hósdagur 1. oktober 2015síða 10

Fríggjadagur 2. oktober 2015 sosialurin 113 10 tema Rógvi Nybo H apping er ein aftur­vend­ andi trupulleiki, ið við jøvnum millumbili birtir kjak. Sum oftast eru tað einstøk og ítøkilig dømi um serliga grova happing, ið elva til at kjakið um happing aftur tekur seg upp. Ofta eru tað eisini teir somu spurningarnir, ið stinga seg upp aftur. Spurningar um ábyrgd, um hvør ger og hvør eigur at gera hvat, umframt um skúlar og myndugleikar annars taka happing í álvara. Ein av felagsskapunum, ið millum annað veitir hjálp og ráðgeving í samband við happing, er Barnabati. Tú & Eg Ráðgevingin hjá Barnabata fær á hvørjum ári millum 400 og 600 kall frá í høvuðsheitum ungum og børnum, men eisini avvarðandi, ið leita sær hjálp og ráðgeving til ymsar truplar spurningar ella trupulleikar. Happing er ein av teimum spurn­ing­ unum. Hjá ráðgevingini merkist tað eisini, at summar tíðir eru tað fleiri, ið leita sær hjálp, enn aðrar. Eitt nú um høgtíðirnar, tá familjurnar eru meira saman enn aðrar tíðir. Men eis­ ini tá skúlarnir byrja aftur, tá serlig átøk verða gjørd, ella tá kjakið um happ­ing birtist aftur av enn einari grovari sak, venda fleiri sær til Tú & Eg ráðgevingina um happing. Happing ofta fjald undir øðrum spurningum Higartil í ár hava 374 vent sær til Tú & Eg Ráðgevingina. Ein partur av hesum fyrispurningunum snúgva seg um happing. Sambært aðal­skriv­ aranum í Barnabata, Djóna Eides­ gaard, venda tey flestu sær til Tú & Eg Ráð­gev­ingina, tí tey kenna seg sosialt útihýst, og ikki vita hvat tey skulu ella kunnu gera, fyri at sleppa burturúr keðiligu støðuni. – Men ofta eru tað eisini aðrir spurningar, sum onkursvegna fjala útyvir happingina. Tað kann vera, at tey kenna seg deprimeraði og kedd. Tað kann verða, at tey missa sam­ bandið við foreldur ella við vinirnar. Tað kann eisini vera, at tey enda úti í sjálvskaðandi atburði, og at tað so veru­liga botnar í happing, greiðir Djóni Eidesgaard frá. »13 prosent av næmingum í fólka­skúlanum eru út­settir fyri happing. Tað mesta av happing­ini fer fram í frí­korter­ inum, men eisini í floks­høl­inum og aðra­staðni í skúla­num« Kanningin »Happing í Fólkaskúlanum« frá 2015 Tey vaksnu mugu vera nóg vaksin Tá happing kemur fyri, hava tey vaksnu alla ábyrgd­ina. Tey vaksnu skulu vera nóg vaksin til at taka trupulleikarnar í álvara og gera tað rætta, um enn tað kann verða trupult. – Børn hava ofta ilt við at seta orð á trupulleikarnar. Tá tey so royna, er týdningarmikið at taka prátið beinan­vegin, og ikki biðja barnið bíða, sigur Djóni Eidesgaard, aðalskrivari í Barnabata Happing Barnabati Happing á breddan Við jøvnum millum­bili stingur evnið happing innan og uttan­fyri skúlagátt seg upp í al­menna rúminum, og soleiðis varð eisini fyri góðari viku síðani, tá ið 14 ára gamla Shaila av Sandi var fyri ógvusligari hending við deyðshóttanum og her­verki. Í temasíðunum kanst tú lesa um Shailu og hennara gerandis­dag í skúlanum. Hon greiður sjálv frá sínari hending, og tað, sum hon mest av øllum ynskir – at liva í frið og gerast ein partur av flokk­inum. Vit hava eisini fingið orðið á Niels Una Dam, sum minn­ ist aftur á hendingarnar í Venj­ingar­skúlanum í Havn, har hann millum annað kendi seg noyddan at læra seg at berjast og at hava eina jarn­ ketu við í skúla sum verju. Vit vísa í temasíðunum eisini á hvussu happing kann síggja út, hvussu tú kann tosa við barnið um happing og hvussu skúlin tekur sær av happing, og Lærarafelagið og Barnabati siga sína hugsan um evnið. Happing er eitt sera trupult evni at viðgera í samfelagnum, tí eyðsæð eru óteljandi orsøkir til, at summi happa og at summi flokkar hava størri trupul­leikar við happing enn aðrir. Kanska eru tað skúlar­nir, sum ikki duga at basa happ­ing. Kanska eru tað for­eldrini at happarunum, sum ikki eru nóg vakin. Kanska hava børnini trupulleikar av ymisk­um slag at dragast við, sum koma til sjóndar umvegis happing. Kanska eru tað heilt onnur viður­skifti, sum gera seg gald­ andi. Óansæð hvør orsøkin er, so er eingin ivi um, at fyri tann happaða er gerandisdagurin undir slíkum korum ótolandi. Eingin løtt loysn er á trupul­leik­anum, men ivaleyst er fyrsta stigið, at samfelagið javn­an og ótroytt­iliga varpar ljós á, at happ­ing ikki er í lagi. Við vón um, at vit sum sam­ felag gerast betri til at forða fyri, at nakað barn skal liva við happ­ing í føroyska fólka­skúl­ anum. Vikuskiftis Sosialurin varpar hesaferð ljós á happing í fólka­skúlanum Barbara Holm Redaktør á Vikuskiftis Sosialinum