hósdagur 1. oktober 2015síða 21

FRÍGGJADAGUR 2. OKTOBER 2015 SOSIALURIN 113 21 Gott út­ gangs­støði at gera fíggjar­ lógina á Eitt hall áðrenn nakra politiska viðgerð uppá 144 milljónir krónur eigur ikki at gera tað so torført at fáa javnvág, sigur Kaj Leo Holm Johannesen, Sambands­flokkurin Tað verður ikki serliga torført at gera eina fíggjarlóg, tá ið hon hevur verið til politiska viðgerð. Heldur ikki, tá ið ein fram­skriv­ ing gevur eitt hall uppá smár 150 milljónir krónur. Hetta heldur Kaj Leo Holm Johannesen, Sambandsflokkurin, sum heldur, at hetta hallið vísir, at gongdin í seinastuni í føroyska samfelagnum hevur verið ómeta­ liga góð. – Vit hava ofta sitið við einum hallið uppá út móti hálvari miljard áðrenn fíggjarlógin hevur fingið politisku viðgerðina, sigur hann. Uppskotið, sum Kristina Há­ foss, landsstýriskvinna við fíggjar­ málum, legði fram fyrr í vikuni er ein framskriving. Har er hædd tikin fyri ávísum prís­hækk­ingum – til dømis á heiluvági – men ynsk­ ini frá landsstovnunum eru ikki tikin við. Heldur ikki lønarvøkstur er tikin við. Verða lønarhækkingar tiknar við, so hækkar hallið við millum 30 og 50 milljónum krónum. – Sjálvt um eg sigi, at út­gangs­ støðið ikki er so ringt, so eri eg noyddur at siga tað sama sum eg segði undir valstríðum: ikki tveita inntøkur burtur, tí vit fáa brúk fyri hvørjari eianstu krónu. Eisini fyri at tyrggja haldføri í búskapinum, sigur Kaj Leo Holm Johannesen. Aftanfyri tað hann sigur er, at hann hevur mælt staðiliga frá at fastfrysta blokkin. Tað fer at kosta dýrt uppá langt sikt, heldur hann. Fíggjarlogin kemur til 1. viðger á tingfundinum, sum er settur at vera mikudagin. Uppskotið til fíggjarlóg er bert ein framskriving, sum verður løgd fram, tí lógin krevur tað – nústani byrjar viðgerðin ÁRNI GREGERSEN T að skal málast við tí stóra penslinum og klippast við tí stóra saksinum, skal javnvág fáast á fíggjar­ lógina fyri 2016. Framskrivaða uppskotið gevur eitt hall uppá 144 milljónir, men tá eru lønarhækkingar ikki taldar við. Ein meting sigur, at tá ið lønar­ hækkingarnar í almenna sektorinum verða taldar við, so verður hallið nærri 200 milljónum krónum. Kristina Háfoss, landsstýriskvinna við fíggjarmálum, legði framskrivaða uppskotið fyri fíggjarlóg fyri 2016 alment fram. Bæði landsstýriskvinnan og høgtstandandi politikarar í samgonguni siga, at endamálið framvegis er at fáa hallið burtur í 2016, men fyribils tølini vísa, at hetta kann fara at gerast torført. Framløgan av framskrivaða uppskotinum er tó eisini ein partur av politikkinum. Endamálið er fyrst og fremst hjá sitandi samgongu at vísa á, at tá ið fráfarna samgonga legði frá sær, so var búskaparliga støðan ikki so góð, sum táverandi samgongan segði. Hetta er ikki nøkur ókend mannagongd. Tá ið nýggja Vinstra- stjórnin í Danmark tók við, segði danski fíggjarmálaráðharrin, Claus Hjort Frederiksen, at hann fór at gera eitt “kassaeftirlit” – tað vil siga, at hann fór at kanna, hvussu fíggjarliga støðan veruliga var. Tað vísti seg eisini har, at støðan ikki var so góð, sum fráfarandi stjórnin vildi vera við. Vit kenna tað sama frá øðrum skiftum í Føroyum fyrr. Ein og hvør nýggj samgonga sigur, at støðan er ikki so góð, sum fráfarandi samgongan segði. “Tí verður okkara arbeiðið upp­ aftur torførari enn vit høvdu roknað við.” Hart arbeiðið Men uttan mun til, hvussu nógv politiskt stríð er í hesum, so vísir nýggja uppskotið, at uttan lønar­ hækkingar, so verður hallið á fíggjar­ lógini næsta ár 144 milljónir krónur. Hetta er talið, um alt heldur fram eftir galdandi reglum og lógum. Landsstýriskvinnan við fíggjar­ málum segði, at hon heldur tað ber til at fáa javnvág á fíggjarlógini, tí talan er um eitt ríkt land, har sum vit lættliga eiga at kunna liva av okakra tilfeingi. Í samgonguskjalinum verður víst á nógvar nýskipanir, sum skulu bøta um raksturin av samfelagnum, men tað tykist verða torført at gera hesar nýskipanir so skjótt, at tær fara at fáa stóra ávirkan á fíggjarlógina komandi ár. Harafturat hevur samgongan lovað ein skattalætta til lág- og miðalinntøkur longu 1. januar. Enn eru beinleiðis tøl ikki sett á, men løgmaður hevur nevt, at skatta­ lættin skal vera so mikið munandi, at fyri eina familju, sum forvinnur 500.000 krónur um árið, skal skatta­ lættin verða um 1500 krónur um mánaðin. Verður hetta støðið, so fer hesin skattalættin at kosta millum 150 og 200 milljónir afturat – tó bundi at, um eisini tey hægst løntu fáa sama skattalættan. Almannamálini Fíggjarlógin javnvigar við 5,5 milljardum krónum. Tað er tað sama sum 5.500 milljónum krónum, men nógv er sum skal gjaldast við hesum. Trý aðalráð ber tær stórstu útreiðslunar. Tilsamans kosta málsøkini undir almannaráðnum, mentamálaráðnum og heilsu- og innlendismálaráðnum yvir hálva fjóðru milljard krónur. Almannamálini kosta nógv, tí undir tí eru stór málsøki. Almanna­ ráðið tekur sær av almennari for­ sorg, almannapensjónum, arbeiðs­ fremjandi tiltøkum, viðbót til pen­sjonistar, barnagjaldi tilstakar uppi­haldarar, stuðli til uppihalds­ pening, sjúkradagpeningi og ásetan og javning av almannaveitingum. Tað er Eygunn Samuelsen, Javnaðarflokkurin, sum u,msitur almannamálini. Mentamálini kosta meira enn eina milljard krónur. Umframt mentan, so hoyrir alt skúla og útbúgvingarøkið undir mentamálaráðið. Tað er Rigmor Dam, Javnaðar­ flokkurin, sum umsitur hesi mál. Og á leið tað sama kostar heilsu- og innlendismálaráðið. Hetta ráðið hevur alt sjúkrahúsverkið undir sær umframt alt sum var undir gamla innlendismálaráðnum uttan samferðsluna. Sirið Stenberg, Tjóðveldi, umsitur heilsu- og innlendismál Inntøkurnar eru fyrst og fremst skattir og avgjøld umframt aðrar smærrri inntøkur. Politiskar broytingar Bæði fráfarna samgongan og tann, sum hevur tikið við nú, høvdu og hava politiskar broytignar á skránni, sum hava til endamáls at fáa javnvág í raksturin. Fráfarna samgongan hevði ætlan umtiltøk, men megnaði ikki at seta tey í verk undan valinum. Nýggja samgongan hevur fleiri uppskot um sparingar og hægri inntøkur, men tað er ivasamt um hetta kann gerast, so tað fær stóra ávirkan á fíggjarlógina fyri 2016. Enn er endamálið at endarnir skulu røkka saman, men um tað fer at eydnast er ógreitt til fíggjar­lógar­ uppskotið hevur fingið politiska viðgerð. UTTAN POLITISKA VIÐGERÐ VERÐUR HALL Á FÍGGJARLÓGINI Kristina Háfoss, landsstýriskvinna við fíggjarmálum, legði framskrivaða uppskotið fyri fíggjarlóg fyri 2016 alment fram Kaj Leo Holm Johannesen, Sambandsflokkurin, heldur ikki, at ikki sær so torført út at fáa hallið á fíggjarlógini burtur