frá FC Trón • Handan av ársins miðlaheiðursløn • Okkurt leskandi verður afturvið Mynd: Lý Høgnadóttir Mohr