týsdagur 13. oktober 2015síða 14

Mikudagur 14. oktober 2015 · Nr. 118 14 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 STAVRAÐIÐ Týskvøldið 29. september hevði Málfelagið almennan fund í Miðlahúsinum í sambandi við útgávuna av móðurmálsalfabetinum Væl av fólkið varð møtt. Fundurin byrjaði við at Regin Eikhólm, orð­stýrari, bjóðaði vælkomin og greiddi frá skránni. Síðani hevði Dan Reinert Petersen, formaður í Mál­felagnum, eina søguliga gjøg­ numgongd av virkseminum hjá Málfelagnum, sum André Niclasen, sáli, legði lunnar undir. Vit í felagnum frøddust, segði hann, tá Málráðið í 2013 eftir áheit­an frá Mentanarnevndini í Løg­tinginum varð stovnað, og sum við sínum 11 limum, breitt skuldi umboða tær ymisku mál­ áskoðanirnar. Men skjótt skuldi tað vísa seg, at Málráðið ikki livdi upp til málsetningin, og at meirilutin uttan debatt skerdi alfabetið við fimm bókstavum. Hetta stendur í andsøgn til, at Bjørn Kallsø, tá­ verandi mentamálaráðharri, í set­ anarrøðuni (08.01.13) mælti til, at Málráðið skuldi arbeiða so, at øll skuldu kenna seg aftur í málinum, og at Málráðið skuldi arbeiða við at fremja tað latínska alfabetið. Jógvan í Lon Jacobsen: Hví mælti fyrrverandi málnevndintil tað óskerda, latínska stavraðið? Síðani hevði Jógvan í Lon Jacobsen, málfrøðingur, eina framløgu, har hann staðfesti, at spurningurin um stavraðið ikki var ein málfrøðiligur spurningur, men at talan er um eitt pedagogiskt og praktiskt am­ boð í tí dagliga, har tað er neyð­ugt at kenna raðfylgjuna í tí latínska stavraðnum, t.d. tá tú skalt sláa upp í eini telefonbók, leita í einum skjalasavni v.m. Stav­raðið er í roynd og veru ikki ein tjóð­skapar­lig verk­ ætlan. Flestøll stavrøð um okkara leiðir byggja á tað latínska stavraðið við neyðugum tillagingum. Tað eru hesar tillagingar, sum fólk eru ósamd um. Hann segði: Lat okkum nýta eina inkluderandi atlaging, sum byggir á eina norðurlendska og føroyska siðvenju. Vit vera ikki verri føroyingar, hóast c og w og aðrir stavir eru í okkara stavraði. Stavraðið er eitt hjálparamboð heldur enn eitt tjóðskaparligt ikon, har hugsað verður um nyttuvirðið heldur enn um ideologiskar sann­ føringar. Til síðst nevndi hann eina kann­ ing, sum varð gjørd til eina uppgávu á Fróðskaparsetrinum í 2014, har 72,1% av teimum spurdu søgdu ja til eitt inkluderandi stavrað t.v.s. tað vanliga latínska alfabetið. LÆR MÓ MÁLFELAGIÐ – a á b c d ð e f Aa Ðð Ii Mm Qq Úú Ýý ei Á E Í N R V Z e VILJA HAVA C, Q, W Eivind Weyhe: Hví mælti minnilutin í Málráðnum til tað óskerda alfabetið? Eivind Weyhe, málfrøðingur, vísti sum limur í Málráðnum til tilmælið hjá minnilutanum í Málráðnum (sum stend­ur á bak­ síðuni av móður­máls­alfabet­in­ um), har tey mæla til at varð­veita c, q, w, x og z í alfabetinum, mót­ vegis meirilutanum, sum valdi at ekskludera hesar bókstavirnar. Hann vísti á, at eitt alfabet ikki er nøkur natúrlóg, men ein praktiskur listi við teimum bók­stavum, sum vit brúka, eitt nú nevndi hann c-vitamin, c-moll, celsius, CO2, cm, watt, Marxisma og sex. Og tað sama er galdandi fyri z og q. Fyri vanlig tøkuorð verður tað upp til eina rættskrivingarorðabók at vísa á, nær vit brúka hvat. Eivind Weyhe vísti eisini til at Føroyska Orða­bókin, vanliga nevnd Móður­ málsorðabókin, hevur c, q,w, x og z við, og tískil góðtekur hon bókstavirnar. Tí er tað óskiljandi, at teir ikki skulu vera við í alfa­ betinum. Og hann endaði við spurninginum, hví føroysk skúla­ børn ikki skulu læra, hvar c, q, w, x og z skulu standa? Rolf Guttesen: Hugleiðingar um abc´ið og Atlassið Rolf Guttesen, geografur, tosaði um, at UNGEGN er hægsti autoritetur í verðini, tá tað snýr seg um, hvussu staðarnøvn skulu stavast, og hann undraðist á, hví NÁM ikki rættaði seg eftir tí. Tá hann í sínari tíð (2010) gjørdi Skúlabókagrunnin varan við at brúka tey nøvn og mátar at stava tey uppá, sum londini vilja at onnur skulu brúka, var svarið: “So leingi vit IKKI eru limir í ST, vilja vit ikki fylgja teirra prinsippum.” Hetta helt Rolf Guttesen vera eina margháttliga grundgeving, m.a. tá ein hugsar um, at Føroyar hava sítt egna umboð í UNGEGN, nevniliga Eivind Weyhe, sum játtaði, at so var. At grundgeva fyri at Chile skal stavast KILI, tí ki sigur /tji/ á føroyskum er burturvið. Hvat so við Kina, Kiev og Kilimanjaro? Ljóðbroytingin frá ki- til tji- fór fram fyri meira enn 500 árum síðani, og er ikki aktiv longur. Tí úttalast orð við Ki-, sum eru komin inn í málið seinni, ikki við tji-ljóð­ inum, men bara ki-. Vit hava Kinna, Kissa, kiksa, kilt, kinesari og nógv staðarnøvn. Atlassið viður­ kennur ikki bókstavin `c´, men beint undir Kili stendur býarnavnið Concepción, og har eru trý c í. Hvar er logikkurin? Rolf Guttesen kom til endans eisini inn á gongdina, tá atlassið skuldi gerast. Upprunaliga varð talan um at gera føroysk kort, sum vístu fólkatal, vinnulív, sam­ ferðslu og náttúrufyribrigdir. Í hes­um sambandi er Rolf Guttesen blivin ákærdur fyri at hava bølt á málinum og ikki hava latið tilfar inn, men Rógvi Thomsen, sum var stjóri í Skúlabókagrunninum tá og sum var tilstaðar á fundinum, játtaði, at tilfarið er latið inn til NÁM. Harafturat metti Rolf Guttesen, at NÁM tulkar leiðreglurnar hjá Harper Collins á sín egna máta.