hósdagur 22. oktober 2015síða 13

Fríggjadagur 23. oktober 2015 sosialurin 122 13 Temasíðurnar hesaferð varpa ljós á føroyska matmentan og tess trupulleikar í breiðari merking. Flettingin er í hæddini júst nú, og temasíðurnar viðgerða teir trupulleikar, sum bøndur merkja í virksemi sínum. Eisini seta vit fokus á nýføroyska matmentan og hvussu tað er at liva og virka í Føroyum uttan at eta kjøt ella kjøtúrdráttir. ítrivsbøndur, ið steðga vinnuni, sigur Jóhan Jógvansson. Hesa útsøgnina undirbyggir hann við at vísa á, at hjá teimum bøndrum, ið ynskja at dríva landbúnað sum vinnu, hevur tað stóran týdning at fáa frægasta prís fyri hvønn seyðin, so­leiðis at tað kann mala runt. Í dag melur tað ikki runt hjá nógvum, og orsøkin er, at ítrivsbøndur eru við til at undirgrava landbúnaðarvinnuna. Hetta gera teir við eitt nú at selja krov fyri ein bíligari penga, enn vinnuligu bønd­urnir, ið skulu gera íløgur í góð­kendar hjallar og nýta góðkend slátur­hús, kunnu gera. – Og tað sama ger seg galdandi við avroðum. Hvør tímir at lata eitt lítið oyra fyri at fáa fatur á avroðum, um tey kunnu fáa tað ókeypis frá onkrum øðrum, ið hevur ov nógv, spyr Jóhan Jógvansson. Matmentan hvørvir í sama viðfangi Sjálvur flettir Jóhan Jógvansson allan seyðin á sláturvirkinum hjá Krás í Hósvík. Tá verða bæði skinn og avroð eftir í Hósvík, meðan bert heil krov verða flutt niðan aftur til Saks­ unar at turka. Orsøkin er, at tað loysir seg snøgt sagt ikki at fáast við tað. Av tí sama, vísir Jóhan Jógvansson á, verður hvørki rullupylsa ella nakað líknandi gjørt longur, annað enn til egið húsbrúk. Stríðið av at framleiða hesar vørur, sum annars kundu givið eitt lítið fíggjarligt íkast afturat, er snøgt sagt munandi størri enn tann lítli vinningur, ið kann fáast burturúr. Hetta merkir eisini at ein partur av serstøku matmentanini, ið hoyrir til ymisku plássini, er við at doyggja út. Orsøkin er, at tað hjá bøndrum bert loysir seg at selja heil krov. Tað mesta av restini verður beint burtur, og har­ við minkar inntøkugrundarlagið hjá bøndr­unum eisini. Samstarva heldur enn kappast Jóhan Jógvansson sær fyri sær, at tað við strangari krøvum verður skilt betri millum teir, ið ætla vinnuligan landbúnað, og teir, ið bert hava tað til ítriv. Men hann sær eisini fyri sær, at einasti vegur fram, um bøndrum skal verða lív lagað í Føroyum, er at sam­starva. – Tað staðbundna við einum ser­ ligum smakki og at framleiða gott seyða­kjøt hevur sjálvandi týdning fyri einstaka bóndan. Men heldur enn at vit kappast á tí frontinum, hevði eg ynskt at tað var eitt slag av sam­starvi millum bøndur, sum sam­ an kundu garantera gott kjøt og har­ við kanska eisini ein betri prís, greiðir hann frá. Eitt nú vísir hann á royndirnar úr Sandoynni við einum felags búmerki, ið framleiðarar kunnu merkja sína grøði við, fyri at vísa á hvaðani tað kemur, og at tað borgar fyri eini ávís­ ari góðsku. Eisini nevnir hann væl­ eydnað dømi úr Noregi við at bøndur samstarva um felags sølufólk, heldur enn at royna hvør í sínum lagi. Ein annar trupulleiki er, at har í dag manglar ein millumliður millum bónda og endaliga brúkaran. Eitt nú soleiðis at ein felagsskapur sum Krás keypti seyðin livandi frá bóndanum og garanteraði ein ávísan prís fyri seyðin, og síðani sjálvur syrgdi fyri at gagnnýta alt av seyðinum sum fræg­ast. Í dag verður Krás bert nýtt sum sláturvirki, meðan krovini verða av­heintað aftur av bóndanum, sum síð­ani skal selja tey krovini víðari. Hóast trupulleikar, eru eisini loysn­ir í eygsjón hjá landbúnaðinum. Jóhan Jógvansson er hvørfall ikki í iva um, at samstarv er vegurin fram, um vit ynskja nakað gott burtur­úr vinnu­ligum seyðahaldi og at varð­ veita serstaka føroyska mat­mentan. Í verandi líki verða tað bara ítrivs­ bøndur, ið hava ráð at taka sær av mat­mentan og at putlast við rullu­ pylsur og annað. Samstundis undir­ grev­ur tað prísin og harvið eisini til­veru­grundarlagið hjá teimum, ið ynskja seyðahald sum vinnuveg. rogvi@sosialurin.fo Mynd: Vilmund Jacobsen »Vinnan lagar seg til, tá nýggj krøv verða sett, og soleiðis verður eisini við hesum« – Í roynd og veru eru tað ítrivs­bøndur, ið steðga vinn­uni, sigur Jóhan Jógvans­son, bóndi Mynd: Álvur Haraldsen Eftir 1. januar 2017 verður liðugt við at fletta í kjallarum, ið ikki eru góðkendir sum sláturhús, um ætlanin er at selja til handlar ella matstovur. Tað verður tó framvegis loyvi við durasølu av kjøti, tað vil siga til onkran, ið bert ynskir at keypa til egna nýtslu Árið hevur roynst serstakliga illa hjá Jóhan Jógvansson, bónda í Saksun. Fellið hevur verið ovur­ honds stórt, og neyðugt er at seta megin­partin av lombunum við aftur, fyri at halda nøkulunda stand við áseyðatalinum. Hetta koppar øllum árinum á høvdið og ger, at í ár verður einki yvirskot burturúr. Annars var upp­runaætlanin at hava eitt lítið yvirskot í ár og at nýta hetta til at gera íløgu í ein góðkendan hjall. Henda ætlan hevur nú fingið eitt bakk­ast, men Jóhan Jógvansson er tó framvegis vónríkur um, at tað fer at eydnast at hava ein góð­ kendan hjall kláran, tá undan­taks­ loyvið rennur endaliga út tann 1. januar 2017. – Vit fara í øllum førum at royna, staðfestir hann. Stórt felli koppar øllum árinum