hósdagur 5. november 2015síða 35

FRÍGGJADAGUR 6. NOVEMBER 2015 SOSIALURIN 128 35 Komandi partur Í komandi parti verður greitt frá meslinga­ grindini í Gøtu fyri 80 árum síðani. somu niðurstøðu. Nú er tann rætta søgan við fáa fótin fastan í tí, sum skrivað verður uttanlands. Í fleiri bókum og ritum, sum eru útgivnar í 2014 og 2015, verður víst til røttu søguna um Dollan. Ráðstevna í Leeds Hetta kom eisini fram á ráðstevnu í Leeds í Onglandi tann 10. oktober. Fyriskiparin var áhugabólkurin Congo Free State, har dentur verður lagdur á søguna hjá Congo 1885-1908. Áhugað kunnu fara inn á heimasíðuna www. congofreestate.com Her hittust fólk, sum á hvør sínum øki vóru serfrøðingar í congosøguni. Millum hesi var eisini amerikanski søguprofessarin Dr. Dean Pavlakis. Vit samskiftu nógv í samband við mína bók, sum kom út í fjør. Sjálvur var hann tá í ferð við at skriva bókina British Humanitarianism and the Congo Reform Movement, 1896-1913. Fyrra árstalið vísir til, tá trúboðarar byrjaðu at gera vart yvirgangin i Congo. Seinna vísir til árið, tá ið felagsskapurin Congo Reform Association varð tikin av, tí hildið var, at hann hevði rokkið sínum máli. Hetta er tann mest umfatandi og nágreini­ liga bókin, sum er skrivað um congorørsluna. Dean Pavlakis staðfestir í bók síni søguna um Dollan, og at hann “livir” enn við sínum myndum, sum síggjast á mongum síðum á alnetinum. Tær kunnu m.a. síggjast við at googla “leopold atrocities”. Tær myndir, har løstaðu fólkini hava hvítt klæði vavt um kroppin, og løstaði armurin verður hildin fyri hvíta klæðið, eru uttan iva myndirnar hjá Dollanum, sum vóru við til at broyta heimssøguna. Dean heldur, at okkara bøkur supplera hvørja aðra. Tær eru so tætt við sannleikan, sum kann komast við teirri vitan, vit hava. Meðan hann lýsir congorørsluna í síni heild yvir eitt longri áramál, so lýsir mín bók leiklutin hjá serstakliga einum manni, Dollan, ta stuttu men avgerandi tíðina, hann var við í rørsluni. Ein luttakari á ráðstevnuni var Phil Moakes, sum rekur eitt nærvarp í Frome í Bretlandi, sum er heimabeitið hjá Harris hjúnunum. Hann skuldi gera sending, sum var grundað á framsýning í London, sum var um framsýning í London, sum var grundað á, at Harris hjúnini vóru tey sum byrjaðu congo­rørsluna í 1903. Nú arbeiðir Phil við, grundað á nýggju upplýsingarnar, at fáa ta røttu søguna fram í sínum nærvarpi. Ein fundarluttakari var Donald Mitchell, sum hevur skrivað ævisøguna hjá Edmund Morel. Morel var drúgvasti stríðsmaðurin fyri fólkið í Congo. Tað var nógv samband millum Morel og Dollan, eftir at hann kom heim úr Congo. Brævaskiftið teirra millum er týdningarmikil kelda til søguna um Dollan. Ósamdir trúboðarafelagar Ein forkunnugur gestur á ráðstevnuni var Rebecca Harris. Hon er langommu- og langa­ bbadóttir Harris hjúnini. Hesi bæði arbeiddu í síni tíð fyri sama missiónsfelag sum Dollin, Congo Balolo Mission, men á hvør síni missións­støð. Tey hittust, tá ið Dollin við sín­ um missiónsbáti Pioneer sigldi til tær ymisku støðirnar hjá missiónini. Eisini hava tey verið saman á trúboðarafundum. John Harris og Dollin vóru tó ikki væl. Dollin kundi við sínum lyndi stoyta fólk frá sær, sum tað er greitt frá í bókini. At Harris var ein teirra sæst í brøvum hjá Harris, har hann er ógvuliga niðursetandi mótvegis Dollanum. Hetta sæst eisini í gerðabókini hjá trú­boð­ arunum í Congo. Á fundi 28. mai 1903 vóru tað 5 av 6 trúboðarum, sum stuðlaðu Doll­an­um í sambandi við ákærurnar móti honum fyri harðskap. Samstundis róstu teir Dollan til skýggja fyri hansara dugna­skap sum maskin­ maður og fyri stuðul í prædiku­virk­seminum, sum var takkað hansara framúr mál­kunnleika. Hetta var bert ein góður mánaði, áðrenn hann fór av missiónsstøðini ætlandi á veg heim. Á fundi tann 12. og 13. mai 1904 skuldi støða takast til, um Dollin skuldi sleppa aftur til Congo. Nú var Harris við á fundinum. Hann legði fram uppskot um at mæla frá, at Dollin skuldi koma aftur til Congo. Nú vóru bert tveir, sum bakkaðu Dollan upp, meðan tveir ikki tóku støðu. Tríggjar atkvøður vóru fyri uppskotinum hjá Harris. Tað er sannlíkt, at orsøkin til hesa hug­ burðs­broyting er tað split, sum tá var mill­um trúboðarar í samband við ferðina hjá Case­ ment, har summir teirra ikki vildu leggja seg út við belgisku myndugleikarnar. Tað var nevniliga ikki fyrr enn seinni, at Harris gjørdist ein partur av herferðini móti Leopold, tá ið hann sá, hvønn veg rákið gekk. Men nú kann Dollin “løna” Harris hetta aftur. Aftaná í 100 ár at hava fingið heið­urin fyri at vera tann, sum legði til brots í Congo­ stríð­num, kann nú prógvast, at tað var ikki Harris men Dollin. Ummæli hjá viðurkendum universitetsforlagi Nýggja bókin um Dollan er ummælt í út­ lendsku bløðunum Irish Time, Tjaldur, (blaðið hjá føroyskt týska vinarfelagnum í Týsklandi) og Brethren Historical Review í Bretlandi. Hetta ummælið er skrivað av hollendskum afrikaserfrøðingini. Afturat hesum verður komandi ár ummæli í Journal of African History, sum hevur eina serliga tign á hesum øki. Hetta rit verður givið út av for­lag­num hjá lærda háskúlanum í Cambridge í Bret­landi, sum verður roknað fyri at vera eitt av fremstu fróðskaparsetrum í heiminum. Forlagið Cambridge University Press hevur givið bøkur út síðan 1534. Hetta er heimsins elsta forlag. Hetta ummælið er skrivað av søgufrøðingi á lærda háskúlanum í Leeds, Dr. Robert Bur­ roughs, leiðari í umrødda Congo Free State. Sum tað skilst er hetta ummælið jaligt. Størri viðurkenning ber illa til at fáa. Føroyingar kunnu fegnast um, at ein lands­ maður verður viðurkendur at hava havt av­ gerandi leiklut at broyta heimin til tað betra. Ískoyti til trúboðarasøguna hjá Jamaica og Edinburgh Bókin um Dollan er eisini eitt ískoyti til trú­ boðarasøguna hjá Jamaica! Á eini missións­ heimasíðu í Jamaica verður umrøddur ein trúboðari, Sawyers at navni. Men tey vistu ikki meira um hann, heldur ikki, um hann hevði verið trúboðari í Ghana ella Congo. Tað vísir seg, at hetta er sami Sawyers, sum var upprunin til tær ákærurnar móti Doll­ anum, sum gjørdu, at hann av síni missión varð heim­kall­aður til Bretlands. Hesar ákærur vóru seinni vístar aftur, og Sawyers varð uppsagdur. Nú er nevnda heimasíðan dagførd við hesum upp­lýsingum. Kanska hevur ein meining verið við tí kortini. Hesar ákærur vóru orsøkin til heimkallingina av Dollanum. Tað var á heimferðini oman eft­ir Congoánni, at Dollin hitti Casement, sum manglaði ein maskinmeistara og skipara, og sum er byrjanin til hesa søgu. Ein onnur samkoma, sum er partur av hesi søgu, er Carubbers Close í Edinburgh. Í hesi samkomu hitti Dollin á fyrsta sinni konu sína, Linu, á einum møti tann 7. november 1904. Hann hevði eisini fund um Congo í hesum sali. Tí er hetta eisini ein partur av søguni hjá hesi samkomu. Var á møti hjá teimum 11. oktober og hand- aði Eric Scott, sum hevur skrivað søguna hjá samkomuni, bókina um Dollan. Samkoman hevur havt trúboðarar í fleiri londum, nú vísir tað seg, at tey eisini hava havt ein í Føroyum. Ein almennur føroyskur stovnur hevur víst hesi søgu ans. Tað er Postverk Føroya við hesum frímerki, sum lýsir ferðina hjá Casement og Dollanum Harrishjúnini hava fingið heiðurin fyri myndir hjá Dollanum. Tað er nú prógvað, at hetta er skeivt Stórur partur av congosøguni var í staddur í Leeds. Kvinnan er Rebecca Harris. Maðurin í miðjuni er Dean Pavlakis Tosað verður um Congo. Kvinnan er Rebecca Harris. Maðurin í miðjuni er bretin Phil Moakes, sum er við at gera eina útvarpssending um »okkara« Congo-søgu