hósdagur 26. november 2015síða 16

Fríggjadagur 27. november 2015 sosialurin 137 16 tema Harðskapur móti kvinnum Flestu harðlig parløg byrjar við tí sálarliga harðskapinum, og menna seg so líðandi til annan harðskap. Tað er vanliga fyrst, tá ágangurin hevur ment seg til likamliga harðskap, at flestu kvinnur vakna. – Tað er vanliga tá, at kvinnur ásanna, at nú er okkurt galið og gera nakað við støðuna. Tað er orsøkin til, at eg kallaði bókina hjá mær: »Um bara hann sló meg.« Tí kvinnur, ið eru fyri sálarligum ella øðrum harðskapi hugsa mangan, at um hann bara sló meg, so visti eg, at tað var skeivt. Men tá tað ikki er likamligur harðskapur, so ivist tey í, um tað nú ikki er í lagi, at man verður niðurgjørd í heilum. Ein spakulig tilgongd Ein av teimum vanligu fordómunum, ið mangan er at hoyra, tá tosa verður um kvinnur, ið liva í harðligum par­ løg­um, er, at kvinnan kann bara rýma, um so er, at hon verður illani við­farin. Men sambært Súsannu Skaale, so er tað als ikki so lætt, tí likam­ligi harð­ skap­urin kemur fyrst inn í mynd­ina, tá kvinnan er vorðin sálarliga niður­ bard yvir eitt longri tíðarskeið. – Talan er um eina spakulig til­ gongd, har eins sjálvsálit so líðandi mink­ar. Tað ger so, at tað verður tor­ førari at handla. Tað er eingin trupul­ leiki at handla tá sjálvsálitið er gott, men tá man ivast í sær sjálvum, tá er tað torført. Ein annar trupulleiki er, at nógvar kvinnur eru avbyrgdar frá teirra familjum og vinum, tá tey endiliga ynskja at gera nakað við truplu støð­ una. – Tað byrjar vanliga við, at makin finst at vinfólkunum ella familjuni, og sigur ymiskt keðiligt um tey. Soleiðis setur hann kílar millum kvinnuna og hennara sosiala netverk. Tað kann hann gera við at finnast at, men eisini við at skula vita alt. Hvørjum hon hevur verið saman við, hvat tey hava tosað um, hvat tey hava gjørt, o.s.fr. Tað kann verða strævið at verða trá­spurd í ein heilan tíma, so tá tær fáa eina innbjóðing til bindiklubb ella okkurt annað, so setast tey oftani aftur, tí tey tíma ikki at verða trá­ spurd tá tey koma heim. – Hetta er ein spakulig tilgongd, har kvinnan verður avbyrgd. At enda verður tað bara sambandi millum hana og makan, ið myndar hennara mynd av, hvussu eitt veruligt parlag er. Trupulleikin er bara, at tað er í sam­felag við onnur pør, at vit síggja hvat er normalt og ikki. Um man ikki hevur onnur parløg at spegla seg í, so heldur man, at eins veruleiki er nor­ malur. Man manglar eitt tætt og erligt samband við onnur, ið kann hjálpa kvinn­unum at síggja, at eins egna par­lag ikki er í lagi. Ein følsk yvirflata Spurd um hvussu vinir, familja, grann­ar og onnur kunnu hjálpa, um onkur hevur illgrunað um, at ein kvinna er fyri harðskapi, sigur Súsanna Skaale, at tað ikki altíð er so lætt. Kvinn­ur er oftani góðar at vísa eina falska yvirflati. – Summar kvinnur læta sum um, at alt er ordiliga gott. Á yvirflatuni sær alt eisini ordiliga gott út, tí tær gera alt fyri at lýsa og varðveita tí mynd­ina. Men um hugt verður eftir, hvussu tey samskifta sum par, og hvussu tey tosa við børnini, so ber til at síggja tekin, um at teirra samskifti ikki er eyð­kent av tryggleika, men er upp­gjørt. – Eitt annað eyðkenni er, at kvinn­an ikki trívist, er ótrygg við sær sjálvari og trekkir seg aftur frá fólk­um. Hon avbyrgir seg frá øðr­um og torir ikki at tosa í stórum bólk­um. Man sær eitt menniskja, ið so spaku­ liga er í ferð við at fána. – Fleiri av kvinnunum siga eisini, at tað hevur hjálpt, at ein granni, vinur ella onkur annar hevur spurt, um tey hava tað gott. Tað er týdningarmikið, at vit tora at blanda okkum. Ikki tí, at tað gevur úrslit beinanvegin, men tey fáa eina spegling av, at onnur síggja, at alt ikki er í lagi, og tá mugu tær spyrja seg sjálvar, um alt er í lagi. Snýr seg um makt Sambært Súsannu Skaale, so snýr harðskapur í parløgum seg vanliga um makt. Tí er tað eisini, at síðani kvinnur hava fingið fleiri rættindir, at tær tora betri at tosa um sínar royndir. – Fyri tað fyrsta, so snýr harð­skap­ ur seg nógv um makt, hetta at stýra sínum maka. Tað handlar eisini lut­ víst um, at ikki kenna seg tryggan. Fólk, ið ikki kenna seg trygg, mugu skifta álit út við kensluna at hava stýr á sín­um maka. – Men tað handlar eisini um, hvat er sosialt góðkent og ikki. Har haldi eg, at vit sum samfelag eru vorðin meira tilvitað um trupulleikan, og at fólk geva hesum meira ans og tala at, tá okk­urt ikki er í lagi. Tað síggja vit meira og meira, so hvørt sum vit sum sam­felag menna okkum. At kvinnur eru í eini sterkari støðu í 2015 enn fyri tjúgu árum síð­ani, sæst aftur í virkseminum hjá Kvinnu­ hús­inum. Har tað fyrr vóru fleiri, ið høvdu tørv á gistingum í húsinum, so eru tað fleiri kvinnur í dag, ið klára seg sjálvar. – Tað eru færri kvinnur, ið gista í Kvinnuhúsinum, tí fíggjarliga eru tær so væl fyri, at tær klára tað. Tað eru nakrar, ið hava tørv á tí, ið møguliga ikki hava arbeiði ella egnan bústað, og tær hava vanliga verið leingi í ein­um parlagi. Men kvinnur í dag hava eitt arbeiði, og hava harvið meira makt, tí tær hava sína egnu løn. Tá tær fáa nokk, siga tær stopp, og flyta aðra­ staðni. Tað kundu kvinnur ikki fyrr. Tað at kvinnur hava fingið fleiri og betri rættindi ger, at maktjavnvágin er meira jøvn millum kynini. Súsanna Skaale hevur tó onga vón um, at harðskapur í parløgum fer at steðga í nærmastu framtíð, men metir, at lykilin til at loysa trupulleikan er ein hugburðsbroyting. – Tað fer altíð at vera eitt makt­stríð millum fólk, tí tað er ein natúrligt drív­megi í menniskjanum, eins og happing er eitt vanligt fyribrigdi í bólk­um. Men tað er mentanarliga treyt­að. Av tí, at menniskja er eitt sosialt djór, so innrætta vit okkum eftir tí, ið onn­ur gera. Fáa vit etablera eina ment­an, har vit siga, at hetta ger man bara ikki, hetta er ikki í lagi, so skal tað nokk eisini ávirka ein­stak­ lingin. hallur@sosialurin.fo Eitt annað eyð­ kenni er, at kvinn­an ikki trívist, er ótrygg við sær sjálvari og trekkir seg aftur frá fólkum. Hon avbyrgir seg frá øðr­um og torir ikki at tosa í stórum bólk­ um. Man sær eitt menn­iskja, ið so spaku­liga er í ferð við at fána« Súsanna Skaale modellmynd – Talan er um eina spakulig til­gongd, har eins sjálvsálit so líðandi mink­ar. Tað ger so, at tað verður tor­førari at handla. Tað er eingin trupul­leiki at handla tá sjálvsálitið er gott, men tá man ivast í sær sjálvum, tá er tað torført, sigur Súsanna Skaale