hósdagur 12. november 2015síða 34

Fríggjadagur 13. november 2015 sosialurin 131 34 Óli Jacobsen Meslingagrindin í Gøtu í 1935 Tann 27. november eru 80 ár síðani ta kendu meslingagrindina í Gøtu. Hetta er bæði ein partur av okkara grindasøgu og av okkara meslingasøgu 1. partur T ær grindir, sum hava eitt serligt heiti, har er tað ikki fyri tað góða. Fyrr í ár greiddi vit frá skaðagrindini í Sandvík í 1915, tá ið 14 mans doyðu. Hetta er ein grind, sum ikki verður gloymd. Fyri 80 árum síðani, í 1935, var tann so­ kall­aða meslingagrindin í Gøtu. Hon førdi til sorgarleikir um alt landið. Nógv fólk vóru smitt­að og nokk so nógv av teimum doyðu. Meslingar er ikki nakað, sum tosað verður um í dag. Sjúkan er stórt sæð ókend, tí nú verða øll børn vaksinerað fyri hana. Men tað var tann tíð, tá ið fólk ræddust mesl­ing­ar meira enn nakað annað. Hjá børn­um var hon meinaleys, men vórðu vaksin smitt­að, kundi tað fáa álvarsligar avleiðingar. Meslingarnir í 1916 Fyrst skal greiðast frá meslingum í Gøtu fyri nær­um 100 árum síðani, nevniliga í 1916. Júst henda søgan byrjar við, at Tummas i Funningsfirði, abbi m.o. Anfinn Kallsberg, kom aftur av skipi. Meslingar høvdu gingið um­borð. Tá var tað ein føst mannagongd, at fólk, sum høvdu verið í smittuvanda máttu fara í kar­an­ tenu, inntil vissa var fyri, at viðkomandi ikki var smittaður. Tað fór Tummas eisini. Hann var í karan­tenu í 10-11 dagar. Roknað varð við, at hetta var tann tíðin, sum gekk frá tí, ein var smitt­að­ur, til sjúkan breyt út. Nú vandin var hildin at vera av fór Tummas til hús. Hann var við suðuroyaskipi og er helst kom­in norður við Smirli. Tann seinasti teinurin var til gongu til Funningsfjarðar. Kona Tummas, Johanna Sofía, var ættað úr Norðra­gøtu. Sjálvur átti hann tvær systrar har. Tær vóru Frederikka, gift við Óla Jákup Zachari­as­sen, í Jákupsstovu, og Anna Sofía, gift við Jóan Fredrik Lervig, á Kletti. Nú avráða Anna Sofía á Kletti, systir Tumm­ as, og Anna Louisa í Jákupsstovu, sum var svigarinna Tummas, at tær skulu fara norð­ur til Funningsfjarðar at bjóða Tummasi væl­ komn­an aftur. Tær fara til gongu allan henda langan tein­in og vita ikki, at Tummas er útbrotin við mesl­ ingum á veg til hús. Frásøgn hjá lands­lækn­an­ um fyri 1916 sigur, at tað fyri hesar meslingar var galdandi, at tað tók longri tíð enn vanligt frá tí fólk vórðu smittað til tey gjørdust sjúk. Tá tær síggja støðuna hjá Tummasi kúvenda tær og fara aftur til Norðragøtu. Tummas var so ringur,at hann doyði tveir dagar seinni. Komnar til Gøtu fara tær báðar beinleiðis í karan­tenu, so tær ikki skuldu koma at smitta onn­ur, um illa vildi til. Seinni koma tær eftir, at tær skuldu fara í hvør sær, so um bert onnur var smittað, so skuldi hon ikki smitta hina. Men ólukkuligvís er Anna Sofía smittað. Hon verður sjúk, men eingin torir at koma henni nær vegna smittuvandan. Hetta var eis­ini galdandi fyri mann og børn. Tað var ein hella frammanfyri húsini á Brúnni, har hon búði. Her var maturin settur, so Anna Sofía kundi fara út eftir honum, tá ið tann, sum hevði borið matin, var komin út um smittu­vanda! Eftir sat maðurin Joen Frederik við fimm børnum. Ein sonur var Høgni Lómstein. Hann var ein teirra, sum í 1979 skrivaði til Føroya Fornminnisfelag um "Føroyar í slupptíðini". Hann sigur soleiðis um tíðina, tá ið hann misti mammuna: "Eg var 9 ár, tá doyði mamma av meslingum 32 ára gomul. Ein mánað eftir, at hon var deyð fór eg til Syðrugøtu. Húsið bleiv upployst, tann yngsti beiggin Jóhannes, sum var 3 ár, fór til skyldfólk í Leirvík. Tann eldra systirin Lisa, sum var 6 ár, fór í Blásastovu, sum var grannahús, og tann yngra systurin Marsanna, sum var árs­ gom­ul, fór í eini hús nær við hjá okkum (hjá Miu og Petur, ein sonur teirra var Hans Jacob Hav­streym, sum júst var blivin formaður í fiski­mannafelagnum, tá ið hann gekk burtur í 1932). Pápi og tann elsti beiggin Jógvan Martin, sum var 10 ár, fóru til ein, sum tey kallaðu Lítli Pet­ur Hans. Hann var systkinabarn við pápa, og hann hevði handlað í stovuni hjá okkum, tað var áðrenn eg minnist. Nú hevði hann bygt sær handil við íbúð og hevði eina gamla gentu sum æt Petra Johannesen úr Leirvík, at halda hús. Tá Lisa var konfirmerað, fór hon aftur á Klett at halda hús við pápa. Eg kom soleiðis at hava tvey barnaheim, eitt í Syðrugøtu og eitt í Norðragøtu." Systirin Marsanna livir enn, hon gjørdist 100 ár í september. Meslingagrindin Nú koma vit til meslingagrindina. Her hava ver­ið fleiri keldur. Tann fyrsta er Jacobina í Lamb­anum í Fuglafirði, sum vaks upp í Gøtu. Frá­søgnin er niðurskrivað av soni hennara Stein­bjørn. Tað var so heppið, at hann fekk skriv­að hesa søgu niður, meðan tíðin var. Jacobina var ættað úr Rituvík, men hon vaks upp í Syðrugøtu hjá mammubeiggjanum, Sám­ al Jákup á Toftini, og konu hansara, Elisabeth. Í húsinum var eisini abbin, Óla Jákup. Jacobina, sum var gift við Solberg í Lamb­ an­um í Fuglafirði, doyði fyri nøkrum árum síð­ ani. Ein fosturbeiggi var Sofus, sum giftist við Magn­hild, systir Solberg. Jacobina greiðir frá: Fyrstu grindaboð í 53 ár Á heysti 1935 varð rópt grindaboð. Tað var Græk­aris í Guttastovu, pápi Martinus og abbi Hald­grím Gregersen, sum gjørdi gjørdi eitt gall­róp har niðri í Oyri. Hann hevði so kraftiga rødd, at um tað var mitt á nátt, so hevði øll bygd­in vaknað, men hetta var nú um morgunin Tá var rokan í bygdini, tí ikki var nøkur grind deyð í Gøtu eitt mannaminni, so ein kann ætla, at fólk gleddu seg. Eitt ótal av konum fóru til handils, tí grindamenn krevja nógvan mat, og flestu konurnar fóru at baka breyð. Tað var ein hurlivasi í handlinum hjá Jóan Eliasi (Greg­ersen), har hann við sveittabroti fylti mjøl í posar, vigaði og tók fyri. Konurnar vóru so ótoln­ar, at eg minnist fleiri, sum sjálvar fóru inn­um at fáa sær, og tað var ikki vanligt tá. Eg keypti eisini mjøl, tí Lisabeth, fosturmamman, skuldi baka breyð. Eftir at hava verið uppi á Toftini við mjøl­ inum, fór eg rennandi til Norðragøtu, har drápið longu var byrjað. Tá ið eg kom til Gøtu­ gjá­ar, møtti eg Óla Jákup, beiggja Sofus, sum fór eitt ørindi til Syðrugøtu, men har var einki prát, tí vit skundaðu okkum bæði. Stórur spritttørvur Á sandinum í Norðragøtu stóð abbi, vátur upp und­ir miðju og skar á háls. Blóð var í hárinum og skegginum, har hann stóð og brýndi knívin, Siðsøga Anna Sofía og Jóan Frederik á Kletti. Anna Sofía doyði í einsemi av meslingum í 1916.