mánadagur 28. september 2015síða 11

11 Mánadagur 6. januar 2014 · Nr. 2 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Mánadagur 28. september 2015 · Nr. 111 UMMÆLI Gulla Øregaard Havi í kvøld verið til veitslu í Norðurlandahúsinum. Veitslan hevði eitt hóttalag, sum gav áskoð­ aranum óteljandi løtur til látur, kenslurok og djúphugsan. Mentali vesaldómurin hjá føð­ ingar­dagsbarninum Helga Dýrindal Joensen á hansara 65 ára degi verður borin fram á ein originalan og ikki sørt øsandi máta í brotum og sett saman, so áðrenn tú varnast fær tú eina familju­ søgu um hvussu ein familja átekur sær ábyrgd, ella flýggjar, tá ótamd kynslig megi er oyðandi fyri álitisviðurskiftini millum børn og foreldur. Leikurin »Veitslan« í føroyskari týðing og av føroyingi leikstýrd rakar inn í sál og sinn og noyðir ein at síggja veruleikan, har flest øll verða glatað, tá umsorganarsvikið er størst. Thomas Vinterberg og Mogens Rukov hava gjørt leikritið við støði í filminum »Festen«. Gjøgnum sálarfrøðisligar lýsingar fata vit, at her er ein dysfunktionel familja, har ørskapur, undirskot og yvir­drivið huglag renna saman, tá ið elsti sonurin Kristian heldur taluna um kynsliga misnýtslu á hátíðar­ deg­num hjá pápanum. Pápin Helgi hevur útsett børn síni fyri kynsligum ágangi í barnaárum, og týðiliga skatt tey. Hjá eina barninum Lindu, sum er tvíburðasystir Kristian kostaði mis­ brúkið lívið, sum hon sjálv tók. Hesin sorgarleikur verður grund­ støðið at skilja, hvat slíkt kostar, sum tað er, at svíkja síni børn. Undirritaða hevur sæð danska filmin »Festen« , so eg hevði kunnleika til innihaldið. Sjónleikur og filmur eru tvær ymisk­ar greinar at fortelja eina søgu, og her verður so føroyska útgávan av »veitsluni« nakað serstakt, tí hon er beint framman fyri tær við livandi leikarum og avrikum. Sum áskoðari kanst tú ikki rýma. Myndirnar koma, sum perlur á snóri, bæði tær, sum tú ikki brýggjar teg um, og so hinar hjartanemandi. Hetta er eins og í veruliga lívinum, at tú má taka ábyrgd og støðu til, hvat eitt menniskja kann bjóða sær sjálvum, og tað er her, at tvíburðabeiggin Kristi­ an ger allan munin. Leikurin vísir okkum sínámillum sambondini í familjuni, eisini tey van­ skeplaðu, og tú fær gásahold at síggja neyðini hjá Kristiani í stóru upp­ gerðini. Eisini hjá systrini Helenu, sum Beinta Clothier spælir væl. Søgan hjá Vinterberg gerst so ágang­andi, at tá alt tað ytra bráðnar burtur og sálarneyðin gerst lýsandi sjónlig, tá verða vit førd inn í ein heim, har øll atferðin hjá pápanum kemur til sjóndar, og vit hoyra, síggja og sansa, hvussu hann hevur oyðulagt grund­ støðið hjá børnunum. Leikurin vísir sam­stundis eitt rørandi samband mill­um børnini, sum er sjáldsama væl lýst, og henda tulking ger søguna so inniliga . Føroyska pallútsetingin er listarliga væl frágingin. Pallurin er nýmótans. Hann er ráður. Hann er spennandi og hann er veruliga uppbygdur á ein nýggjan og heilt annnarleiðis hátt, enn tað, sum vit eru von við. Her eru fleiri spæli­støð, og tað krevur av okkum áskoðarum, at vit samstundis skulu fyrihalda okkum til fleiri samkoyrandi støður og søgur í leikinum. Tað ger, at uppgerðin við pápan verður tikin inn og fatað í kompleksa (samansetta) sam­spælinum millum rúm og menn­ iskja. – Her er talan um veruligt nýbrot í føroyskum teatri. Ljóssetingin er nakað fyri seg og verður meistarliga brúkt. Tónleikurin, sum Joachim Holbæk, danskur tóna­ smiður hevur skapað til leikin var sum ein veruligur undirliggjandi linni til ørskapin, ruðuleikan og uppskrúvaða kensluspælið. Dramaturgisk meistar­ liga væl brúktur. Leikaraavrikini eru mong og sera góð, men bjartast lýsir Hjálmar Dam, sum spælir Kristian. Hansara presisión, hansara diktión, hansara totala nærvera á pallinum er framúr­ skarandi. Karakterurin gerst ljósur, sjálvt í myrkri. Eg havi saman við áskoðarum verið til veitslu, har Marita Dalsgaard, leikstjóri saman við hjálparleikstjóra Gunhild V. Michelsen og einum stórum dugnaligum (kompetentum) liði av fakfólki hava gjørt eitt samfelagsmál sjónligt fyri hvørjum einasta áskoðara, at har sum vaksin fólk svíkja sínar eftir­komarar, har býðir ikki bøtir. At talan er um eitt stórt saman­ sett lið av listafólki frá norður­lond­ um ger uppsetingina so mikið meira spennandi, at stríðið, sum henda upp­seting má hava verið, er loyst fyri­ myndarliga frá fram­leiðslu­stjóranum Kristiannu Winther Poulsen til smá­ dreingirnar í leikinum, sum enn eru óskrivaði bløð. Hjartaliga til lukku til tykkum øll, sum hava givið okkum hesa listarligu uppliving. At Marita Dalsgaard, leikstjóri við dirvi, vitan og hugflogi hevur ríkað føroyska pallin, kunnu vit fegnast um. »Veitslan« – Ágangandi søgan fær tað ytra at bráðna burtur Søgan hjá Vitherberg gerst so ágangandi, at tá alt tað ytra bráðnar burtur og sálarneyðin gerst lýsandi sjónlig