hósdagur 22. oktober 2015síða 25

Fríggjadagur 23. oktober 2015 sosialurin 122 25 Glasbúrið Ummæli Meinhard Jensen Glasbúrið, Sprotin, 2015 152 bls., 198 kr. T að kom eitt stuttsøgusavn út nú ein dagin. Tað er ikki oftari enn so her í Føroy­ um. Tað er Sámal Soll, sum hevur skrivað søgurnar, og Sprotin hevur givið bókina út. Savnið eitur Glasbúrið. Allir setningarnir í fyrsta reglu­ broti í hesari greinini byrja við »Tað,« og tað er stuttsøgusligt. Tað hevur tað ikki altíð verið. Hemingway fór í gongd at skriva sínar stuttu søgur í 20unum, m.a. við Sherwood Anderson sum fyri­dømi. Eftirkomarar eru Tobias Wolff og Raymond Carver og aðrir, sum hava dugað væl tað einfalda. Ikki minst Raymond Chandler. Sámalsa søgur eru eitt sindur tann vegin. Hann hevur eisini aðrar fyri­ myndir málsliga, men frásøgu­tekn­ iskt hevur hann onnur at halda seg til. Sálardjúpið, marrur, eitt sindur av ræðusøgum og surrealismu. Har er nógv av tí í søgunum í savninum. Eg helt tað var onkur annar, men internetið sigur, at tað var F. Scott Fitzgerald, sum segði, at »Character is plot, plot is character.« Umsett til før­oyskt sigur tað, at søgugongd og per­ sónar eru tað sama. Vit eru áhug­ að í søgugongdini, men tað, sum hendir í søguni, er tað, sum per­ són­arnir gera. Hetta kann um­ skriv­ast til »Place is character.« At staðið og per­són­urin eru mest sum tað sama. Er søgan væl skrivað, so eru staðar­lýs­ingar eisini lýsingar av per­són­um. Tvey tey bestu tingini við søg­ unum hjá Sámali í savninum Glasbúrið eru lýsingar av Havnini og staði ann­ars og tað, sum ikki ordiliga er realist­iskt. Lýsingarnar av staði og tað sálar­frøðiliga gera søgurnar sera realistiskar. Eitt tað besta dømið er søgan um Petur Oluf Rasmusarson Norðvík. Hann er ein tilkomin maður, sum hevur ein veikleika fyri ungum kvinnum, og har er ein hending inni í SMS, har sum hann stalkar eina krambakvinnu. Petur Oluf kemur í klemmu, og tað spyrst ein hálvavegna biljagstran burturúr, sum vit kenna tað frá amerikonskum filmum. Her er eitt brot úr søguni, sum er tann næsta í savninum: Hon koyrdi í einum gráum Grand Vitara og Petur Oluf Rasmusar­son Norðvík helt seg beint aftan fyri hana úti á R. C. Effersøe­gøtu og allan vegin niðan til Sunds­vegin, men í seinnu rund­koyringini kom ein bilur ímillum teirra. Hon ætlaði sær til Hoy­víkar. Hann koyrdi aftan á henni við einum bili ímillum eftir Veg­num Langa til Løgmannabreyt, har hann mátti taka ferðina av, tí millum­bil­urin skuldi niðan eftir Løg­manna­breyt. So setti hann ferðina upp, so hann ikki misti hana burtur. Hon snaraði av Vegnum Langa og fór niðaneftir Inni á Gøtu. [...] Hann sá hana snara til høgru og fara eftir fyrsta síðuvegi – Niðaru­ gøtu. Petur Oluf Rasmusar­son Norðvík tendraði høgra blunkljós og steðgaði í einum buss­lumma. [...] Eftir einar tveir minuttir tendr­ aði hann vinstra blunkljós og koyrdi avstað og snaraði til høgru oman eftir Niðarugøtu. Einastaðni mitt í gøtuni stóð grái Grand Vitara-bilurin. Petur Oluf Rasmusarson Norðvík kendi nummarplátuna eisini. Tað vóru eini grøn raðhús við gulum sprossavindeygum. Um­framt Grand Vitara-bilin stóð eisini ein Opel Zafira í einum bilskýli heilt nær vegnum. Tað, sum Sámal Soll ger væl her, er, at hann nevnir støðini og nøvn­ini á bilunum, og sigur, hvussu hús­ini síggja út. Ádam fekk til upp­gávu at geva djór­unum nøvn, og tað er sama upp­gáva, sum stutt­søgu­rit­ høvund­urin hevur. Hann skapar ein kendan heim og nevnir alt við navni. Í A Farewell to Arms sigur Hemingway: »Tað vóru nógv orð, sum vóru ótolandi at hoyra, og til endans var bara tign í staðarnøvnum. Soleiðis var tað við onkrum tølum og døgum, og saman við staðarnøvnum vóru tey einastu orðini, tú kundi siga, sum høvdu nakra merking. Úrtøkilig orð sum dýrd, heiður, dirvi og heilagt vóru ljót samanborin við ítøkiligu nøvn­ini á bygdum, vegum, áum, her­deild­um og døgum.« Tað er ilt at siga, hvørjum tað botnar í, men hesin ítøkiligi vinkulin til søguna er við til at geva frásøgnini kvalitet. Søgurnar eru skrivaðar gjøgnum fleiri ár, og tær nýggjastu standa fremst í bókini. Tær eru helst tær bestu, men tað er eitt gott hugskot – ein klár visjón – í øllum søgunum. Viðhvørt eru tvey hugskot í somu søgu, og tað er eisini fínt. Nógvar av søgunum eru marrur. Tað fer frá tí gerandisliga inn í tað óhugnaliga, og tað riggar altíð væl. Fleiri av søgunum eru soleiðis, at man skal ikki lesa samandráttin fyrst, tí, sum tey ungu siga: man skal ikki spoila tær. Tað var planurin at skriva hetta liðugt uttan at nevna Kafka, og eg haldi, at tað eydnaðist. Men tað er ein spurningur, um óhugnin og marrur­ nar eru meir Kafka ella meir Stephen King. Í øllum førum kann Glasbúrið viðmælast sum eitt gott føroyskt stuttsøgusavn. Ummæli av stuttsøgusavninum Glasbúrið hjá Sámali Soll realisma og marrur í Havn