mikudagur 11. august 2004síða 6

10 Nr. 150 - 11. august 2004 Nr. 150 - 11. august 2004 11 Landsstýrismaðurin í mentamálum gjørdi nú um dag- arnar av, at loftmiðlarnir báðir SvF og ÚF skulu leggja saman til ein stovn. Hetta er eitt afturvendandi mál. Frá politiskari síðu hevur verið sagt, at tað er greiðari og bíligari so fáment vit eru at hava eina og somu umsiting av stovnunum. Kortini hevur ongantíð verið full semja um at taka slíka avgerð - til nú, tá landsstýrismaðurin bráddliga uttan at nakar væntaði tað gjørdi av, at stovnarnir frá 1.januar 2005 skulu vera ein stovnur. Hetta hevur sjálvandi elvt til bæði kjak og ónøgd, ikki minst millum starvsfólkini í almennu loftmiðlunum, sum kenna tað so, at tey eru tikin á bóli, nú einki orðaskifti ella fyrireiking hevur verið frammanundan avgerðini. Hóast avgerðin er tikin, so er rætt at spyrja, hví hetta skuldi fram í slíkum skundi. Og hevði tað ikki verið best og rættast, at øll skipanin varð kunnað og tikin við uppá ráð frammanundan, sjálvt um av- gerðin at leggja saman var politisk og endalig! Sum skilst eru tað afturvendandi ótryggu viðurskiftini í SvF, sum hava fingið landsstýrismannin at taka av- gerðina. Endaliga skumpið var møguliga avgerðin hjá SvF-stjóranum at senda DR sjónvarp beinleiðis. Starvsfólkini í báðum stovnunum eru alt annað enn nøgd við mannagongdina í málinum, og tað er væl skiljandi. Hetta er jú eisini teirra arbeiðspláss og teirra framtíð. Hóast avgerðin er politisk, so átti landsstýris- maðurin kortini at havt kunnað betri og fyrr og tikið stovnarnar báðar við í viðgerðina. Og hevur alt lands- stýrið veruliga viljað hesa broyting, hví var hon tá ikki partur av samgonguskjalinum! Tá høvdu bæði starvs- fólk og onnur havt møguleika til at fyrireika seg til hesa broyting og samtíðis kunnað sett hol á kjakið um fyrimunir og vansar, sum so aftur skuldi gjørt, at man fekk tað allarbesta burtur úr. Tá varð spælt við opnum kortum. Og ikki sum nú, har ónøgdin og frustratiónin valdar og harvið kann forða fyri tí bestu loysnini fyri allar partar. Landsstýrismaðurin er nýggjur og óroyndur. Hann er annars ein varin maður og plagar at ansa væl eftir ikki at taka munnin ov fullan. Harfyri eigur hann at gera alt fyri at seta seg inn í eitt slíkt álvarsmál sum hetta, áðrenn hann meldar út so týðandi avgerð. Tíverri er hetta ikki fyrstu ferð, at landsstýrimaðurin meldar út við frustrerandi úttalilsum. Tað gjørdi hann eitt nú á ráðstevnu fyri fjølmiðlafólk herfyri, tá hann um tor- føru umstøðurnar hjá skrivandi miðlunum segði, at tað var bara at koma út færri dagar, so skuldi tað nokk laga seg. Ein sera óheppin og illa umhugsað útmeld- ing frá einum mentamálaráðharra sæð frá einum blað- sjónarhorni. Annars eigur landsstýrismaðurin rós uppiborið fyri, at Musikskúlin fær sínar pengar, tá avtornar. Vónandi fer hann nú at brúka komandi tíð til at finna skilabestu loysnirnar við samanlegging av loftmiðlunum eitt nú við at taka allar partar við í viðgerðina. DAGSINS MEINING Sosialurin Samanlegging VIÐMERKINGAR Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Fíggjarleiðari: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Gudny Langgaard gudny@sosialurin.fo Hjørdis Gregersen hjordis@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Edvard Joensen edvard@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Solby Eliasen solby@sosialurin.fo Magnus Gunnarsson maggi@sosialurin.fo Páll Holm Johannesen pall@sosialurin.fo Heini í Skorini heini@sosialurin.fo Terji Nielsen terji@sosialurin.fo Anna V. Ellingsgaard anna@sosialurin.fo Eydna Skaale eydna@sosialurin.fo Hans Kárason Mikkelsen hans@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Terji Nielsen terji@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 220727 e-post: aki@sosialurin.fo e-post: dagfinn@sosialurin.fo Sosialurin í Eysturoy: Postsmoga 143, Saltangará tel. 447820 fax 449520 tel. 228909 e-post: vilmund@sosialurin.fo Sosialurin í Vágum: 360 Sandavágur tel. 333820, 220507 fax 333720 e-post: edvard@sosialurin.fo e-post: vagar@sosialurin.fo Uppseting/prent: Uppseting: Hestprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Argjavegur 26, Tel. 341800, Fax 341801 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo varp@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blaðleiðsl- an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Innsent tilfar Av tí at vit fáa rættuliga nógv innsent tilfar sendandi – meira enn vit fáa í blaðið – hevur blaðleiðslan verið noydd at gjørt nakrar avmarkingar. Enn sum áður skal fult navn skal vera undir øllum innsendum greinum – annars verða tær ikki prentaðar. Harnæst tilskila vit okkum rætt til at ikki at taka við tilfar, sum eisini er sent øðrum bløðum ella hevur verið prentað aðrastaðni. Drúgvar greinar – greinar sum eru longri enn áleið 5.500 tekn, verða raðfestar lægri, og koma bert í blaðið, um pláss er fyri teimum. Tað er ein fyrimunur um vit fáa tilfarið umvegis teldupost ella á diskli. Signar P. Dam skúlalækni Dagfest 30. januar 2003 kom bræv frá landsstýris- manni, Bill Justinussen, til okkum kommunulæknar um áðrenn 13. februar, (t.v.s. 10 daga freist eftir móttøkuna av brævinum!) at gera okkara viðmerking- ar til landsstýrismansins lógaruppskot til nýggja skúlalæknaskipan. Bert henda stutta freistin segði so mikið, at lands- stýrismaðurin ongantíð hevði ætlað so mikið sum at skeitt til viðmerkingarn- ar frá okkum sakkønu, men ætlaði at gjøgnumføra eitt lógaruppskot, sum var skræddaraseymað til ávísan politisk áhugaðan komm- unulækna. Loyvi mær at seta hesir tríggir spurningar til fyrr- verandi landsstýrismannin: Nær hevur kommunu- læknafelagið sum felag viðgjørt hetta lógarupp- skotið og hvør var niður- støðan? Hvussu nógv svar fekk landsstýrismaðurin frá kommunulæknunum? Hvussu nógvir vóru fyri og hvussu nógvir vóru ímóti? Loyvi mær niðanfyri at endurgeva hvat undirritaði svaraði (10 daga freist!) Til Familju og Heilsumála- ráðið Ref.J.nr. 0.15-2200840/5 Uppskot til løgtingslóg um nýggja skúlalæknaskipan. Viðmerkingar til oman- fyrinevnda uppskot. Undirritaði hevur verið skúlalækni í Suðuroyar Norðara Læknadømi í 25 ár, og hevur verið á kravda skúlalæknaskeiði í Dan- mark. Kenni sostatt núverandi skipan og haldi ikki at skip- anin krevur broytingar, men eigur at verða avtikin. - –Ístaðin eigur skúlasjúkra- systraskipanin at verða út- bygd soleiðis, at allar kann- ingar hjá lækna verða so- kallaðar tørvkanningar, sum verða gjørdar hjá kommunulækna eftir tilvís- ing frá skúlasjúkrasystur. Mínar royndir gjøgnum øll hesi árini eru, at tað er sera lítið av skúlalækna- arbeiðinum sum ein út- búgvin skúlasjúkrasystir ikki kann gera. – Um barn- ið er regluliga kannað hjá kommunulækna gjøgnum tær 8 barnakanningar, sum standa foreldrunum í boð- ið, so eigur ein skúlalækni bert í heilt sjáldsomum før- um at finna psykist ella lik- amlig brek, sum ikki eru staðfest áðrenn av komm- unulæknanum, og soleiðis eru eisini mínar royndir gjøgnum árini. Skúlasjúkrasysturin ger í dag funktiónskanningar (sansa- og rørslukanningar) og tað er ongin orsøk at halda, at ein lækni ger tað betur. Sjón og hoyrn verður kannað av skúlasjúkrasystr- ini og tær kunnu eisini lætt- liga læra at kanna rygg og út-limir. Hvat viðvíkur sjúkufyri- byrgjan og heilsufremjan, so er eingin betur skikk- aður at røkja hetta enn skúlasjúkrasysturin, sum hevur dagligt samband við børnini og aloftast teirra álit í nógv størri mun enn skúlalæknin, sum er teim- um meira fremmandur, fyri ikki at tosa um ein teimum púra ókendur persónur, sum ein landsskúlalækni fer at vera. Hetta sum eg nevni omanfyri, verður praktiser- að í hesum skúlalækna- økinum við at skúlasjúkra- systurin tosar við hvønn einstakan næming um royking, alkohol, matvanar, kynslívið, AIDS og mangt annað. – Haldi tað er ein stórur fyrimunur at skúla- sjúkrasysturin ger hetta, tí sum nevnt er hennara sam- band við næmingin nógv tættari enn skúlalæknans. Skúlasjúkrasysturin kann (og tað verður eisini gjørt her) skipa fyri størri felags tiltøkum av sjúkufyribyrgj- andi og heilsufremjandi slag. Til dømis temadagar um happing, etingaólag o.a. Samanumtikið: Avtakið skúlalæknaskipanina og víðkið skúlasjúkrasystra- skipanina! (Undirskr. Signar P. Dam, skúlalækni). Eftirskrift: Skúlalæknaskipanin varð sett í verk allarhelst eina- ferð í 30.unum, tá ið barna- ríkar familjur ikki høvdu ráð til at hava tilknýti til fastan kommunulækna, tí sjúkrakassaskipanin var ikki so væl útbygd sum í dag, og eisini tí fólk vóru rædd fyri at fáa staðfest álvarsamar sjúkur sum t.d. tuberkulosu. Í dag verða so gott sum øll børn í Føroyum røkt av serlækna í almennari heilsu og hava tískil ikki brúk fyri nøkrum »pseudospesial- isti« í skúlabarnasjúkum. Fari neyvan skeivur um ikki hesin stovnur eftir stuttari tíð er bólgnaður upp soleiðis, at vit hava ein landsskúlalækna, ein lands- skúla-hjálparlækna, einir tveir skrivarar og einar tvær skúlasjúksasystrar. Hesi skulu so ferðast landið runt fyri dýran dagpening til onga nyttu. Nýggj skúlalæknaskipan – Aftur ein dýrur og óneyðugur stovnur í Havn? Saknur var í strukturi, einum reyðum trái og nøkrum niðurstøðum í Norðurlanda- húsinum sunnudagin seinnapartin, tá verturin Ivan Niclassen hevði samrøðu við mæta norska rithøvundin Jostein Gaarder LISTASTEVNAN 2004 Heini í Skorini heini@sosialurin.fo Sunnudagin klokkan 16 høvdu føroyingar høvið at hoyra gitna norska rithøv- undin, 52 ára gamla Jostein Gaarder, í Norðurlandahús- inum undir listastevnuni 2004. Tiltakið í Norðurlanda- húsinum tók í stóran mun útgangsstøði í verkunum hjá Gaarder, men prátið og spurningar sirkuleraðu eis- ini kring persónin sjálvan og hansara sjónarmið um alt ov nógv evni. Yvirfladiskt Lat tað vera sagt beinan- vegin. Jostein Gaarder er og verður eitt bergtakandi menniskja. Við sínum bein- raknu lýsingum forførdi hann áhoyrararnar, og um maðurin fær frítt spæl, er hann ein sannur meistari. Stóri trupulleikin var bert, at Jostein Gaarder als ikki fekk loyvið at oysa av sínum sálardýpi undir til- takinum í Norðurlandahús- inum sunnudagin. Tiltakið varð eyðkent av vantandi dýpd, og tá fólk um hálvgum seks tíðina leitaðu sær út aftur í for- høllina eftir tiltakið, var saknur í einum reyðum, samanhangandi trái. Á henda hátt gjørdist tiltakið ov strukturleyst, og tað var spell. Orsøkirnar vóru fleiri. Lutvíst skuldi verturin Ivan Niclassen verið meiri kont- antur í síni stýring. Lutvíst vóru nakrir av spurningun- um frá áhoyrarunum í so malplaseraðir uttan »situatiónsfornemmilsi«, sum setti bæði Ivan og Gaarder í eina trupla støðu. Og lutvíst er tað ein trupul uppgáva hjá vertinum yvir- høvur at stýra einum rit- høvundi, sum milt sagt er ein »snakkimaskina«, og sum í ein mun hevur lyndi til sjálvur at flyta fokus. Men sera mótsigandi er hesin eginleiki samstundis júst eitt positivt eyðkenni við Gaarder. Ivan Niclassen upplýsti áhoyrarunum at byrja við, at hann hevði fyrireikað 30 spurningar, men tá avtorn- aði vóru kanska ein triðing- ur av spurningunum nýttir. Úrslitið eftir tiltakið var, at Gaarder, vertur og áhoyr- arar høvdu skoytað á yvir- flatuni á eini ørgrynnu av torførum heimspekiligum evnum uttan at fullfíggjað kjakið við dýpd, niðurstøð- um og samanumtøkum. Tað vóru stutt sagt ikki stundir til fullfíggjaða við- gerð av teimum evnum, hol varð sett á, og onkuntíð tóktist mær synd í Gaarder, sum í eini handavending skuldi svara spurningum um fundamentalismu, hum- anismu, Gud, alheimin, deyðan, náttúruna, seg sjálvan, Jesus, Augustin, tilvild, bøkur sínar o.s.fr. Evni, sum eru heil serfak í sær sjálvum. Á svarum hansara hoyrdust eisini allar tær hugsanir og spekulatiónir, sum lógu í bakgrundini og skríggjaðu eftir at verða sagdar, men sum sagt loyvdu umstøð- urnar ikki Gaarder veruliga at sláa seg leysan við neyv- ari útgreiningum. Við øktari stýring og økt- um tamarhaldið frá vertin- um skuldi tiltakið havt rúmað færri spurningum og evnum, og við hesi kvanti- tativu avmarking hevði áhoyarin harafturímóti fingið meiri góðsku og ikki minst samanhang. Undirhaldandi heimspeki Men hóast umstøður og fortreytir ikki vóru optim- alar, fingu áhoyrarar í øll- um førum okkurt fyri pen- ingin. Jostein Gaarder er ikki hvør sum helst, og fáur kann rúnarbinda sum hann. Hansara títta, syngjandi norska mál fekk skjótt vald á áhoyrarunum, og merkti ein, at Jostein veruliga gongur høgt upp í tað, hann hevur at bera fram. Ein fær kensluna av, at maðurin er ein livandi mótsøgn til líka- sæluna. Spurdur, hví hann fekk altjóða gjøgnumbrot við júst Sofies Verden, kastaði hann ljós á stílin. – Eg kundi gott havt byrj- að bókina við, at »menn- iskjan hevur frá tíðarinnar morgni sett sær sjálvum djúpar, eksistentiellar spurningar« skapaði Gaar- der sær við tungari, mono- tonari og hátíðarligari rødd, og láturin fór ígjøgnum sal- in, áðrenn Gaarder skifti yvir aftur í normala rødd. – Í staðin valdi eg at byrja bókina við, at »Sofie Amundsen var á veg heim úr skúla«, segði hann og vísti við hesum á, at hann royndi at gera heimspekina lættari, meiri undirhaldandi og harvið meiri innbjóð- andi til ungdómin. Hesin stílur er helst orsøkin til hansara stóra gjøgnumbrot. Fundamentalisma Ein rúgva av evnum vóru uppi at venda, sum Gaarder hugleiddi um við støði í spurningum frá áhoyrarum og vertinum, men sum sagt var talan um kvantitet fram um kvalitet. Gaarder viðurkendi seg sjálvan sum romantikara og melankolikara, og við út- gangsstøði í nýggjastu bók hansara Maya kom hann enn einaferð inn á, at lívið altso er ov stutt fyri hann. Í bókini Maya sita tveir menn á eini oyggj, og við at tendra ein magiskan tendr- ara kunnu teir velja, um teir vilja hava ævigt lív ella ikki. – Eg havi umgangandi tendrað tendraran og ognað mær ævigt lív, konstateraði Gaarder uttan at blunka. Men samstundis spurdi hann, um man kann loyva sær at nokta at luttaka, bert tí einum ikki hóvar regl- urnar? Svar hansara var nei. Lívið skal hóast avmark- ingarnar livast. Við støði í altjóða kjakin- um um islamiska funda- mentalismu spurdi ein áhoyrari, um tað ikki eisini finst ein kristin fundam- entalisma, og hvønn hug- burð Gaarder hevur til hetta rák. Mótvegis tí, fleiri væntaðu, helt Gaarder eftir spurningin eina verjurøðu fyri Jesus, samstundis sum hann langaði út eftir víð- gongdu fatanini, sum er grundarlagið undir kristnari fundamentalismu. – Kristindómurin er í síni náttúru ikki fundamental- istiskur, og Jesus var eftir mínum tykki ein stórur humanistur, sló Gaarder fast. Hann legði afturat, at tey, sum rópa harðast um islamiska fundamental- ismu, oftast sjálv eru fundamentalistar. Seinastu løtuna varð ljós kastað á stríð Gaarders fyri einum betri umhvørvi, og so var liðugt í Norðurlanda- húsinum. Hóast nøkur gullkorn frá meistaranum hevði eg og møguliga onnur við eina heldur tóma kenslu eftir tiltakið. Hví kom so lítið burturúr so nógvum? Or- søkirnar eru fleiri, men skal slíkt ikki endurtakast, er neyðugt at taka um rótina á trupulleikanum og endur- skoða grundleggjandi konseptið við samrøðu og spurningum frá áhoyrarun- um. Í Norðurlandahúsinum var í øllum førum saknur í eini meiri diktatoriskari, harðari hond at stýra. Gaarder slapp ongantíð framat Við kontantari stýring og øktum tamarhaldið frá vertinum Ivani Niclassen høgrumegin hevði samrøðan við mæta norska rithøvundin Jostein Gaarder ikki verið eitt vónbrot í Norðurlandahúsinum sunnudagin. Men tiltakið var eitt vónbrot, m.a. tí tað rúmaði alt ov nógvar spurningar og evni við tí úrsliti, at norski rithøvundurin ongantíð slapp í dýpdina Mynd: Jan Müller C M Y K 11 10