mánadagur 16. november 2015síða 16

Mánadagur 16. november 2015 · Nr. 132 16 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 KJAK Eyðun á Borg á Borg á Argjum á mortansmessu 2015 MÁLBLANDARARNIR: Nú vóru teir aftur, málbland-ar ar nir. Upp- runa liga vóru tað bert nakrir fáir ”grumpy old men”, sum ætlaðu at gera seg inn á mergin í móður- málinum. Harmiligt at síggja, at okkurt konufólk eisini er farið upp í danskliga grátikórið. ÓRÓGVA HÚSFRIÐIN: Nú í heyst fóru tey so langt, at tey sendu sítt heimagjørda, óføroyska stavrað inn um hvørja húsagátt í landinum! IKKI RÆTTLISIÐ: Ódámligt at síggja danismur og onkra stavivillu í einum málriti, sum verður sent í hvørt hús! ”Orðaskifti” ella ”kjak” nevna tey ”debatt”. Síðani skriva tey ”daglig- dagur”. Hatta er ikki føroyskt; á føroyskum eitur tað ”gerandis- dagur” ella ”yrkadagur”. Hjá ”Lóður” skriva tey. Skal vera ”Lóðri” í hvørjumfalli. Benda tit ikki í Foreiningini? ”Sítt tilmælið” skriva tey eisini. Har skal einki ð vera. Málfrøðingarnir í sama grátriti tykj ast vera í so fegnir um bindistrikur: ”fremm anda- orð” skriva teir ”fremmanda- orð”, ”ment anar nevnd” skriva teir ”mentanar-nevnd” og ”rætt- skriv ingar reglunum” skriva teir ”rættskrivingarreglunum”. Veit ikki, í hvørj um skúla hatta verður lært!?! Annars siga hasir málfrøðing- arnir, at ”senti metur” skal skrivast “cm”, men at ”sement” og ”sitat” verða skrivað við ”s”! Illa stendur til við stavingini, sum nú er. Við málsliga lóg loysin um verður hvaðna verri. FØROYSK FÓLKANØVN: For- einingin skrivar, at ”tey føroysku fólkanøvnini krevja fult alfabet”. Ja, har fullspotta tey seg sjálv, sum orðið sigur. Tað, at danskt yvirvald í Føroyum á sinni noyddi føroyingar at skriva ”Jacob” (Jákup), ”Carl” (Karl), ”Zacharias” (Saka- rias / Sakaris), ”Victor” (Viktor), ”Åge” (Áki), umframt dansklig kvinnunøvn, marg hátt liga smíðað donsk eftirnøvn o.s.fr., skal tað í 2015 vera grundgeving fyri at fáa donsku bókstavirnar inn í okkara føroyska stavrað? ”En røst fra graven”! Halga fávitska! QUILLING, JÚTTA MÚLLER, TÓR og ÅGE SKAALE: Q skal við í stavraðið, tí onk ur útlendingur í Føroyum í gomlum døg um æt ”Quilling”. Foreiningin má ikki úti hýsa teimum føroyingum, sum standa nevndir í yvirskriftini. Hasi mugu sleppa við í stavraðið. Tit mugu víðka stavraðið við týskum u við tveimum prikkum yvir, við íslendskum thodn og við donskum å ella kanska aa! Ziska og Wenzel eru slopnir við, síggi eg. Kanska tí, tit kenna teir!? (Hamm ers haimb hevði annars ikki dupult v). MÁLRÁÐIÐ: 8 málkønir málvinir av 11 vilja varðveita okkara føroyska stavrað. Hví? Jú,tí endamál ráðsins er at røkja, menna og verja føroyska málið. 3 limir av 11 vilja ikki verja borg (ikki verja okkara viðbrekna mál) á bókstavaøkinum. 8 av 11 er ein sera stórur meiriluti. STUÐLARNIR: Eitt sindur óhugnaligt og ræðandi at síggja fleiri fólka vald seta sítt navn undir sum stuðlar hjá blandingsstavraðnum! Tit stuðla trimum av ellivu í hesum valda ráði!?! Okkurt eitur fólkaræði (demokrati). Hugstoytt, sera hug- stoytt! HEIMSINS MONGU STAVRØÐ: Stavrøðini eru mong í tali kring heimin. Í fólkaskúlanum læra vit fyrst og fremst hesi trý: føroyskt, danskt og enskt, men vit mugu ikki blanda tey saman. Latið okkum heldur vera errin av okkara serstaka, føroyska stavraði, sum t.d. hevur bókstavin ”fyrra a”. Tað hevur helst einki annað stavrað. FYRRA A: Í Pisubókini søgdu vit ”fyrra a, apa”. Onkustaðni havi eg sæð ”a sum appilsin”. Tað er eitt sindur óheppið, tí so missa vit ”fyrra a” ljóðið. Tykkara ólógliga stavrað hevur tó bæði apu og abba, og tað er ikki so galið, men onkur vil vera við, at hatta er ”a sum afturpartur”. Ð: Tykkara ”lítla edd” er broytt til d, so har stendur helst ”skíd” í staðin fyri ”skíð”. Gott er; hatta er bara ein føroyskur bókstavur. Tað hevði helst verið verri, um t.d. útlendska ”kuið” var bronglað. I: Mær hevði dámt betur, um prikkur varð settur yvir ”stóra i”, tí ”stóra I” og ”lítla l” eru líkir stavir. Tað er so ikki tykkara skyld. W: Vesi, ”dupult v”? Løgið! Y: Har mugu tit hava tvey ”y”. Fyrst tað føroyska ”seinna y”, sum yvirskegg, síðani tað danska-grikska ”y” (ypsilon), sum verður brúkt í støddfrøði, og sum nógvir føroyingar brúka skeivt í føroyskum orðum, t.d. krydd. Æ: ”Seinna æ”. Okkurt barn spyr helst, hví veðrur ella veðurlamb stendur hjá ”æ”. Góðu tit í ”Málfelagnum”! Verið nú hampilig og latið okkara móðurmál fáa frið! Gevist eisini við júkingini um skert stavrað og útihýstar bókstavir! Hasir stavirnir eru útlendskir og hava ongantíð verið í føroyska stavraðnum! Hví seta tit ”móðurmálinum at frama” aftan fyri Málfelagið? Har má okkurt broyt ast. Góðar tekningar annars. E.S.: Tann fúkandi óði stjórnmálafrøðingurin fær eisini eina lítla kvøðu seinni, somuleiðis stavblandaraopnan í ”Sosialinum”. E.E.S: GEKKURIN í SVF! Gott í tykkum! Tit í tjóðarkringvarpinum hava skyldu til at broyta útlendska geksstavraðið til føroyskt stavrað! Hatta hevði ikki borið til aðrastaðni. Við føroyamálskvøðu. Alfabetið hjá Sprokforeiningini Málsligt lógloysi Henrik Weihe Joensen ráðgevi í trygdar-, verju- og til- búgvingarmálum Týdningarmikið, at Landið skipar so fyri, at tryggingar- viðurskiftini hjá sjálvbodnu bjargingarfólkunum koma í rættlag Í gjárkvøldið frættist í fjølmiðl- unum, at Landsfelag fyri Bjarg- ingarfeløg metir tað ikki vera forsvarligt, at senda sjálvboðin bjargingarfólk út til ymisk átøk á sjógvi og landi. Hetta tí, at tryggingarviðurskiftini hjá bjargingarfólkunum eru ógreið. Tískil er virksemi hjá bjargingar- feløgunum fyribils steðga. Hetta er ein álvarslig støða, tí tey mongu sjálvbodnu bjarg- ingarfólkini eru saman við kommunalu- og landstilbúgvingini bulurin í føroysku tilbúgvingini. Bjargingarfólkini eru tøk døgnið- og árið runt fyri at hjálpa borg- arum og tryggja virðir í føroyska samfelagnum. Hetta er ikki vandaleyst arbeiði, og tí mugu tryggingarviðurskiftini vera í lagi. Landið má toghalda og skipa so fyri, at tryggingarviðurskiftini hjá bjargingarfólkunum koma í rættlag Tilbúgvingarlógin ásetir, at tað er landsstýrismaðurin í til- búgvingarmálum, sum sambært § 5, stk. 2 samskipar tilrættisleggingina av samstarvinum millum ábyrgdar- partarnar í landstilbúgvingini, bjargingarfeløg og onnur sjálv- boðin. Í viðmerkingunum til lógina stendur skriva m.a. soljóðandi um fortreytirnar hjá teimum sjálv- bodnu bjargingarfólkunum, sum skulu virka í tilbúgvingini: ”Persónligur førleiki, útbúgving, venjingar, góðkendur útbúnaður og útgerð eru bert nakrar for- treytir fyri, at tey sjálvbodnu á tryggan hátt kunnu loysa tilbúgv- ingaruppgávur saman við almennu myndugleikunum”. Tryggingarviðurskifti eru – saman við omanfyri nevndu fortreytum - ein týdningarmikil fortreyt fyri, at sjálvboðin bjarg- ingarfólk kunnu útinna til- búgvingar-uppgávur á landi og sjógvi á einum tryggum grundar- lagi. Í framroknaða fíggjarlógar- uppskotinum fyri 2016 viðvíkjandi tilbúgving, verður eisini mælt til, at bjargingarfeløg saman við Vørn gera eina innanhýsis góðskuskipan við greiðum mannagongdum fyri virksemi hjá bjargingarførunum, soleiðis at virksemi er trygt og nøktandi. Neyðugir myndugleikar skulu kunnast um hesa innanhýsis góðskuskipan. Landsstýrismaðurin í til- búgvingarmálum saman við landsstýrismanninum í sam- ferðslumálum, sum umsitur van- lukku- og tryggingarmál, og í einum samstarvi við umboð fyri bjargingarfeløgini og tryggingar- feløgini, má toghalda og skipa so fyri, at ein loysn verður funnin skjótast til ber. Hetta soleiðis, at tryggingarviðurskiftini hjá sjálvbodnum bjargingarfólkum eru nøktandi og at virksemi hjá bjargingarfeløgunum kann halda áfram. Tá ein loysn er funnin er týdningarmikið, at tryggingar- viðurskifti verða skrivaði inn í góðskuskipanina sum ein av for- treytunum fyri, at virksemi hjá sjálvbodnum bjargingarfólkum verður útint á ein tryggan og full- góðan hátt. 3. Sjálvboðin bjargingarfólk hava uppiborið, at Landið tryggjar teimum góðar karmar Bjargingarfeløgini hava meira enn fimti ár á baki, og eru stovnaði við tí endamáli, at veita bráðhjálp. Bjargingarfeløgini, sum í dag eru tíggju í tali, eru mannaði við sjálv- bodnum og óløntum fólkum. Løgmaður er verji hjá sjálvbodnu bjargingarfólkunum og tað er sum áður nevnt landsstýrismaðurin í tilbúgvingarmálum, sum vegna Landið samskipar virksemi hjá bjargingarfeløgunum í mun til tilbúgvingina hjá landinum, komm- ununum og privatum fyritøkum. Tilbúgvingarlógin var gjørd millum annað við tí endamáli, at tryggja sjálvbodnum bjargingar- fólkum góð kor at virka undir. Í viðmerkingum til lógina er hetta endamál staðfest á henda hátt: ”Bjargingarfeløgini og onnur sjálvboðin eru tøk til fleiri ymisk endamál, men í hesum sambandi eru tey ikki skipað og lívgað á ein hátt, tey hava uppiborið. Lógin skal veita sjálvbodnu feløgunum eina tryggari grund at virka út frá”. Hoyvík, 13. november 2015 Fáið tryggingarviðurskiftini hjá bjargingarfólkum í rættlag